Người ngồi sau xe có thể là vợ con, cha mẹ

Từ góc độ y tế công cộng, cần nhìn nhận đây trước hết là vấn đề phơi nhiễm khói thuốc. Tổ chức Y tế thế giới khẳng định không có ngưỡng an toàn đối với phơi nhiễm khói thuốc thụ động. Tuy nhiên nguy cơ và cách tiếp cận với xe máy và ô tô có những điểm khác nhau.

Xe máy hiện vẫn là phương tiện phổ biến nhất tại Việt Nam, người chịu ảnh hưởng trực tiếp của khói thuốc là người ngồi phía sau. Họ ở rất gần người hút và thường không có khả năng tránh luồng khói trong suốt hành trình. Và người ngồi sau đa phần chính là vợ, con hoặc cha mẹ của người hút thuốc.

Với người đi đường xung quanh, khói thuốc ngoài trời phát tán nhanh hơn trong phòng kín. Và ở những đô thị của Việt Nam, khi xe dừng đèn đỏ hoặc ùn tắc, hàng chục xe đứng sát nhau. 

Khi đó khói thuốc có thể ảnh hưởng tới những người xung quanh, trong đó có trẻ em được cha mẹ chở đi học, người bán hàng rong hay người điều tiết giao thông.

Đặc biệt, khi tham gia giao thông, tàn thuốc đang cháy có thể văng vào người đi phía sau. Bên cạnh đó, đầu mẩu thuốc bị vứt xuống đường vừa gây mất vệ sinh vừa tạo thêm rác thải khó phân hủy.

Với ô tô, đây là không gian kín với khoang xe có thể tích nhỏ và thường sử dụng hệ thống điều hòa tuần hoàn, khiến các chất ô nhiễm từ khói thuốc tích tụ.

Một nghiên cứu đăng trên Tobacco Control ghi nhận nồng độ PM2.5 trong những chuyến xe có người hút thuốc cao hơn đáng kể so với xe không có khói thuốc; mở cửa kính hoặc thông gió cũng không loại bỏ hoàn toàn phơi nhiễm. Ngay cả sau khi điếu thuốc đã được dập tắt, các chất từ khói thuốc vẫn có thể bám trên ghế, thảm và các bề mặt trong xe.

Điều này đặc biệt đáng lưu ý với taxi, xe công nghệ, xe khách, bởi những hành khách đi sau cũng có thể tiếp xúc với các chất tồn dư này.

Và với chính người hút thuốc, thói quen hút thuốc trong lúc di chuyển thường phản ánh mức độ lệ thuộc nicotine tương đối cao, người hút không thể chờ đến khi dừng xe. Đây là dấu hiệu cho thấy họ cần được hỗ trợ cai nghiện, chứ không đơn thuần là chuyện thiếu ý thức.

Có nên cấm hút thuốc lá khi lái xe?

Hiện nay, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã cấm hút thuốc hoàn toàn trên một số phương tiện giao thông công cộng như ô tô, tàu bay, tàu điện. Nghị định 90/2026/NĐ-CP quy định phạt từ 200.000-500.000 đồng đối với hành vi hút thuốc tại địa điểm có quy định cấm.

Với tổ chức, cá nhân quản lý địa điểm cấm hút thuốc nhưng không thực hiện các yêu cầu về biển báo, tổ chức và kiểm tra việc chấp hành, mức phạt có thể từ 3-5 triệu đồng.

Như vậy với xe khách, taxi, xe hợp đồng, khung pháp lý về môi trường không khói thuốc đã tương đối rõ. Vấn đề quan trọng là thực thi.

Trong khi đó khoảng trống đáng chú ý nằm ở phương tiện cá nhân, đặc biệt là xe máy, khi hành vi hút thuốc khi đang chạy xe diễn ra khá phổ biến.

Tuy nhiên không nên đơn giản so sánh hút thuốc khi lái xe với dùng điện thoại khi điều khiển phương tiện, bởi việc đánh giá nguy cơ tai nạn giao thông cần dựa trên dữ liệu chuyên môn của cơ quan quản lý an toàn giao thông.

Xây dựng văn hóa "không hút thuốc ở nơi có người khác"

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy hoàn toàn có thể tiếp cận vấn đề này từ góc độ bảo vệ sức khỏe và chuẩn mực ứng xử nơi công cộng.

Tại Nhật Bản, một số địa phương quy định hút thuốc trên đường phố, bao gồm cả hút thuốc khi đang chạy xe đạp hoặc xe máy. Cách tiếp cận đáng chú ý ở đây là coi việc hút thuốc gây ảnh hưởng đến người khác như một vấn đề về văn hóa và ứng xử nơi công cộng, chứ không chỉ là lỗi giao thông.

Hay nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ như Anh, Xứ Wales, Scotland, Pháp, Canada, Úc có quy định hạn chế hoặc cấm hút thuốc trong ô tô khi có trẻ em. Cách tiếp cận này tập trung vào việc bảo vệ nhóm dễ bị tổn thương khỏi khói thuốc thụ động.

Vì vậy nếu muốn hạn chế hút thuốc khi điều khiển xe cộ, mục tiêu không chỉ dừng ở thông điệp "đã lái xe thì không hút thuốc", mà rộng hơn là "không hút thuốc ở nơi có người khác".

Với doanh nghiệp vận tải, đây là nhóm có thể triển khai ngay. Quy định không khói thuốc nên được đưa vào nội quy, bộ quy tắc ứng xử của lái xe và tiêu chí chất lượng dịch vụ. Đồng thời cần hỗ trợ lái xe cai thuốc, thay vì chỉ xử phạt.

Với người đi xe máy, thông điệp nên tập trung vào trách nhiệm với người xung quanh, chẳng hạn: "Khói thuốc của bạn đang bay thẳng vào người ngồi sau". Những thông điệp cụ thể, gần gũi có thể hiệu quả hơn việc chỉ liệt kê tác hại bệnh tật.

Đặc biệt, đó là hỗ trợ người hút thuốc cai nghiện. Nghiện thuốc lá là một vấn đề cần hỗ trợ chuyên môn, không nên chỉ nhìn dưới góc độ thiếu ý thức hay thiếu ý chí.

Cuối cùng, xây dựng môi trường không khói thuốc phải trở thành một chuẩn mực xã hội. Khi người dân hiểu rằng hút thuốc ở nơi có người khác không chỉ ảnh hưởng đến bản thân mà còn xâm phạm quyền được hít thở không khí sạch của người xung quanh, sự thay đổi sẽ bền vững hơn nhiều so với việc chỉ dựa vào mức phạt.

Một thành phố mà người dân có thể đi đường, sử dụng phương tiện công cộng hay bước vào một chiếc taxi mà không phải hít khói thuốc của người khác cũng là một chỉ dấu của chất lượng sống và văn hóa đô thị.

Cô gái suýt gây họa vì hút thuốc lá ở cây xăng

Trong lúc xe đang được đổ xăng, một người phụ nữ bất ngờ lấy bật lửa ra châm thuốc. Phát hiện sự việc, người đàn ông đứng bên cạnh đã nhanh chóng phản ứng, kịp thời ngăn lại trước khi xảy ra tình huống nguy hiểm. Đoạn video nhanh chóng thu hút nhiều sự chú ý của CĐM.