Khi thế giới bất ổn, con người tìm kiếm kiểu lãnh đạo nào?

Các nghiên cứu tâm lý học cho thấy xu hướng này bắt nguồn từ cả đặc điểm tính cách lẫn nhu cầu tìm kiếm sự an toàn khi tương lai trở nên khó đoán, theo trang IFLScience ngày 4-11.

Từ sau Thế chiến thứ II, các nhà nghiên cứu tại Đại học California, Berkeley (Mỹ) đã tìm hiểu những yếu tố tâm lý khiến con người dễ phục tùng quyền lực.

Trong cuốn sách The Authoritarian Personality xuất bản năm 1950, nhà triết học Theodor Adorno và cộng sự cho rằng một số người có xu hướng tư duy cứng nhắc, đề cao trật tự, phục tùng cấp trên và có thái độ thù địch với những nhóm khác biệt.

Một nghiên cứu năm 2017 cũng ghi nhận mối liên hệ giữa một số đặc điểm tính cách như tính tận tâm, hướng ngoại, dễ chịu và bất ổn cảm xúc với khuynh hướng quyết đoán. Ngược lại, người cởi mở với trải nghiệm mới có xu hướng ít bị thu hút hơn.

Tuy nhiên, tính cách cá nhân và tuổi thơ bất hạnh không phải yếu tố duy nhất.

Nghiên cứu năm 2025, đăng trên tạp chí Evolution and Human Behavior, khảo sát hơn 5.000 người tại 25 quốc gia, cho thấy hoàn cảnh bất ổn có thể làm thay đổi lựa chọn lãnh đạo.

Người tham gia được yêu cầu tưởng tượng đất nước đang trong tình trạng chiến tranh, hòa bình hoặc chuẩn bị bầu lãnh đạo mới.

Sau đó, họ chọn giữa những gương mặt được chỉnh sửa để trông có vẻ quyết đoán hơn hoặc ít quyết đoán hơn.

Kết quả cho thấy 54% người thuộc nhóm tưởng tượng chiến tranh chọn gương mặt lãnh đạo thể hiện sự quyết đoán, so với 42% ở nhóm hòa bình và 46% ở nhóm đối chứng. Xu hướng này xuất hiện tại 19 trong số 25 quốc gia được khảo sát.

Một nghiên cứu khác trên khoảng 140.000 người cũng cho thấy những mối đe dọa như nghèo đói, thiếu nhà ở và thất nghiệp có thể làm gia tăng sự ủng hộ dành cho các nhà lãnh đạo có phong cách quyết đoán, sẵn sàng đưa ra quyết định mạnh tay.

Ngoài ra, một giả thuyết gây tranh luận cho rằng nguy cơ mắc bệnh truyền nhiễm cao có thể thúc đẩy thái độ đề cao sự tuân thủ, quyền lực tập trung và cảnh giác với người ngoài cộng đồng. Tuy nhiên, mối liên hệ này vẫn cần được nghiên cứu thêm.

Nhìn chung, các kết quả cho thấy khi cảm thấy mất an toàn và khó kiểm soát tương lai, con người có xu hướng tìm kiếm những nhà lãnh đạo mà họ tin có thể lập lại trật tự và đưa ra quyết định dứt khoát.

Tổng thống đầu tiên trên thế giới xuống dưới biển... trả lời phỏng vấn

Tổng thống Palau là lãnh đạo đầu tiên trên thế giới thực hiện phỏng vấn trực tiếp khi hoàn toàn chìm dưới nước.