Từng có cuộc so tài samurai - ninja

Và thật ra, đây không hẳn là một chủ đề chỉ có tranh luận suông, bởi các samurai và ninja từng có không ít lần đối đầu trong lịch sử Nhật Bản.

Điểm cần làm rõ trước tiên là “samurai” và “ninja” không phải hai tầng lớp võ sĩ hoàn toàn tách biệt. 

Samurai, hay bushi, là tên gọi cho tầng lớp võ sĩ. Còn shinobi (ninja) - tên gọi phổ biến trong các nguồn tài liệu lịch sử - chủ yếu chỉ những người làm công việc trinh sát, xâm nhập, phá hoại, phục kích và tình báo.

Sử gia Goza Yuichi, trong một bài giảng của Đại học Mie, cho rằng trước thế kỷ XVII chưa thể xác nhận một tầng lớp “ninja chuyên nghiệp” tách hẳn khỏi võ sĩ. 

Những người Iga nổi tiếng về ninja phần lớn là jizamurai, tức võ sĩ địa phương, nhưng có thể đảm nhiệm nhiệm vụ shinobi.

Samurai và ninja vì vậy tồn tại rất nhiều cuộc so tài, tuy không phải đối chiến trên võ đài, mà trong những chiến dịch quân sự.

Điển hình là Tensho Iga War. Năm 1579, Oda Nobukatsu, con trai Oda Nobunaga, đem khoảng 8.000 quân từ ba hướng tiến vào Iga, với rất nhiều samurai hùng mạnh trong đạo quân của mình.

Lực lượng địa phương tận dụng địa hình và chiến tranh du kích - với lực lượng chính là các ninja được đào tạo bài bản, đánh chiếm Maruyama, hạ nhiều viên tướng quan trọng và buộc quân Oda rút lui.

Hai năm sau, cục diện đảo ngược. Năm 1581, khoảng 50.000 quân Oda tiến vào Iga từ sáu hướng. Người Iga cố thủ ở Heirakuji, Hijiyama rồi Kashiwara nhưng cuối cùng bị khuất phục, nhiều làng mạc, đền chùa bị thiêu hủy. 

Hai cuộc chiến cho thấy giới hạn của shinobi: chiến tranh du kích có thể giúp lực lượng nhỏ thắng khi địa hình và thế chủ động thuận lợi, nhưng khó chống một chiến dịch quy mô lớn và áp đảo về quân số.

Ninja là lực lượng xoay chuyển tình thế

Nếu đưa hai bên vào một cuộc đấu trực diện, lợi thế nghiêng về samurai. Giáo sư Yamada Yūji của Đại học Mie từng được hỏi thẳng “ninja và võ sĩ, ai mạnh hơn?”. 

Ông nhận định ninja có thể mạnh trong chiến tranh du kích, nhưng khi đối đầu chính diện thì khó thắng võ sĩ, những người chuyên nghiệp về chiến đấu.

Điều này phù hợp với chức năng của samurai. Võ sĩ chiến trường không chỉ dùng katana. Ở những giai đoạn đầu, cung cưỡi ngựa giữ vai trò nổi bật; bộ binh cũng dùng các loại trường binh, về sau súng được đưa vào chiến tranh Nhật Bản. 

Samurai vì vậy không đơn thuần là những kiếm sĩ như hình tượng phổ biến hiện nay. Một shinobi bị phát hiện, phải giao chiến công khai với võ sĩ có trang bị đầy đủ đã rơi vào hoàn cảnh bất lợi.

Nhưng đổi bối cảnh sang các cuộc đấu hóc hiểm hơn, ở rừng núi, lâu đài hoặc doanh trại đối phương, đặc biệt vào ban đêm, tương quan lại thay đổi. 

Nghiên cứu của sử gia Hirayama Yu về shinobi thời Sengoku cho thấy họ được dùng trong các chiến dịch tấn công trong đêm, xâm nhập thành và doanh trại, phóng hỏa, phục kích, cướp phá và hoạt động ở tiền tuyến. Trong quân đội các daimyo, shinobi được tổ chức trong lực lượng tên gọi ashigaru.

Yamada chia nhiệm vụ cốt lõi của ninja thành ba nhóm: thu thập thông tin, truyền đạt thông tin và gây rối. 

Họ tìm hiểu địa hình, cấu trúc thành trì, vũ khí đối phương; dùng tín hiệu hoặc mật mã truyền tin; khi cần có thể phóng hỏa hay tung tin giả. Theo ông, ninja giỏi ở cách “thắng mà không cần đánh”, chứ không phải tìm đối thủ để quyết đấu.

Ninja cũng không biến mất khi Iga thất bại. Nghiên cứu của Đại học Mie cho thấy những nhóm Iga về sau tiếp tục phục vụ các lãnh chúa; có người trở thành súng binh, tham gia các hoạt động tình báo...

Nghiên cứu của Nakajima Eisuke về binh học Yamaga còn cho thấy một samurai có năng lực chiến lược tốt cũng có thể đảm nhiệm công việc shinobi. 

Vì vậy, nếu samurai và ninja so tài trong một trận đấu sòng phẳng, samurai áp đảo hoàn toàn. Nhưng khi cần nhiệm vụ xâm nhập, trinh sát, phá hoại, phục kích hay đánh đêm, ninja lại hữu dụng hơn.

Võ phái kung fu nào đào tạo nhiều 'ngự tiền thị vệ' nhất?

Không phải Thiếu Lâm, võ phái nổi tiếng với việc sản sinh ra nhiều 'ngự tiền thị vệ' nhất trong lịch sử kung fu Trung Quốc - lại là một chi phái xuất phát từ Võ Đang.