Phóng to

Người Hong Kong (Trung Quốc) biểu tình trước tòa lãnh sự Mỹ ở Hong Kong ngày 9-7 phản đối chuyện Mỹ theo dõi máy tính của Trung Quốc - Ảnh: Reuters

Cuộc gặp thường niên này giờ đây đã là cơ chế quan trọng cho việc điều phối quan hệ giữa hai cường quốc được coi là quan trọng nhất thế giới hiện nay. Cuộc gặp năm nay - đối thoại chiến lược lần thứ năm - là cuộc ra mắt của bốn gương mặt hoàn toàn mới giữa hai bên.

Người dẫn đầu phái đoàn Trung Quốc là Phó thủ tướng Uông Dương - phụ trách về thương mại và kinh tế, cùng ủy viên Quốc vụ viện Dương Khiết Trì - phụ trách đối ngoại. Về phía Mỹ là Ngoại trưởng John Kerry và Bộ trưởng tài chính Jacob “Jack” Lew. Cả bốn quan chức này đều mới nhậm chức và giới quan sát nói sẽ khó có tầm ảnh hưởng như những người tiền nhiệm.

Trong hai quan chức Trung Quốc, ông Dương Khiết Trì am hiểu các vấn đề với Mỹ vì vừa thôi chức ngoại trưởng. Tuy vậy, ông Dương chưa làm việc nhiều với Ngoại trưởng Kerry như ông Đới Bỉnh Quốc với bà Hillary Clinton.

Ông Uông Dương trong khi đó mới nhậm chức và trước đó chỉ là bí thư tỉnh Quảng Đông nên ít kinh nghiệm về đối ngoại. Đối lập với ông, người tiền nhiệm Vương Kỳ Sơn, một chính trị gia lão luyện, lại rất giàu kinh nghiệm đối thoại với Mỹ.

Ông Vương Kỳ Sơn biết rõ cựu bộ trưởng tài chính Mỹ Henry Paulson từ thời ông này còn làm lãnh đạo Goldman Sachs. Ông cũng rất thân với bộ trưởng tài chính Timothy Geithner, tiền nhiệm của ông Lew. Những quen biết như vậy, theo giới quan sát, giúp ông Vương Kỳ Sơn có những trao đổi cởi mở và quyết đoán với phía Mỹ.

“Hai ông có xuất phát khá khác nhau” - GS June Teufel Dreyer của ĐH Miami bình luận với tờ South China Morning Post. Bà cho rằng sự thiếu kinh nghiệm của ông Uông Dương có thể khiến ông “rất thận trọng” trong đàm phán. Ông Tô Hảo của Học viện Ngoại giao Trung Quốc cũng nói ông Uông Dương sẽ tránh đưa những tuyên bố cứng rắn trong đàm phán.

Ngay trước đối thoại, ông Dương Khiết Trì viết trên báo Washington Post của Mỹ về tầm quan trọng của chuyện hai nước cần “xây dựng con đường mới khác với con đường thường dẫn tới xung đột và đối đầu giữa các cường quốc”. Ông nói nhiệm vụ chính của đối thoại là triển khai thỏa thuận đã được hai lãnh đạo Barack Obama và Tập Cận Bình thống nhất ở cuộc gặp tại Mỹ một tháng trước.

Nhưng những nghi ngờ Mỹ - Trung thì vẫn còn đó. Cũng ngay trước đối thoại, đại sứ Trung Quốc ở Mỹ, Thôi Thiên Khải trong trả lời với CNN đã lên tiếng chỉ trích quân đội Mỹ tăng cường ở châu Á là quá đáng.

Theo lời ông Thôi, đe dọa an ninh ở châu Á - Thái Bình Dương chỉ tập trung quanh vấn đề hạt nhân của Bình Nhưỡng và Mỹ không nên lấy đó làm lý do để tăng cường hiện diện quân sự của mình.

Thông điệp của ông rõ ràng không ủng hộ chiến lược “tái cân bằng” của Washington. “Tôi nghĩ Mỹ không nên phản ứng quá mức với mối đe dọa đó” - ông Cù nói. Ông cho rằng việc Mỹ tăng cường các liên minh quân sự trong khu vực là “quá tầm với mối đe dọa thật sự”.

Ông cũng bày tỏ nghi ngại việc Washington dù nói không ủng hộ bên nào quanh tranh chấp đảo Senkaku/Điếu Ngư giữa Trung - Nhật nhưng cho rằng phía Mỹ đã ưu ái Nhật hơn. “Đôi khi Mỹ nói chuyện với chúng tôi, họ nói một điều; và đến khi họ nói với Nhật, họ nói điều khác. Vậy lập trường thật sự của Mỹ ở đâu? Chúng ta phải chờ xem” - ông đại sứ bình luận. Theo ông, căng thẳng khu vực và vấn đề an ninh mạng sẽ là trọng tâm cuộc đối thoại lần này.

Một tháng trước ở California, hai ông Obama - Tập Cận Bình đều cam kết xây dựng “mô hình quan hệ mới giữa hai cường quốc” - một khái niệm mà đến giờ vẫn chưa hề rõ ràng về định hướng. Trong khi đó, một tháng qua, quan hệ Mỹ - Trung liên tục có những bước ngoặt. Tiết lộ của cựu nhân viên NSA Edward Snowden về việc Mỹ thâm nhập mạng di động Trung Quốc đã đổi vai Bắc Kinh từ “bung xung” thường xuyên bị chỉ trích vì các hoạt động tin tặc sang trở thành nạn nhân. Washington thì lại chưa nguôi chuyện Bắc Kinh để Snowden đào thoát khỏi Hong Kong.

Những ngờ vực và bất đồng còn nhiều lắm giữa hai bên.