Tâm tư người 'thuyền trưởng' trước kỳ thi tốt nghiệp THPT

Có một kiểu sợ thật lạ: sợ dù đã chuẩn bị xong.

Không phải sợ vì chưa học. Không phải sợ vì không biết. Mà sợ theo cách một thuyền trưởng đã chuẩn bị kỹ càng cho hải trình ra đại dương nhưng vẫn đứng trên boong, nhìn ra phía trước và thấy lòng gợn sóng. Trước đại dương, mọi dự liệu dù công phu đến mấy cũng vẫn thật nhỏ nhoi. Những con tàu từng được khẳng định là không thể chìm chẳng đã gặp nạn ngoài khơi trong lịch sử hàng hải thế giới rồi sao?

Những con tàu nhỏ của các "thuyền trưởng" sinh năm 2008 đã nhận lệnh lên đường. Có những thuyền trưởng đàng hoàng, tự tin vì dạn dày sóng gió qua những kỳ thi học sinh giỏi thành phố, quốc gia, quốc tế. Có những thuyền trưởng đã nắm chắc bến đỗ ở một trường đại học nào đó và cũng có những thuyền trưởng may mắn, không cần hải trình ngày 11 và 12-6 vì đã cập bến sớm nhờ có mặt trong các đội tuyển dự thi quốc tế.

Nhưng phần lớn các thuyền trưởng còn lại đang ngày đêm hối hả chuẩn bị cho chuyến tàu có lẽ được xem là quan trọng nhất trong cuộc đời mình: Kỳ thi tốt nghiệp THPT và xét tuyển đại học năm 2026.

Nếu bạn đã hoàn tất việc chuẩn bị xong xuôi mà trong lòng vẫn gợn lên những âu lo xa xôi thì nên làm gì với những con sóng ngầm trong lòng người thuyền trưởng?

Viết ra nỗi lo âu 

Trước hết, cần trả lời câu hỏi: Tại sao mà lại sợ? Mình đang sợ điều gì? Nỗi sợ ấy có thực sự đáng sợ không?

Các nhà tâm lý học gọi đây là nhận diện cảm xúc. Nghiên cứu của Matthew Lieberman trên trang UCLA Health cho thấy: nếu gọi tên được một cảm xúc tiêu cực, hoạt động của vùng não phụ trách phản ứng lo âu sẽ giảm xuống.

Giống như khi ta sợ một tiếng động lạ trong đêm, chỉ cần bật đèn lên nhìn "à, chỉ là cún con ngủ mơ va vào cái rèm cửa" thì nỗi sợ lập tức vơi đi một nửa.

Đặt tên cho nỗi sợ không phải là thừa nhận thất bại, đó là bước đầu tiên để não bộ bắt đầu kiểm soát nó thay vì bị nó kiểm soát.

Với nỗi sợ có hình hài cụ thể như những kiến thức chưa nắm vững của môn học; một vài dạng bài chưa chắc chắn; những điểm ngữ pháp hay nhầm lẫn; giám thị nghiêm khắc; hay phòng thi nóng như lò bánh mì giữa thời tiết oi…

Hãy cầm bút và viết xuống. Tên của nỗi sợ ấy là gì? Không phải viết để than thở. Viết là để "tính sổ" từng món một.

Nếu không viết ra, tất cả những nỗi sợ lớn nhỏ lộn xộn ấy sẽ cộng lại thành một con ngáo ộp khổng lồ không tên, không mặt nhưng đủ sức nuốt trọn sự tự tin và dập tắt những niềm vui nhỏ nhoi. Tệ hơn, nỗi sợ khi bị đè nén quá lâu có thể đẩy não bộ vào trạng thái mà nhiều nhà khoa học gọi là đóng băng, tê liệt.

Bạn học mà không vào, đọc mà không đọng, kiến thức thi nhau rơi rụng như lá mùa thu, bộ não đóng cửa không tiếp nhận tri thức, còn sĩ tử thì đau khổ vì cảm giác bất lực với chính mình.

Ngược lại, khi chỉ mặt gọi tên, bạn sẽ "tóm cổ" được từng nỗi sợ, hỏi rằng có thể giải quyết được không, bằng cách nào? Cần dũng cảm và thành thực. Không phải dũng cảm kiểu anh hùng rơm, mà giống như dũng cảm nhìn thẳng vào gương và chấp nhận nhìn thấy đúng điều mình đang thấy.

