Võ phái chuyên đào tạo 'ngự tiền thị vệ'

Trong các võ phái thuộc làng kung fu truyền thống của Trung Quốc, Bát Quái chưởng (Bát Quái môn) nổi danh vì một vị thế vô cùng đặc biệt - sản sinh ra nhiều thị vệ cho hoàng cung nhà Thanh, và tiếp đó là tầng lớp vệ sĩ cho các yếu nhân trong thời Dân Quốc.

Bát Quái môn thật ra là môn phái vào hàng sinh sau đẻ muộn trong làng kung fu, ra đời từ cuối thời Thanh, nổi danh ngay tại Bắc Kinh rồi nhanh chóng đi vào vương phủ, cung đình. 

Từ Đổng Hải Xuyên đến Doãn Phúc, Cung Bảo Điền, nhiều thế hệ của môn võ này lần lượt xuất hiện bên cạnh những nhân vật quyền lực, từ hoàng đế, thái hậu đến các quân phiệt thời Dân Quốc.

Hồ sơ di sản văn hóa phi vật thể quốc gia Trung Quốc xác định người sáng lập Bát Quái môn là Đổng Hải Xuyên, quê Văn An, Hà Bắc.

Đổng vốn ham võ từ nhỏ, từng đi nhiều nơi, học hỏi các võ gia rồi kết hợp kỹ thuật công thủ với phương pháp đạo dẫn và lý luận Kinh Dịch. 

Thay vì lối bộ pháp tịnh tiến như truyền thống, Đổng Hải Xuyên xây dựng một hệ thống võ thật lấy bộ pháp hình tròn, liên tục đổi chưởng và thay đổi phương vị làm dấu hiệu đặc trưng. Ban đầu môn này còn được gọi đơn giản là “Chuyển chưởng”, trước khi phát triển thành hệ thống Bát Quái chưởng dựa trên Kinh Dịch.

Khoảng thập niên 1860, Đổng tới Bắc Kinh. Theo chuyên gia võ thuật Khang Qua Vũ thuộc Viện Nghiên cứu võ thuật Trung Quốc, khoảng năm 1866 ông bắt đầu truyền Bát Quái chưởng tại vương phủ của Tiêu Thân Vương, dưới thời hoàng đế Gia Khánh.

Có cả một giai thoại về việc Đổng Hải Xuyên lập thân tại vương phủ, nhưng phần lớn là lời kể dân gian. Một số tài liệu còn xác nhận rằng ông là thái giám ở phủ, trước khi trở thành Tổng lãnh hộ vệ của Tiêu Thân Vương.

Từ đó, Đổng võ sư trở thành nhân vật có tiếng tăm về võ thuật tại Bắc Kinh, và môn võ ông khai sáng nhanh chóng nổi danh cả một dải Bắc Kinh, Thiên Tân, Hà Bắc.

Có rất nhiều võ sư nổi danh đến thọ giáo Đổng Hải Xuyên, rồi sau đó xin được truyền thụ Bát Quái chưởng. Điều giúp Bát Quái chưởng nhanh chóng lan tỏa là tinh thần quảng đại của Đổng Hải Xuyên, khi ông thoải mái truyền thụ võ công mà không giấu giếm chút gì. 

Nhiều võ sĩ vì muốn lập thân tại kinh thành vì vậy đã xin làm đệ tử của Đổng Hải Xuyên, rồi được tiến cử. Người đưa Bát Quái chưởng tiến sâu hơn vào cung đình là Doãn Phúc, một trong những đệ tử nổi tiếng nhất của Đổng Hải Xuyên.

Doãn từng phục vụ trong môi trường cung đình và được phép ra vào nội đình. Trong giới võ thuật Bắc Kinh còn lưu truyền việc hoàng đế Quang Tự học Bát Quái chưởng với ông, vì thế Doãn được gọi là “đế sư”.

Cung Bảo Điền, một đệ tử khác của Đổng Hải Xuyên lại trở thành cận vệ cho Từ Hi thái hậu.

Cung đến Bắc Kinh từ năm 13 tuổi, ban đầu theo Doãn Phúc học Bát Quái chưởng rồi được Đổng Hải Xuyên trực tiếp chỉ điểm. Năm 1897, ông được triệu vào cung, phong tứ phẩm đới đao thị vệ, làm cận vệ thân tín cho Từ Hi thái hậu. 

Nhiều tài liệu lịch sử ghi nhận Cung Bảo Điền chính là Tổng lãnh thị vệ cuối cùng trong lịch sử Thanh triều, cho thấy uy vọng cực lớn của người Bát Quái môn những năm đó.

Vì sao Bát Quái chưởng hợp với nghề cận vệ?

Mối quan hệ trong giới quyền quý giúp Bát Quái chưởng bước vào cung đình, nhưng kỹ thuật nội gia độc đáo của môn võ này cũng có nhiều đặc điểm phù hợp với công việc hộ vệ.

Nguyên tắc nổi bật nhất là “tránh thực tìm hư, tránh chính tìm nghiêng”: không nhất thiết đối đầu trực diện với sức mạnh của đối phương mà dùng bộ pháp thay đổi góc, tiến ra sườn hoặc phía sau rồi mới phản kích.

Người luyện liên tục đi vòng, sử dụng các bước khấu, bãi, thang nê, đồng thời xoay thân và đổi chưởng. Khi giao đấu, cơ thể hiếm khi đứng yên một chỗ. 

Hồ sơ di sản võ thuật quốc gia Trung Hoa mô tả Bát Quái chưởng bằng hai nguyên tắc rất cô đọng: “lấy động làm gốc, lấy biến làm phép”.

Bát Quái cũng không chỉ có chưởng. Hệ thống chiến đấu bao gồm đánh, đá, quật, bắt khóa và nhiều loại binh khí. Bàn tay mở giúp chuyển nhanh giữa đánh, gạt, kéo, khống chế; trong khi bộ pháp chú trọng chiếm góc thay vì đứng đổi đòn.

Nhà Thanh sụp đổ nhưng mạng lưới của Bát Quái chưởng vẫn tiếp tục phá triển. Năm 1922, Cung Bảo Điền được Trương Tác Lâm - một quân phiệt của người Mãn Châu mời đến Đông Bắc làm võ thuật tổng giáo luyện.

Đến đầu năm 1928, ông được giao ở lại Bắc Bình bảo vệ Trương Học Lương - đại tướng dưới quyền Tưởng Giới Thạch, sau này phản lại họ Tưởng. 

Một danh gia khác là Phó Chấn Tung, người phát triển Phó thức Bát Quái chưởng. Ông từng phục vụ trong Đông Bắc quân, giữ chức quốc thuật đoàn trưởng dưới quyền Lý Cảnh Lâm, sau đó trở thành giáo quan Trung ương Quốc thuật quán tại Nam Kinh.

Từ đó Bát Quái chưởng dần rời khỏi phạm vi cung đình để đi vào quân đội, quốc thuật quán và các tổ chức vệ sĩ trong thời Dân Quốc, và mãi cho đến ngày nay vẫn là một danh môn trong làng kung fu Trung Hoa.

Hồng Hoa hội có thật, do nữ cao thủ kung fu nào sáng lập?

Một trong những lầm tưởng lịch sử lớn nhất mà tiểu thuyết Kim Dung tạo ra cho độc giả, đó là về tổ chức Hồng Hoa hội ở thời nhà Thanh. Trên thực tế, đây là một võ phái kung fu có tiếng tăm.