Theo Hãng tin AFP, trước nguy cơ bất ổn chính trị và leo thang căng thẳng khu vực, Iran nhanh chóng kích hoạt cơ chế kế nhiệm, thành lập một hội đồng lãnh đạo lâm thời vào ngày 1-3 để điều hành đất nước cho đến khi bầu chọn được lãnh tụ tối cao mới.

Hội đồng này gồm ba nhân vật chủ chốt trong bộ máy quyền lực, đồng thời có sự tham gia trung tâm của lãnh đạo cơ quan an ninh cấp cao nhất Iran.

Tổng thống Masoud Pezeshkian

Tổng thống Masoud Pezeshkian (71 tuổi) là một trong ba thành viên của hội đồng lâm thời. Ông là người theo đường lối cải cách, xuất thân là bác sĩ phẫu thuật tim, nhậm chức vào tháng 6-2024 sau khi người tiền nhiệm qua đời trong một vụ rơi trực thăng.

Sinh năm 1954 tại Mahabad (tỉnh Tây Azerbaijan), ông có cha là người Iran gốc Turk và mẹ là người Kurd.

Được đánh giá là nhà kỹ trị điềm tĩnh, ông Pezeshkian đã điều hành chính phủ trong giai đoạn nhiều biến động, bao gồm cuộc chiến 12 ngày với Israel vào tháng 6 năm ngoái và làn sóng biểu tình lớn vì chi phí sinh hoạt tăng cao, đạt đỉnh hồi đầu năm nay.

Ông gọi cái chết của Lãnh tụ tối cao Khamenei là một "lời tuyên chiến chống lại người Hồi giáo", khẳng định phản ứng của Iran sẽ dựa trên "nghĩa vụ và quyền chính đáng".

Chánh án Gholamhossein Mohseni Ejei

Giáo sĩ dòng Shiite Gholamhossein Mohseni Ejei, khoảng 68 tuổi, là thành viên thứ hai trong hội đồng lãnh đạo lâm thời. Ông giữ vị trí người đứng đầu ngành tư pháp Iran từ năm 2021 theo bổ nhiệm của ông Khamenei.

Sinh tại tỉnh Isfahan, ông từng học tại thành phố thánh Qom và có bằng thạc sĩ luật quốc tế. Ông mang tước vị "hojatoleslam" - thấp hơn một bậc so với "ayatollah" (đại giáo chủ) - và là nhân vật "cộm cán" trong hệ thống tư pháp cũng như bộ máy an ninh của Cộng hòa Hồi giáo.

Sau cái chết của ông Khamenei, ông Ejei tuyên bố "dân tộc vĩ đại Iran sẽ không bao giờ tha thứ cho máu của vị lãnh đạo anh hùng của mình", đồng thời lên án Mỹ và Israel.

Giáo sĩ Alireza Arafi

Thành viên thứ ba của hội đồng là giáo sĩ 65 tuổi Alireza Arafi. Ông hiện đứng đầu trung tâm quản lý các chủng viện Shiite của Iran, đồng thời giữ chức Phó chủ tịch thứ hai của Hội đồng Chuyên gia - cơ quan có trách nhiệm bổ nhiệm và giám sát lãnh tụ tối cao.

Ông cũng là thành viên Hội đồng Giám hộ, cơ quan giám sát lập pháp và thẩm tra ứng viên tranh cử.

Ông Arafi chuyển đến Qom học các khoa học Hồi giáo từ năm 1971 và từng bị bỏ tù ở tuổi 16 vì phản đối ông Shah Mohammad Reza Pahlavi - cựu vương Iran. Là người trẻ nhất và ít được biết đến nhất trong hội đồng, ông thường thể hiện lập trường thận trọng.

Tuy nhiên sau biến cố vừa qua, ông khẳng định Iran sẽ tiếp tục "con đường cách mạng" và "trả thù cho máu của người dân, của những thanh niên và sinh viên".

Lãnh đạo an ninh Ali Larijani

Bên cạnh hội đồng lãnh đạo lâm thời, ông Ali Larijani (68 tuổi) giữ vai trò trung tâm trong tiến trình chuyển tiếp quyền lực tại Iran.

Ông hiện đứng đầu Hội đồng An ninh quốc gia tối cao - cơ quan an ninh quan trọng nhất của nước này, phụ trách điều phối các chính sách quốc phòng, an ninh và đối ngoại chiến lược.

Sinh năm 1957 tại Najaf (Iraq) trong một gia đình giáo sĩ Shiite có ảnh hưởng và thân cận với nhà sáng lập Cộng hòa Hồi giáo Iran Ruhollah Khomeini, ông Larijani có sự nghiệp trải dài qua nhiều lĩnh vực: từng là trưởng đoàn đàm phán hạt nhân, Chủ tịch Quốc hội Iran giai đoạn 2008 - 2020, đồng thời nắm giữ các vị trí quan trọng trong hệ thống truyền thông nhà nước.

Được xem là người thực dụng và có khả năng duy trì quan hệ với nhiều phe phái trong bộ máy, ông Larijani được cho là nhận được sự tin tưởng của Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei trước khi ông qua đời.

Dù không phải là thành viên chính thức của hội đồng lâm thời, ông Larijani được xem là "trục an ninh" bảo đảm tính liên tục của hệ thống. Ông tuyên bố sẽ đáp trả Israel và Mỹ bằng "một sức mạnh mà họ chưa từng trải qua trước đây" sau cái chết của Đại giáo chủ Khamenei.

Gia đình lãnh tụ tối cao Iran sau loạt không kích: Ai còn, ai mất?

Các cuộc không kích phối hợp của Mỹ và Israel nhắm vào Iran đã khiến nhiều thành viên trong gia đình lãnh tụ tối cao Ali Khamenei thiệt mạng.