Giữa tháng 7-2026, xã Krông Pắk (Đắk Lắk), một trong những vùng trồng sầu riêng lớn của tỉnh, bước vào vụ thu hoạch trên khoảng 3.000ha, sản lượng ước 50.000 tấn.

Được cấp mã vùng trồng sầu riêng đã khó, giữ còn khó hơn

Niềm vui được mùa sầu riêng ở Krông Pắk đi cùng nỗi lo đầu ra khi 5/37 mã số vùng trồng và 6/11 cơ sở đóng gói của địa phương đang bị tạm dừng hoạt động.

Ông Lại Đức Đại - Chủ tịch UBND xã Krông Pắk - cho biết việc một số doanh nghiệp, cơ sở thu mua bị tạm dừng khiến người dân lo lắng. 

"Nếu không tiêu thụ được quả tươi mà phải chuyển sang cấp đông thì giá trị giảm rất nhiều, ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập của người dân", ông Đại nói.

Theo ông Đại, với vùng nguyên liệu lớn như Krông Pắk, việc duy trì tiêu chuẩn xuất khẩu không chỉ là trách nhiệm của doanh nghiệp mà cần sự phối hợp của chính quyền, hợp tác xã và từng hộ sản xuất.

Bà Đặng Thị Thủy - Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Đắk Lắk - nói rằng toàn tỉnh hiện có 280 mã số vùng trồng sầu riêng với khoảng 7.500ha và 42 mã số cơ sở đóng gói. 

"Nếu 165 hồ sơ đang chờ phía Trung Quốc phê duyệt được thông qua, diện tích đủ điều kiện xuất khẩu cũng chỉ đạt khoảng 12.500ha, tương đương 41% diện tích sầu riêng đang cho thu hoạch", bà nói.

Không riêng Đắk Lắk, nhiều vùng sầu riêng ở Tây Nguyên cũng đối mặt bài toán giữ mã số vùng trồng sau khi được cấp. 

Ông Trần Xuân Khải - Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Gia Lai - cho biết địa phương có 84 mã số vùng trồng sầu riêng với hơn 1.900ha, nhưng 11 mã đang bị tạm dừng do vi phạm quy định của thị trường nhập khẩu.

Theo ông Khải, sản xuất còn nhỏ lẻ, phần lớn sầu riêng trồng xen trong vườn cà phê, hồ tiêu nên khó đáp ứng yêu cầu vùng trồng tập trung. 

Việc quản lý sau cấp mã cũng còn hạn chế khi một bộ phận doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân chưa nhận thức đầy đủ trách nhiệm duy trì mã số.

Còn ông Hà Ngọc Chiến - Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Lâm Đồng - cho biết địa phương có hơn 45.000ha sầu riêng, nhưng chỉ có 351 mã số vùng trồng với hơn 13.300ha và 81 mã cơ sở đóng gói phục vụ xuất khẩu.

Tuy nhiên, với sản lượng dự kiến hơn 310.000 tấn trong năm 2026, năng lực kiểm nghiệm đang là điểm nghẽn. 

Muốn truy xuất phải quản đến từng hộ

Thực tế cho thấy bài toán của ngành sầu riêng không chỉ là có thêm mã số vùng trồng mà là quản lý được toàn bộ quá trình sản xuất phía sau mỗi mã số.

Theo ông Lê Anh Trung - Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng Đắk Lắk, mỗi hộ cần được định danh, cập nhật diện tích, quy trình chăm sóc, nhật ký sản xuất và việc sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật.

"Khi xảy ra sự cố phải xác định được ngay lô hàng xuất phát từ đâu, của hộ nào, doanh nghiệp nào thu mua, cơ sở nào đóng gói. Nếu không truy xuất được thì rất khó bảo vệ những người sản xuất đúng quy định. Cần phân cấp mạnh hơn cho chính quyền cấp xã quản lý mã số vùng trồng vì đây là cấp gần dân nhất, nắm rõ từng hộ và có điều kiện kiểm tra thường xuyên", ông Trung nói.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Lê Vũ Tuấn Anh - Phó tổng giám đốc Công ty TNHH Xuất nhập khẩu trái cây Chánh Thu - cho rằng số lượng cơ sở đóng gói đạt chuẩn tại Đắk Lắk còn ít so với nhu cầu vùng nguyên liệu. 

"Cần có cơ chế xử lý phù hợp hơn khi xảy ra vi phạm thay vì đình chỉ ngay toàn bộ chuỗi liên quan", ông đề nghị.

Trong khi đó, ông Tô Nguyễn Thành - Giám đốc Công ty CP Tích hợp Công nghệ Netacom - cho biết nếu địa phương và doanh nghiệp phối hợp, hệ thống truy xuất nguồn gốc cho toàn bộ chuỗi sầu riêng tại Đắk Lắk có thể triển khai trong khoảng 30 ngày.

Theo ông Thành, định danh từng hộ không đồng nghĩa mỗi hộ có một mã số vùng trồng riêng. Điều quan trọng là hệ thống đủ linh hoạt để xác định chính xác nguồn gốc từng lô hàng nhưng vẫn phù hợp thực tế sản xuất.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp cho rằng mã số vùng trồng không phải thủ tục hành chính mà là công cụ định danh vùng sản xuất, phục vụ truy xuất nguồn gốc, kiểm soát an toàn thực phẩm và dịch bệnh.

Theo ông Hiệp, bộ đang xây dựng hệ thống quản lý điện tử đối với mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói, tiến tới số hóa toàn bộ quá trình cấp, quản lý và giám sát.

"Khi mỗi lô sầu riêng có 'lý lịch điện tử' từ vườn trồng đến cơ sở đóng gói và doanh nghiệp xuất khẩu, việc kiểm soát chất lượng sẽ minh bạch hơn, đồng thời bảo vệ những người sản xuất đúng quy định", ông Hiệp nói.

Không để nông sản, sầu riêng không xuất khẩu được do chậm cấp mã vùng trồng, kiểm nghiệm

Phó thủ tướng Hồ Quốc Dũng yêu cầu không được để nông sản, trong đó có sầu riêng của người dân đến vụ thu hoạch nhưng bị ùn ứ, không xuất khẩu được do sự chậm trễ trong cấp mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói, hoạt động kiểm nghiệm.