Lần đầu thấy cá 'đi bộ' rồi giật lùi dưới đáy Biển Đông

HOÀNG THI

Một loài cá biển sâu có cơ thể bọc giáp và các tia vây hoạt động gần giống chân vừa được ghi hình 'đi bộ' ngang rồi giật lùi trên đáy Biển Đông, kiểu di chuyển chưa từng được mô tả ở cá.

Đoạn video được ghi bằng phương tiện lặn biển sâu trong các chuyến khảo sát ở phía bắc Biển Đông, cho phép các nhà khoa học quan sát trực tiếp cách cá Scalicus engyceros di chuyển khi còn sống trong môi trường tự nhiên.

Kết quả nghiên cứu của nhóm Han Tian, Đại học Trung Sơn (Trung Quốc), cùng các cộng sự được công bố trên Journal of Fish Biology.

Cá Scalicus engyceros thuộc họ Peristediidae, thường được gọi là nhóm cá chào mào biển bọc giáp. Cơ thể chúng được bao phủ bởi những tấm xương cứng và có hình dạng khá khác những loài cá quen thuộc.

Một số tia vây ngực của loài này đã tách rời, cứng và vươn xuống phía dưới cơ thể. Trong video, con cá dùng các cấu trúc này gần giống những chiếc chân nhỏ, chống xuống lớp trầm tích để di chuyển trên đáy biển.

Các nhà nghiên cứu ghi nhận cá Scalicus engyceros có thể di chuyển sang bên và đặc biệt là "đi bộ" lùi. Theo nhóm tác giả, đây là ghi nhận đầu tiên về kiểu vận động lùi bằng các cấu trúc giống chân ở một loài cá.

Nhìn từ xa, chuyển động của con vật khiến nó giống một con tôm hoặc cua hơn là cá.

Hai vây ngực lớn chìa sang hai bên gần như những tấm phẳng, giúp giữ thăng bằng trong lúc các tia vây phía dưới tiếp xúc với đáy biển. Khi bị làm phiền, con cá đổi cách di chuyển, kết hợp các phần phụ ở vây ngực với đuôi để lao đi bằng những cú giật nhanh trước khi chuyển sang bơi như cá thông thường.

Phía trước miệng của cá còn có những râu phân nhánh mở sang hai bên, trông gần giống một chiếc cào nhỏ. Nhóm nghiên cứu cho rằng cấu trúc này có thể giúp con vật thăm dò lớp trầm tích, đào bới và tìm con mồi nằm bên dưới đáy biển.

Những chiếc râu lớn này có thể khiến việc tiến thẳng về phía trước trở nên bất tiện. Các nhà khoa học xem đây là một khả năng có thể giải thích vì sao cá sử dụng nhiều hướng di chuyển ngang hoặc lùi.

Trong lúc phương tiện lặn tiến lại gần, con cá dường như không phản ứng mạnh với bản thân chiếc tàu nhưng có phản ứng với ánh sáng trước khi bơi đi. Loài này cũng có đôi mắt khá lớn, phù hợp với môi trường biển sâu ít ánh sáng.

Nghiên cứu ghi nhận tổng cộng ba loài cá bọc giáp hiếm thuộc họ Peristediidae trong các chuyến khảo sát ở Biển Đông, gồm cá Scalicus engyceros, Paraheminodus murrayi và Peristedion liorhynchus.

Hé mở nhiều chức năng vận động mới ở cá

Cá Scalicus engyceros không phải loài mới. Loài này đã được khoa học mô tả từ thế kỷ 19 và từng được ghi nhận ở cả phía bắc lẫn phía nam Thái Bình Dương.

Giá trị của quan sát lần này nằm ở hành vi vận động của cá khi còn sống.

Các mẫu vật được bảo quản trong bảo tàng giúp nhà khoa học nghiên cứu hình dạng xương, vây và các bộ phận cơ thể, nhưng không cho biết con vật sử dụng chúng ra sao trong môi trường tự nhiên.

Theo Han Tian, quan sát động vật biển sâu bằng phương tiện lặn có camera giúp các nhà khoa học nhận ra những chức năng và kiểu vận động mà việc nghiên cứu mẫu vật khó thể hiện đầy đủ.

Với cá Scalicus engyceros, các cấu trúc giống chân vốn đã được biết qua giải phẫu giờ được ghi hình khi đang hoạt động trên đáy Biển Đông, trong đó có kiểu di chuyển lùi chưa từng được mô tả ở cá trước đây.

Bí ẩn đôi mắt không ‘già’ của loài cá mập sống tới 400 năm

Có thể sống tới 400 năm, bơi trong vùng biển tối sâu và thường xuyên bị ký sinh trùng bám ngay trên mắt, cá mập Greenland vẫn giữ được hệ thị giác nguyên vẹn đáng kinh ngạc.