Trao đổi với Tuổi Trẻ, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng (chuyên khoa nội, thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam) cho rằng việc vừa hút thuốc, vừa lái xe có thể chỉ là một thói quen cá nhân.

Nhưng dưới góc độ y tế, hành vi này liên quan trực tiếp đến quyền được hít thở không khí sạch và được đi lại an toàn của những người xung quanh.

Một hạt tàn có thể gây tai nạn

Theo bác sĩ Hoàng, nhiều người cho rằng hút thuốc ngoài đường ít gây hại vì khói nhanh chóng tan vào không khí. Tuy nhiên, tại các nút giao đông người, khi xe dừng đèn đỏ hoặc ùn tắc, khoảng cách giữa người hút thuốc và những người xung quanh rất gần. Khói thuốc từ đầu điếu và hơi thở của người hút có thể đi thẳng vào vùng hô hấp của người khác.

Khói thuốc thụ động chứa nicotine, carbon monoxide (CO), bụi mịn PM2.5 và nhiều hóa chất độc hại. PM2.5 là những hạt bụi rất nhỏ có thể đi sâu vào phổi.

Người phơi nhiễm có thể không xuất hiện triệu chứng ngay lập tức, nhưng trẻ em, phụ nữ mang thai, người hen suyễn, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính hoặc bệnh tim mạch là những nhóm có nguy cơ cao.

Với ô tô, nguy cơ còn rõ hơn do đây là không gian kín. Khi cửa kính đóng và điều hòa hoạt động ở chế độ tuần hoàn, khói thuốc có thể làm tăng nhanh nồng độ bụi mịn và các chất độc trong cabin.

Và cả khi khói đã biến mất, khói thuốc tồn dư có thể bám trên quần áo, ghế, thảm, dây an toàn và nhiều bề mặt trong xe. Nicotine và các chất tồn dư này có thể tiếp tục gây phơi nhiễm cho hành khách, đặc biệt là trẻ nhỏ - nhóm thường xuyên chạm vào bề mặt rồi đưa tay lên miệng.

Đặc biệt, tàn thuốc bay vào mắt người đi đường không phải sự cố nhỏ. Đầu điếu thuốc đang cháy có nhiệt độ rất cao. Khi gặp gió hoặc bị gạt, tro và tàn nóng có thể bay về phía sau, đặc biệt trên xe máy.

Nếu rơi vào mắt, tàn thuốc có thể gây bỏng giác mạc - lớp trong suốt ở phía trước nhãn cầu, đóng vai trò quan trọng đối với thị lực. 

Người bị bỏng giác mạc có thể đau dữ dội, đỏ mắt, chảy nước mắt, sợ ánh sáng và nhắm mắt theo phản xạ. Tổn thương sâu có thể dẫn đến loét, sẹo giác mạc, giảm thị lực lâu dài, thậm chí mất thị lực.

"Nguy hiểm hơn, phản xạ nhắm mắt hoặc giật mình khi đang chạy xe có thể khiến người điều khiển mất hướng, va chạm với phương tiện khác hoặc người đi bộ.

Ở tốc độ 40km/h, xe có thể đi hơn 30m chỉ trong khoảng 3 giây. Trên một tuyến đường đông đúc, vài giây đó đủ để một tình huống bất ngờ trở thành tai nạn nghiêm trọng", bác sĩ Hoàng nhận định.

Hút thuốc cũng là một dạng gây mất tập trung

Bác sĩ Hoàng cho rằng hút thuốc khi lái xe có điểm tương đồng với việc sử dụng điện thoại ở khía cạnh gây phân tâm.

Để hút một điếu thuốc, người lái phải lấy thuốc, bật lửa, châm thuốc, giữ điếu thuốc, gạt tàn rồi xử lý đầu lọc. Với người đi xe máy, việc giữ thuốc bằng một tay đồng nghĩa tay đó không hoàn toàn sẵn sàng để phanh hoặc đánh lái khẩn cấp.

