Phóng to

Một nhóm nhạc jazz trên đường phố New Orleans

TTCN - Cơn bão khủng khiếp Katrina không chỉ tàn phá nặng nề New Orleans mà còn có thể đe dọa cả cái di sản văn hóa quan trọng nhất của thành phố này: âm nhạc.

Nhà làm phim gốc New Orleans Michael Murphy đã bỏ ra vài năm vừa qua để thực hiện những cảnh quay một bộ phim về thành phố quê hương ông, một địa chỉ âm nhạc được tôn vinh nhiều nhất ở nước Mỹ, nơi khai sinh nhạc jazz, nơi nhạc blues nở rộ và nơi cả nhạc rap cũng tìm được âm điệu mới.

Nhưng khi Make it funky - tên bộ phim - được ra mắt khán giả trong tháng chín này thì, theo lời Murphy, nó không còn mang ý nghĩa ngợi ca nữa mà là một lời cáo phó!

Nashville ở bang Tennessee được gọi là thành phố âm nhạc (Music city), Chicago nổi danh toàn thế giới nhờ jazz và blues, còn New York là một trong vài sân khấu nghệ thuật hàng đầu thế giới; nhưng chỉ có New Orleans mới hội tụ nhiều đến vậy những dòng nhạc, nơi âm nhạc có nhiều màu sắc và sự đa dạng nhất, từ Pháp đến châu Phi, từ người Creole đến người Cajun (*), tất cả làm nên một thánh địa âm nhạc quốc tế. Nhạc sĩ nổi danh Wynton Marsalis, nguyên quán ở New Orleans, khẳng định: “Khi nói về nước Mỹ trên quan điểm âm nhạc, New Orleans là nơi hội tụ của tất cả”.

Phóng to

Coco Robicheaux

Đó là nơi sinh ra thiên tài Louis Amstrong, nơi Jelly Roll Morton trở thành một huyền thoại âm nhạc, nơi Fats Domino - người vừa được tàu cứu hộ cứu sống - đã đi tiên phong với rock’n’roll. Và còn nhiều nữa những tài năng âm nhạc của Hợp chủng quốc Hoa Kỳ đã thành danh ở đây: Randy Newman, Harry Connick Jr., Mahalia Jackson, Pete Fountain... mà nếu kể hết phải cần một bản danh sách khá dài.

Đó là nơi du khách có thể nghe và xem biểu diễn âm nhạc ở bất kỳ đâu: trong hộp đêm và các thính phòng, trong nhà thờ và nhà hát, trên các góc phố và trong công viên, nơi những người dân thường chơi nhạc trong ngày cuối tuần hay mỗi khi có hội hè và điều đó đã thành truyền thống từ hơn một thế kỷ qua. Đó là nơi có hàng nghìn câu lạc bộ âm nhạc của các nhóm bè bạn, là nơi diễn ra festival nổi tiếng Jazz & di sản New Orleans hằng năm, qui tụ hàng trăm gương mặt âm nhạc Mỹ và các nước.

Nay, khi mà chính quyền New Orleans đang xác định những thiệt hại khổng lồ do bão Katrina gây ra cho thành phố, thì cộng đồng âm nhạc ở đây cũng đang âu lo về tương lai của cái nôi âm nhạc này và về tương lai của những con người - hầu hết là người da màu và nghèo khó - đã làm nên cái hồn âm nhạc của New Orleans.

Phóng to

B.B. King

Có rất nhiều người đã vĩnh viễn ra đi và có rất nhiều người buộc phải rời xa New Orleans đến nơi khác lập nghiệp sau cơn bão vì họ đã mất tất cả. Chính ông vua nhạc jazz B.B. King đã dùng thời quá khứ khi nói về New Orleans sau bão: “New Orleans đã từng có một âm thanh... mà không đâu tìm được trọn vẹn”.

Mark Samuel, người sáng lập Hãng đĩa Basin Street ở New Orleans, lo lắng về tương lai của những sàn diễn âm nhạc đã bị bão và nước lũ hủy diệt thành bình địa. “Sáng nay tôi tỉnh giấc trong cảm xúc cao độ về một thị trấn có tên là Trem. Trem là cái nôi bên trong cái nôi nhạc jazz, là đất thánh của âm nhạc, nơi Louis Amstrong chào đời... và là nơi những tên tuổi lớn nhất từng dạo bước, từng chơi nhạc...”. Trem ở ngay trung tâm của cơn lũ chết người vừa qua.

Tay rapper Master P không chỉ lo âu về những mất mát vật chất: “Chúng ta hiện không rõ mình đã mất những ai, có thể trong tương lai chúng ta còn mất nhiều tài năng lớn khác...”. Còn theo nhà sản xuất Chuck Taggart: “Làm sao gìn giữ được bản sắc của thành phố này? Làm sao có thể tạo dựng lại bản sắc âm nhạc đó?” khi mà có quá nhiều nhạc sĩ lớn và quá nhiều người nuôi dưỡng cái hồn văn hóa của New Orleans không còn nữa.

Phóng to

Amanda Shaw tại Festival Jazz & di sản từ 24 đến 30-5-2005

Dẫu vậy, Wynton Marsalis vẫn lạc quan: “Thành phố chúng ta vẫn sống. Nhiều thế hệ âm nhạc chúng ta vẫn ở lại đây và chúng ta sẽ cùng vực dậy New Orleans”. Marsalis sẽ tổ chức một chương trình biểu diễn gây quĩ xây dựng lại New Orleans tại Trung tâm Lincohn ở New York vào ngày 19-9 tới.

Còn mới đây, ông đã cùng nhiều nghệ sĩ đồng hương khác tham gia chương trình hòa nhạc tại Los Angeles để gây quĩ cứu trợ khẩn cấp nạn nhân của Katrina. Aaron Neville, Harry Connick, Faith Hill, Kanye West, Lindsay Lohan, Glenne Close, Richard Gere và Leonardo DiCaprio cũng có mặt trong đêm diễn này.

(*) Creole: con cháu của những người gốc Pháp hoặc Tây Ban Nha đầu tiên đến định cư ở các bang miền nam Hoa Kỳ. Cajun: những người phiêu dạt từ vùng Nova Scotia sang Mỹ từ năm 1755, mang theo thứ âm nhạc cổ của người Pháp đến New Orleans.