Xung đột leo thang đang gây ra cuộc khủng hoảng hàng không lớn nhất kể từ đại dịch COVID-19, đẩy hàng chục ngàn hành khách vào cảnh mắc kẹt và làm rung chuyển cả chuỗi cung ứng toàn cầu.

Tác động vượt ra ngoài vùng Vịnh

Ngày 3-3, các trung tâm hàng không lớn ở vùng Vịnh - bao gồm sân bay quốc tế Dubai, nơi thường xử lý hơn 1.000 chuyến bay mỗi ngày - tiếp tục đóng cửa ngày thứ tư liên tiếp. 

Theo công ty phân tích hàng không Cirium, kể từ ngày 28-2, ít nhất 11.000 chuyến bay ra, vào và bên trong khu vực Trung Đông đã bị hủy, ảnh hưởng tới hơn 1 triệu hành khách. 

Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 2-3 cảnh báo cuộc xung đột có thể kéo dài 4-5 tuần hoặc lâu hơn - một tín hiệu cho thấy tình trạng hỗn loạn này chưa có hồi kết.

Các cuộc tấn công trả đũa của Iran nhằm vào cơ sở hạ tầng dân sự và các "mục tiêu mềm" ở Trung Đông - gồm các sân bay tại Bahrain, Dubai, Abu Dhabi và Kuwait, cùng các khách sạn ở Bahrain và Dubai - đã làm lung lay hình ảnh của những điểm đến vốn được xem là an toàn và ổn định ở vùng Vịnh.

Theo Hãng tin Reuters, là những trung tâm quan trọng trong nền kinh tế toàn cầu nhờ trữ lượng dầu khí dồi dào cũng như vị trí trung tâm trong vận tải biển và hàng không quốc tế, các quốc gia vùng Vịnh đặc biệt dễ bị tổn thương trước nguy cơ xung đột leo thang sau các cuộc tấn công của Mỹ - Israel và đòn trả đũa từ Iran.

Vụ tấn công bằng drone hôm 28-2 nhằm vào sân bay quốc tế Dubai cho thấy phản ứng của Iran có thể tác động như thế nào đến mô hình trung tâm trung chuyển toàn cầu mà Dubai, Abu Dhabi và Doha đã dày công xây dựng - mô hình cho phép kết nối bất kỳ hai điểm đến nào trên thế giới chỉ với một điểm dừng tại vùng Vịnh.

Hệ quả lan rộng ra toàn cầu. Tình trạng đóng cửa không phận tại Qatar, UAE, Bahrain, Kuwait cùng các biện pháp hạn chế khác đã làm gián đoạn nghiêm trọng các hành lang bay giữa châu Âu và châu Á. 

Trong khi không phận Nga phần lớn vẫn bị hạn chế đối với các hãng hàng không phương Tây kể từ khi xung đột Nga - Ukraine nổ ra năm 2022, các hãng nay càng gặp khó khăn hơn khi những hành lang bay qua Trung Đông cũng bị chặn, buộc họ phải kéo dài thời gian bay và tiêu tốn thêm nhiên liệu để vòng tránh các vùng chiến sự.

Theo Đài CNN, "khoảng trống trên bầu trời" ở Trung Đông gợi nhớ đến những cú sốc hàng không lớn trong lịch sử: nhiều tháng tê liệt trong đại dịch COVID-19, vụ phun trào núi lửa ở Iceland năm 2010, và việc đổi hướng bay vì chiến sự Nga - Ukraine. 

Điểm khác biệt lần này là ngay cả khi các hạn chế được dỡ bỏ, các chuyến bay thương mại cũng chưa chắc quay lại bình thường ngay. 

Ông Henry Harteveldt, Chủ tịch Công ty nghiên cứu thị trường du lịch Atmosphere Research Group, nhận định: "Nếu các nước mở lại không phận, điều đó chắc chắn hữu ích. Nhưng các hãng hàng không sẽ không nối lại hoạt động cho đến khi họ hoàn toàn tự tin rằng nguy cơ máy bay của mình bị tấn công là bằng 0 hoặc gần như bằng 0".

Cuộc chạy đua sơ tán

Hôm 2-3, những hành khách bị mắc kẹt bắt đầu rời UAE trên một số ít chuyến bay sơ tán, trong bối cảnh chính phủ nhiều nước trên khắp thế giới nỗ lực đưa công dân của mình ra khỏi khu vực. 

Etihad Airways và Emirates - hai hãng hàng không có trụ sở lần lượt tại Abu Dhabi và Dubai - cùng hãng giá rẻ FlyDubai cho biết họ sẽ khai thác các chuyến bay hạn chế. 

Theo trang Flightradar24, ít nhất 16 chuyến bay của Etihad Airways đã rời Abu Dhabi trong khung thời gian ba giờ hôm 2-3, tới các điểm đến như Islamabad, Paris, Amsterdam, Mumbai, Matxcơva và London.

Đầu tuần, Bộ Ngoại giao Mỹ kêu gọi công dân lập tức rời khỏi hơn chục quốc gia ở Trung Đông. Bà Mora Namdar, Trợ lý Ngoại trưởng Mỹ phụ trách lãnh sự, cho biết công dân Mỹ nên rời đi bằng các phương tiện thương mại sẵn có "do rủi ro về an toàn", trong khi Mỹ chưa tổ chức các chuyến bay sơ tán riêng.

Tại Anh, Thủ tướng Keir Starmer thông báo chính phủ đang cử các đội phản ứng nhanh tới khu vực để hỗ trợ công dân, đồng thời muốn "đảm bảo họ có thể trở về nhà nhanh chóng và an toàn nhất có thể". 

Chuyến bay EY67 của Etihad Airways chở công dân Anh mắc kẹt đã rời Abu Dhabi vào chiều 2-3 và hạ cánh xuống sân bay Heathrow vào tối cùng ngày.

Bộ Ngoại giao Đức thông tin khoảng 30.000 du khách nước này đang bị mắc kẹt trên các tàu du lịch, khách sạn hoặc tại các sân bay đã đóng cửa; Chính phủ Đức dự kiến điều máy bay tới Oman và Saudi Arabia để ưu tiên sơ tán người ốm yếu, trẻ em và phụ nữ mang thai.

Trung Đông cũng là nơi có lực lượng lao động nước ngoài đông đảo, đặc biệt từ châu Á. Ngày 3-3, các hãng hàng không Ấn Độ cho biết sẽ nối lại một số dịch vụ thương mại hạn chế tới khu vực nhằm đưa hàng ngàn hành khách bị mắc kẹt về nước, trong bối cảnh hàng triệu công dân Nam Á đang sinh sống và làm việc tại đây. 

Philippines cũng nâng mức khuyến cáo đi lại đối với UAE, đặt nước này cùng Bahrain, Kuwait, Qatar và Saudi Arabia vào mức tự động kích hoạt lệnh cấm triển khai lao động Philippines mới tuyển dụng.

Các hãng hàng không Trung Đông tiếp tục hủy chuyến bay từ Việt Nam

Cục Hàng không Việt Nam cho biết ngày 3-3 các hãng hàng không Trung Đông vẫn tiếp tục hủy chuyến bay từ Việt Nam đến Trung Đông do chiến sự tại khu vực này.