Đúng là người tiêu dùng có được thông tin là doanh nghiệp đang lỗ nhưng tại sao lỗ, cách tính giá xăng dầu hiện nay đã hài hòa quyền lợi của các bên chưa thì không có câu trả lời...

Người tiêu dùng từng giật mình khi Petrolimex lãi lớn, dù trước đó ở nhiều thời điểm họ lại kêu lỗ để được tăng giá xăng dầu. Trong khi cơ quan nhà nước luôn khẳng định điều hành giá xăng dầu phải hài hòa quyền lợi giữa Nhà nước, doanh nghiệp, người tiêu dùng. Nhưng ngay cả thế nào là “hài hoà” cũng rất... mênh mông, khó định lượng.

Các cơ quan nhà nước liên tục kêu gọi sự chia sẻ của người dân và đề nghị nên để giá xăng dầu theo cơ chế thị trường. Nhưng cơ chế thị trường không thể mãi là tăng giá ngay còn giá giảm thì lại ”chậm chậm” với rất nhiều lý do được đưa ra. Hồi tháng 6-2011, khi giá thế giới giảm, giá trong nước giữ nguyên, các cơ quan nhà nước khẳng định việc giữ giá là hợp lý. Tuy nhiên, lãnh đạo Petrolimex trong cuộc họp giao ban Bộ Công thương tháng 7-2011 lại công nhận là đáng lẽ ra tháng 6-2011 đã có thể giảm giá xăng dầu nhưng do cơ chế chưa rõ một số khoản tiền nên đã... không giảm.

Vẫn còn đó những băn khoăn về cách tính giá cơ sở, minh bạch, kiểm toán giá xăng dầu, trích quỹ bình ổn... Cơ chế hiện nay chưa khuyến khích sự cạnh tranh, đưa giá xăng dầu biến động theo thị trường và có lợi cho người tiêu dùng. Bởi lẽ 11 doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu đầu mối hiện đều là doanh nghiệp có vốn nhà nước. Vì vậy có thời điểm, thay vì giảm giá cho người tiêu dùng, một số doanh nghiệp xăng dầu đầu mối lại dùng khoản này để tăng chiết khấu hoa hồng cho các đại lý.

Chưa hết, lãnh đạo Petrolimex từng thừa nhận năm 2009 “Petrolimex lãi lớn” do giá xăng dầu trong nước bắt đầu được vận hành theo cơ chế thị trường. Thế nhưng trong các cuộc họp giao ban tại Bộ Công thương, bà Đàm Thị Huyền, phó tổng giám đốc Petrolimex, đã không chỉ một lần cho rằng từ khi có nghị định 84/2009 về kinh doanh xăng dầu theo giá thị trường, thực chất cơ chế thị trường gần như không được thực hiện và doanh nghiệp thường xuyên bị lỗ lớn. Cuối cùng, các con số chốt lợi nhuận cho thấy khoản lãi của Petrolimex đều lên đến mức mơ ước của nhiều doanh nghiệp.

Vì vậy khi đặt ra yêu cầu điều hành giá xăng dầu phải hài hòa quyền lợi Nhà nước - người tiêu dùng - doanh nghiệp, việc đầu tiên là phải minh bạch hóa cơ chế điều hành. Kèm theo đó là những cơ chế giám sát để đảm bảo rằng trong quá trình điều hành, quyền lợi của các bên: Nhà nước - người tiêu dùng - doanh nghiệp đều bình đẳng. Thiếu cơ chế giám sát đó, doanh nghiệp chăm bẳm lo tìm kiếm lợi nhuận cho mình, cũng không loại trừ có lúc quyền lợi của Nhà nước (thông qua ấn định mức thu thuế, phí) cũng sẽ lấn át cả quyền lợi người tiêu dùng.

Người tiêu dùng đang sốt ruột chờ giảm giá mà không hiểu thấu đáo lý do vì sao cũng là lúc đặt ra yêu cầu phải làm nhiều hơn nữa để đạt được mục tiêu minh bạch hóa giá xăng dầu.