Giữa nhịp sống hối hả của thời đại 4.0, khi các hình thức giải trí hiện đại lên ngôi, người ta tự hỏi: Liệu những bàn cờ người uy nghiêm, tiếng trống trận vang rền và những thế võ cổ truyền đẹp mắt từng làm nức lòng người xem mỗi dịp xuân về có còn chỗ đứng?

Câu trả lời đó nằm ở "võ đài" trên bàn cờ đã tồn tại gần 4 thập niên tại TP.HCM. Nó được gìn giữ bởi những con người nặng lòng với võ lâm Tân Khánh Bà Trà.

Khởi nguồn từ khát vọng đưa võ học đến công chúng

Suốt 37 năm qua, cờ người võ thuật là một môn thể thao biểu diễn nơi tinh hoa võ thuật hòa quyện cùng trí tuệ của các danh kỳ. Người đặt viên gạch đầu tiên cho nó là tiến sĩ - võ sư Hồ Tường.

Trong chuyến công tác Hà Nội năm 1988, chứng kiến bộ môn cờ người truyền thống, ông nảy ra ý tưởng: tại sao không thổi hồn vào các quân cờ bằng những thế võ sống động? Nghĩ là làm, trở về TP.HCM, ông phối hợp cùng võ sư Lê Văn Vân và ông Quách Anh Tú (Chủ tịch Liên đoàn Cờ tướng TP.HCM lúc bấy giờ) để hiện thực hóa ý tưởng.

Năm 1989, đội cờ người võ thuật đầu tiên ra mắt tại Nhà văn hóa Thanh niên. "Từ những khó khăn ban đầu như thiếu nhân sự, bảng tên làm bằng giấy dễ rớt, bàn cờ vẽ bằng vôi nhanh mờ..., thầy trò chúng tôi đã vượt qua tất cả", ông nói.

Giai đoạn 2000 - 2015 là thời kỳ hoàng kim. Các đội cờ phải chạy sô liên tục khắp các tỉnh thành, và trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu trong dịp lễ Tết.

Chuyện người giữ lửa...

Nhưng đó là chuyện của quá khứ. Còn hiện tại, ai là người đang giữ lửa?

Gặp anh Nguyễn Văn Trọng (38 tuổi) - hiện là võ sư môn phái võ lâm Tân Khánh Bà Trà, người đang trực tiếp quản lý và huấn luyện đội cờ người tại Nhà văn hóa Thanh niên. Anh cho biết mình gắn bó với võ thuật từ năm 1999 và bắt đầu tham gia cờ người từ năm 2005.

Nhớ lại thời hoàng kim, anh Trọng kể: "Những năm 2006 - 2007, võ sinh đông lắm, có khi lên tới 500 em. Nhưng giờ đây con số thường trực chỉ khoảng 50 - 60 em vào mùa hè. Còn dịp cận Tết như vầy thì chỉ còn khoảng 20 em trụ lại".

Khó khăn lớn nhất hiện nay, theo anh Trọng, chính là nhân sự. Một bàn cờ người tiêu chuẩn cần tối thiểu 32 quân cờ (16 đỏ, 16 xanh) cộng thêm chỉ huy, tổng cộng gần 40 người. Để duy trì một đội hình đông đảo, đều đặn tập luyện và biểu diễn là một thách thức không nhỏ.

"Đây là môn biểu diễn, không phải đấu đài, nhưng đòi hỏi võ sinh phải có nền tảng tốt. Chúng tôi diễn lại những ván cờ của các danh thủ, với mỗi nước đi là một thế võ đối kháng. Cái khó là làm sao để vừa an toàn, vừa đẹp mắt, vừa thể hiện được cái thần của võ cổ truyền", anh Trọng chia sẻ. 

... và người tiếp lửa

Nếu anh Trọng là người giữ lửa thì những người trẻ như Trần Quốc Tú (26 tuổi) chính là những người tiếp lửa. Là một nhân viên kinh doanh thiết bị điện tử, công việc bận rộn nhưng Tú vẫn dành thời gian cho cờ người suốt từ năm 2018 đến nay.

Anh Tú đến với cờ người một cách tình cờ qua lời ngỏ ý của thầy Hồ Tường. Với anh, cảm giác được khoác lên mình bộ trang phục của các quân cờ tướng, sĩ, tượng...; đứng giữa bàn cờ rộng lớn, lắng nghe tiếng loa xướng tên"pháo đỏ bình 5...", "mã xanh tấn 3"... rồi lao ra thi triển quyền cước là một trải nghiệm "nổi da gà" mà không trò chơi điện tử nào mang lại được.

"Mỗi lần đi diễn, dù là ở hội hoa xuân hay các nơi xa như Vũng Tàu, Bình Dương, anh em trong đội vui lắm. Dù nắng nôi và mệt nhọc, nhưng khi thấy khán giả vỗ tay sau một pha nhào lộn hay một đòn kẹp cổ đẹp mắt, mọi mệt mỏi tan biến hết", Tú tâm sự.

Với thế hệ của Tú, cờ người không chỉ là trách nhiệm bảo tồn, mà còn là nơi kết nối tình huynh đệ đồng môn.

Cờ người có còn tồn tại?

Câu trả lời chắc chắn là có, nhưng nó đang chuyển mình để thích nghi. Không còn là những trận đấu tự phát nơi sân đình, cờ người võ thuật ngày nay chuyên nghiệp hơn với kịch bản rõ ràng, trang phục bắt mắt và thảm đấu quy chuẩn. Các địa phương muốn thành lập đội cờ đều tìm về thầy trò võ sư Hồ Tường và võ sư Trọng để tham vấn.

Dù số lượng người tập có thể không còn đông đảo như thời hoàng kim, nhưng chừng nào còn những người thầy tâm huyết như tiến sĩ Hồ Tường, võ sư Nguyễn Văn Trọng và những người trẻ đam mê như Trần Quốc Tú thì võ đài trên bàn cờ vẫn sẽ tiếp tục sáng đèn.

Mỗi dịp Tết đến, khi tiếng trống trận vang lên, cờ người võ thuật lại nhắc nhở chúng ta về một nét văn hóa hào hùng: nơi trí tuệ của người chơi cờ gặp gỡ sức mạnh của người học võ.

Độc đáo giải cờ người võ thuật ở Hà Tiên

UBND phường Hà Tiên, tỉnh An Giang lần đầu tổ chức giải cờ người võ thuật (vừa đánh cờ tướng, vừa biểu diễn võ thuật). Hoạt động thú vị và độc đáo này thu hút nhiều du khách đến xem.