Một nghiên cứu mới của các nhà khoa học Nhật Bản đã lần đầu tiên xác định được mạch thần kinh giúp não bộ cập nhật cảm xúc với một người cụ thể sau một trải nghiệm tiêu cực, mở ra hướng nghiên cứu mới về trầm cảm, lo âu và các rối loạn trong quan hệ xã hội.

Não bộ ghi nhớ cả con người lẫn cảm xúc

Nghiên cứu do nhóm của GS Teruhiro Okuyama tại Đại học Tokyo thực hiện được công bố trên tạp chí Science. 

Trong thí nghiệm, các nhà khoa học cho chuột làm quen với hai con chuột khác để hình thành "ký ức xã hội" về từng con. Sau đó, bằng kỹ thuật di truyền, họ khiến một trong hai con trở nên hung hăng và liên tục tấn công con chuột thử nghiệm.

Kết quả cho thấy con chuột chỉ tránh đúng con từng tấn công mình, trong khi vẫn tiếp xúc bình thường với con còn lại. 

Điều này chứng tỏ não không hình thành cảm giác sợ hãi chung chung, mà gắn trải nghiệm tiêu cực với một cá thể cụ thể.

Khi phân tích não chuột, nhóm nghiên cứu phát hiện các kết nối giữa vùng hải mã bụng CA1 - nơi lưu trữ ký ức về từng cá thể - với hạch hạnh nhân, trung tâm xử lý cảm xúc sợ hãi và tiêu cực, trở nên mạnh hơn sau khi bị tấn công. 

Chính sự tăng cường kết nối này giúp não cập nhật rằng người từng quen biết nay đã trở thành mối đe dọa.

Đáng chú ý hơn, khi sử dụng kỹ thuật quang di truyền để làm suy yếu mạch thần kinh này, những con chuột không còn né tránh "kẻ tấn công" nữa mà chủ động tiến lại gần như trước.

Ngược lại, khi kích hoạt đồng thời tế bào lưu ký ức về một cá thể và tế bào xử lý nỗi sợ, nhóm nghiên cứu có thể khiến chuột hình thành cảm giác né tránh với một con vốn trước đó không hề bị ghét.

Theo GS Teruhiro Okuyama, nghiên cứu cho thấy cảm xúc tích cực hay tiêu cực dành cho một người không phải là điều bất biến, mà được não bộ liên tục cập nhật dựa trên trải nghiệm mới.

Gợi mở cách hiểu mới về trầm cảm và lo âu

Nhóm nghiên cứu cũng phát hiện vùng nhân accumbens - khu vực tham gia điều khiển động lực và lựa chọn hành vi - đóng vai trò quyết định việc cá thể có thực sự né tránh người kia hay không. 

Trong khi mạch nối giữa hải mã và hạch hạnh nhân giúp gắn cảm xúc tiêu cực với một người cụ thể, đường truyền từ hạch hạnh nhân đến nhân accumbens lại biến cảm xúc đó thành hành động tránh né.

Một phát hiện khác là nếu những thay đổi tại nhân accumbens diễn ra mạnh hơn, cảm giác né tránh không còn giới hạn ở một cá nhân mà có thể lan rộng thành xu hướng xa lánh người khác nói chung. 

Theo các nhà khoa học, đây có thể là một trong những cơ chế liên quan đến các rối loạn như lo âu xã hội hoặc trầm cảm, khi người bệnh dần mất hứng thú trong giao tiếp và thu mình khỏi các mối quan hệ.

Tuy nhiên nhóm nghiên cứu cũng nhấn mạnh đây mới là kết quả trên động vật và chưa thể khẳng định cảm xúc của con người vận hành hoàn toàn giống như chuột. 

Não người phức tạp hơn rất nhiều, chịu ảnh hưởng của ký ức, ngôn ngữ, văn hóa và nhận thức.

Dẫu vậy việc lần đầu tiên xác định được mạch thần kinh kết nối ký ức xã hội với cảm xúc được xem là một bước tiến quan trọng trong khoa học thần kinh. 

Theo Đại học Tokyo, phát hiện này ngoài giúp hiểu rõ hơn cách con người hình thành thiện cảm hay ác cảm với người khác mà còn có thể hỗ trợ nghiên cứu các bệnh lý mà quá trình xử lý ký ức xã hội và cảm xúc bị rối loạn, như trầm cảm, lo âu và một số rối loạn tâm thần khác.

Khoa học phát hiện bước ngoặt làm thay đổi kích thước tổ tiên loài người

Nghiên cứu trên tạp chí PNAS cho thấy tổ tiên loài người không lớn lên đều đặn như vẫn nghĩ, mà trải qua một bước nhảy vọt về kích thước cách đây khoảng 2 - 2,5 triệu năm.