Ở Nha Trang, 13 trường tiểu học vừa nhập thành Trường tiểu học Nha Trang: 287 lớp, 10.565 học sinh, một trường chính, 12 phân hiệu và năm điểm trường. Con số ấy và câu hỏi một trường học lớn như vậy vận hành ra sao đang được bàn khá nhiều.

Sơ đồ tổ chức vẽ lại rất nhanh. Quyền quyết định, thói quen phối hợp và niềm tin của phụ huynh thì không đổi cùng tốc độ đó.

Trường mới có một điểm tựa đáng kể: mỗi phân hiệu có một phó hiệu trưởng phụ trách, phần lớn vốn là hiệu trưởng trường cũ. Họ biết mặt giáo viên, hiểu tính phụ huynh, nắm những chuyện nhỏ của một ngôi trường mà báo cáo không bao giờ ghi hết. Nhưng hiểu địa bàn mà không đủ quyền xử lý, người quản lý tại chỗ dễ tụt xuống thành một trạm trung chuyển giấy tờ.

Nghị quyết 37 năm 2026 của Chính phủ đã quy định phân hiệu làm nhiệm vụ theo sự ủy quyền của hiệu trưởng, vấn đề còn lại là ủy quyền tới đâu. Những chuẩn chung, gồm chuyên môn, tài chính, an toàn, dữ liệu học sinh, tổ chức bán trú... và nhiều vấn đề vận hành khác phải được thống nhất rõ. Còn việc tại lớp học, điểm trường mỗi ngày nên được quyết ngay tại chỗ, phân quyền kèm trách nhiệm rõ ràng.

Một trường lớn mà việc gì cũng dồn về trường chính sẽ sớm mệt vì chính kích thước của mình. Ngược lại, nếu 12 phân hiệu vẫn chạy như 13 trường cũ, mỗi nơi một kiểu, thì sáp nhập mới dừng ở cái tên. Quản trị tốt nằm ở khoảng giữa: chung những gì phải chung và trao quyền cho người gần công việc nhất trong phần họ gánh được trách nhiệm.

Phụ huynh cảm nhận điều này trước tiên. Xin một giấy xác nhận, sửa thông tin cho con, hỏi một khoản thu, phản ánh bữa bán trú, họ gõ cửa ở đâu? Nếu một việc nhỏ phải đi từ điểm trường lên phân hiệu rồi vòng về trường chính, bộ máy gọn hơn trên sơ đồ nhưng đời sống phụ huynh, học sinh rườm rà hơn.

Nguyên tắc thật ra giản dị: hồ sơ có thể đi xa, phụ huynh thì không nên. Phân hiệu tiếp nhận và giải quyết phần lớn nhu cầu thường ngày; việc nào cần trường chính duyệt thì để dữ liệu chạy trên hệ thống chung, thay cho con người. Chuyển đổi số, nếu có nghĩa gì ở đây, trước hết là giúp một người mẹ bớt một chuyến đi.

Nhưng phép thử quan trọng nhất vẫn là đứa trẻ. Nhà trường thừa nhận cơ sở vật chất giữa các điểm chưa đều, chỗ thừa chỗ thiếu giáo viên, điều đó dễ hiểu. 

13 trường vốn có lịch sử và điều kiện khác nhau, một quyết định hành chính ban đầu không thể xóa những chênh lệch ấy sau một mùa hè. Và chính ở đây, gộp trường mới có cơ hội tạo ra giá trị. Giáo viên điều được từ nơi thừa sang nơi thiếu. Kế hoạch dạy học, thực đơn bán trú, chuẩn phục vụ dùng chung. Nếu nguồn lực chảy về kéo những phân hiệu ở xa tốt lên, thay vì chỉ làm cái lõi quản lý phình to, lợi ích của sáp nhập khi ấy mới chạm tới học sinh.

Có một chi tiết đáng để bàn là chuẩn cơ sở vật chất hiện hành đặt trần cho một trường tiểu học thông thường là 30 lớp, trong khi trường mới có 287 lớp trải trên 18 địa điểm. Đừng vội lấy khoảng cách đó để kết luận mô hình ấy chưa tốt, vì Nghị quyết 37 đã dựng một cấu trúc trường chính, phân hiệu và điểm trường khác hẳn trường đơn lẻ. Nhưng con số ấy nhắc rằng tổ chức đã đổi kích thước thì cách quản trị và bộ tiêu chuẩn đi kèm cũng phải đổi theo, không thể mặc lại chiếc áo cũ.

Cũng nên nhớ, kinh nghiệm ở nhiều nơi cho thấy sáp nhập trường có thể làm xáo trộn kết quả học tập ngay tại năm đầu tiên, nặng nhất với học sinh đến từ trường nhỏ, rồi mới dịu dần. Vì thế đánh giá thành bại sau vài tuần là quá sớm. Một năm nữa sẽ dễ nhìn hơn. Khi đó, thay vì hỏi đã cắt được bao nhiêu đầu mối, hãy hỏi những câu gần đời sống: một việc của phụ huynh mất bao lâu để giải quyết; một phân hiệu thiếu giáo viên được bù nhanh thế nào; điều kiện học giữa các điểm đã xích lại gần nhau chưa.

Một ngôi trường có thể rất lớn trên bộ máy. Nhưng công tác giáo dục vẫn diễn ra trong những không gian rất nhỏ: một lớp học, một bữa ăn, một cuộc trò chuyện giữa cô giáo và phụ huynh, một đứa trẻ cần được đỡ đúng lúc.

Một ngôi trường lớn chỉ thật sự có ý nghĩa khi đứa trẻ ở điểm trường xa nhất không cảm thấy mình ở xa hơn cơ hội học tập tốt.

Nhập 13 trường tiểu học ở Nha Trang thành trường hơn 10.500 học sinh, 287 lớp: Quản lý thế nào?

Sau sắp xếp, 13 trường tiểu học ở phường Nha Trang (tỉnh Khánh Hòa) thành một trường mới với 287 lớp, hơn 10.500 học sinh.