Không chỉ tay, mắt và sự chú ý cũng bị phân tán. Người hút có thể nhìn xuống bật lửa, đầu điếu thuốc, vị trí gạt tàn hoặc tìm chỗ vứt đầu lọc. Trong những giây đó, nguy cơ phía trước có thể xuất hiện mà người lái không kịp nhận biết.

"Người lái có thể vẫn nhìn về phía trước nhưng không thật sự nhận biết đầy đủ diễn biến trên đường. Đây là tình trạng ‘nhìn nhưng không thấy’, rất nguy hiểm trong giao thông", bác sĩ Hoàng nói.

Khói thuốc còn chứa CO. Khi vào máu, CO gắn với hemoglobin - thành phần vận chuyển oxy trong hồng cầu - làm giảm khả năng đưa oxy đến các mô. Điều này có thể góp phần ảnh hưởng đến sự tỉnh táo và khả năng phản ứng của người lái.

"Không phải cứ hút thuốc là chắc chắn xảy ra tai nạn. Nhưng luật giao thông được đặt ra để giảm những rủi ro có thể phòng tránh, trước khi tai nạn xảy ra" - bác sĩ Hoàng cho biết.

Cấm để bảo vệ sức khỏe cộng đồng chứ không phải để xử phạt?

Từ góc độ y tế và an toàn giao thông, bác sĩ Hoàng cho rằng nên tiến tới cấm, nhưng cần có lộ trình phù hợp.

Trước hết, cần bảo vệ những người dễ bị tổn thương, đặc biệt là trẻ em và phụ nữ mang thai. Cấm hút thuốc trong ô tô khi có trẻ em hoặc phụ nữ mang thai là một hướng tiếp cận có cơ sở y khoa, bởi những người này không thể tự lựa chọn môi trường không khói thuốc.

Đối với taxi, xe công nghệ, xe buýt, xe khách và các phương tiện vận tải hành khách, nguyên tắc nên là cabin không khói thuốc. Không nên chỉ cấm hút khi có khách mà cần hạn chế hút trong xe ở mọi thời điểm để giảm khói thuốc tồn dư trong nội thất.

Hành vi gây mất an toàn giao thông

Với xe máy, cần xem hút thuốc trong khi điều khiển phương tiện dưới góc độ một hành vi gây mất an toàn bởi người lái thao tác bằng một tay, bị phân tâm và có thể làm tàn thuốc bay vào người khác.

Lộ trình có thể bắt đầu bằng tuyên truyền, biển báo tại bến xe, điểm đón trả khách, đưa quy định không hút thuốc vào hoạt động của các hãng vận tải, sau đó tăng cường kiểm tra và xử phạt những hành vi rõ ràng gây nguy hiểm.

Hút thuốc khi lái xe không phải lúc nào cũng xuất phát từ ý thức coi thường người khác. Với nhiều người, đây là biểu hiện của lệ thuộc nicotine. Khi thiếu nicotine, người lệ thuộc có thể bồn chồn, cáu gắt, khó tập trung và thèm thuốc; ùn tắc, căng thẳng hoặc phải chờ đợi lâu có thể kích hoạt cơn thèm.

"Vì vậy, nếu siết quy định, cần đi kèm hỗ trợ cai thuốc. Người muốn bỏ thuốc nên được tiếp cận tư vấn y tế, liệu pháp thay thế nicotine như miếng dán hoặc kẹo cao su nicotine và các biện pháp hỗ trợ thay đổi hành vi. Doanh nghiệp vận tải cũng có thể đưa hỗ trợ cai thuốc vào chương trình chăm sóc sức khỏe cho tài xế.

Không hút thuốc khi lái xe không phải là tước đi tự do cá nhân, mà là đặt giới hạn cho một hành vi có thể gây hại cho người khác", bác sĩ Hoàng chia sẻ.

Chuyên gia: Cấm hút thuốc lá khi lái xe là hiển nhiên, nhưng chưa đủ

Trên đường phố, ngã tư đường, khi dừng đèn đỏ… nhiều người vẫn vô tư phì phèo điếu thuốc, làn khói bay khắp nơi mà 'coi nhẹ' trong khói thuốc chứa hàng ngàn chất có thể dẫn đến nhiều bệnh mạn tính.