Với nỗi sợ khó nhận diện hình hài cụ thể như ánh mắt người khác, dư luận xã hội, cảm giác nhục nhã, xấu hổ, tủi thân, hay ghen tị với những bạn may mắn hơn, có lẽ cũng nên viết hết ra. Thậm chí có thể vẽ mặt cho từng "tên" một nếu bạn muốn. Rồi đừng quên hỏi thẳng: Tại sao mình thấy nhục nhã nếu điểm thi không tốt? Điểm thi có phản ánh đúng nỗ lực của mình chưa? Nếu phản ánh đúng thì nỗi đau này là sự thật cần chấp nhận. Nếu kết quả không phản ánh đúng thì tại sao lại trao quyền định nghĩa giá trị cá nhân cho một tờ giấy ghi điểm số?

Với nỗi sợ mang tên ghen tị với may mắn của bạn bè, hãy nhìn rõ sự thực: phép màu không đến với mình cũng như không đến với rất nhiều người khác. Vì vậy, những gì mình có được bằng nỗ lực thật là điều đáng tự hào hơn nhiều so với việc há miệng chờ sung.

Làm gì để nỗi sợ đi khỏi ta?

Nhận diện nỗi sợ mới là bước đầu. Não bộ không thể giải phóng căng thẳng nếu chỉ ngồi yên mà nghĩ ngợi. Cơ thể cũng cần được tham gia.

Đứng dậy ra ngoài. Tắm nắng sớm. Bỏ dép đi chân trần trên cỏ nếu đó là nơi an toàn như công viên hay vườn hoa. Ánh nắng ban mai giúp cơ thể có thể điều hòa lại nhịp sinh học, còn vận động ngoài trời thì làm dịu căng thẳng một cách rất tự nhiên.

Bạn có thể thử đi bộ mà không đeo tai nghe một lần xem. Hình như lâu lắm rồi bạn chưa nghe tiếng ve ran, tiếng chim lách cách gọi nhau, tiếng lá xạc xào và tiếng người trò chuyện. Những âm thanh ấy nhắc rằng thế giới thực rộng hơn kỳ thi và cuộc sống vẫn không ngừng mở ra những chân trời bên ngoài căn phòng mà bạn ngỡ là tất cả.

Cũng có thể làm vài việc nhà nho nhỏ xen vào giữa việc học như nhặt rau, rửa bát, tưới cây, đánh vài đôi dép bẩn hoặc nấu cơm cho gia đình. Làm chầm chậm và để tâm vào từng động tác.

Tâm lý học gọi đây là grounding, kéo sự chú ý trở về hiện tại bằng một hành động thể chất đơn giản. Hiệu quả hơn nhiều so với việc ngồi một mình và lên dây cót: bình tĩnh nào, bình tĩnh nào, tự tin lên!

Nếu có thể, bạn hãy mỉm cười với ai đó. Một lời chào dịu dàng với bác lao công, một câu hỏi thăm bác bảo vệ, một lời trìu mến với đứa em nhỏ hoặc một nụ cười yêu thương dành cho mình trước gương. Hãy thành thực yêu và thương!

Đừng quên dù thế nào, mình vẫn cần là người hiểu và yêu thương mình nhiều nhất. Khi niềm vui lan tỏa, dịu dàng chảy vào tim, lòng bạn sẽ nhẹ mềm và nỗi sợ không có lý do nào còn ở lại.

Những thuyền trưởng 18 tuổi cũng đừng quên ngoái nhìn. Phía sau bạn là ánh mắt mẹ cha, là thương lo thật thà, là những vòng ôm và những bờ vai luôn sẵn sàng dành cho bạn. Chuyến đi này, bạn một mình nhưng không hề đơn độc. Cả đất trời mùa hạ đang thắp lửa đợi bạn cháy sáng những nội lực đã gom tụ suốt 18 năm qua!

Thi tốt nghiệp THPT 2026 đông kỷ lục: Tập trung khắc phục 3 khó khăn

Kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 có hơn 1,22 triệu thí sinh, đông nhất từ trước đến nay. Bộ GD-ĐT yêu cầu các địa phương tập trung xử lý 3 thách thức về quy mô, thiên tai và gian lận công nghệ cao.