Làm đúng 100%, dân kế toán cũng không tự tin

Bà Nguyễn Thị Thu Hà - Phó tổng thư ký Hội Tư vấn Thuế Việt Nam - cho biết thời gian qua, nhiều chính sách thuế mới đối với hộ kinh doanh đã thay đổi theo hướng tích cực.

Chẳng hạn, ngưỡng doanh thu chịu thuế được nâng từ 100 triệu đồng lên 500 triệu đồng và hiện áp dụng mức 1 tỉ đồng/năm.

Bên cạnh đó quy định sàn thương mại điện tử có chức năng thanh toán phải khấu trừ, kê khai và nộp thuế thay cho hộ, cá nhân kinh doanh đã giảm áp lực rất lớn cho người bán hàng trên sàn.

Tuy nhiên đặc thù của hộ kinh doanh thường chỉ có 2-3 người, trong đó một người trực tiếp làm chính. Nhiều chủ hộ lớn tuổi, gặp khó khăn khi sử dụng phần mềm bán hàng hay thực hiện các quy định về sổ sách, kế toán.

Vấn đề lớn nhất với họ là làm thế nào để làm đúng. Bởi thực tế ngay người có nghiệp vụ kế toán cũng không tự tin rằng mình đã cập nhật đầy đủ chính sách, và làm đúng các quy định.

Do vậy theo bà Hà, cần nhìn nhận khách quan rằng Nghị định 68/2026 được ban hành vào đầu tháng 3, trong đó có quy định, hướng dẫn liên quan đến việc hộ kinh doanh lập bảng kê hàng tồn kho và xác định số dư hàng tồn kho tại ngày 31-12-2025.

"Liệu có bao nhiêu hộ kinh doanh có thể quay lại để thực hiện công việc đó? Trước đó 2-3 tháng, hộ kinh doanh chưa được biết, chưa được hướng dẫn đầy đủ, chưa thực hiện việc ghi chép, theo dõi hàng tồn kho theo yêu cầu mới. Vì vậy việc yêu cầu họ thực hiện hồi tố là rất khó", bà Hà nêu.

Qua tiếp xúc với nhiều hộ kinh doanh, bà Hà cho hay điều họ lo và sợ nhất là bị xử phạt, bị bêu tên vì trốn thuế. Do đó cần có thêm thời gian để họ tập dượt, làm quen với cách xuất hóa đơn, ghi chép sổ sách và thực hiện các quy định mới.

2 năm đầu, nên ưu tiên hướng dẫn thay vì phạt

Ông Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương, cho rằng nhiều hộ kinh doanh không biết chắc việc khai thuế của mình đã chính xác hay chưa nên sợ làm sai. Nhưng chính vì muốn làm đúng nên họ mới sợ sai.

"Khi nhiều hộ kinh doanh còn lo, còn sợ thì làm sao có thể yên tâm kinh doanh" - ông Cung nói.

Theo ông, thực trạng này cho thấy chính sách đã cải cách nhiều nhưng chưa tạo ra sự thay đổi rõ rệt trong tâm lý của người kinh doanh. Vì vậy cần có cách tiếp cận phù hợp hơn để tạo dựng niềm tin của họ.

Ông Đậu Anh Tuấn - Phó tổng thư ký kiêm Trưởng Ban Pháp chế (Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam) - cũng đặt vấn đề cần quản lý thuế đối với hộ kinh doanh như thế nào để xóa được tâm lý lo lắng, giúp họ bớt lo và không còn sợ nữa.

Theo ông Tuấn, để hộ kinh doanh yên tâm làm ăn và chuyển lên doanh nghiệp, dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa đang được lấy ý kiến góp ý cần có những giải pháp phù hợp.

Chẳng hạn, hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp siêu nhỏ có thể xem xét miễn xử phạt hành chính trong 2 năm đầu đối với những sai sót do nguyên nhân khách quan, không xuất phát từ hành vi cố ý. Đây sẽ là chính sách rất hữu ích, giúp hộ kinh doanh tự tin hơn khi chuyển đổi thành doanh nghiệp.

Theo bà Hà, trước hết cần đơn giản hóa chính sách, giảm thủ tục, sổ sách, giấy tờ cho hộ kinh doanh.

Việc nâng ngưỡng áp dụng phương pháp tính thuế đơn giản theo doanh thu từ 3 tỉ đồng lên 10 tỉ đồng/năm cần được áp dụng ngay trong năm 2026. 

Bởi với một người kinh doanh nhỏ, chính sách thuế được quy định trong 3 luật gồm Luật Quản lý thuế, Luật Thuế thu nhập cá nhân, Luật Thuế giá trị gia tăng kèm theo là 5 nghị định cùng 7 thông tư hướng dẫn.

Chỉ trong khoảng 1 năm, quá nhiều văn bản chính sách được ban hành khiến hộ kinh doanh khó có thể hiểu và thực hiện đúng ngay từ đầu.

2 năm có 3 luật, 5 nghị định, 7 thông tư về thuế: Hộ kinh doanh bối rối, lo sai, sợ bị phạt

Chỉ trong khoảng 2 năm, 3 luật, 5 nghị định và 7 thông tư liên quan đến thuế được ban hành. Nhiều hộ kinh doanh lúng túng, không biết phải làm thế nào cho đúng, lo sai và sợ bị phạt.