Ngày 9-3 giờ Việt Nam, giá dầu đã tăng vọt trong bối cảnh các nhà đầu tư chuẩn bị cho những biến động tiếp theo sau khi Iran bổ nhiệm con trai của nhà lãnh đạo bị ám sát Ali Khamenei lên thay thế ông.

Giá dầu gần chạm mốc 120 USD/thùng

Giá dầu West Texas Intermediate (WTI) của Mỹ tăng đến 30%, lên mức cao nhất là 118,88 USD/thùng, trong khi giá dầu Brent tăng 28%, lên mức cao nhất là 118,73 USD/thùng, theo Hãng tin AFP.

Các cuộc tấn công của Iran vào các tàu chở dầu ở eo biển Hormuz đã ảnh hưởng đến sản lượng ở các quốc gia chiếm khoảng 1/4 nguồn cung dầu thô toàn cầu. Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất, Iraq và Kuwait đều đang giảm sản lượng hoặc đóng cửa hoàn toàn các mỏ dầu để giảm nguy cơ. 

Sản lượng của Iran cũng bị suy giảm do nhiều năm trừng phạt của Mỹ và xuất khẩu của nước này cũng giảm mạnh trong tuần qua.

Thông tin các mỏ dầu và cơ sở hạ tầng năng lượng bị tấn công vào cuối tuần cũng đặt ra một mối đe dọa mới.

"Hiện vẫn chưa chắc chắn liệu nhà lãnh đạo tối cao mới của Iran, ông Mojtaba Khamenei, có làm thay đổi động lực địa chính trị ở vùng Vịnh hay không. 

Tuy nhiên, xét đến tuyên bố trước đó của Tổng thống Donald Trump rằng việc lựa chọn nhà lãnh đạo mới của Iran là không thể chấp nhận được, "vẫn chưa rõ liệu điều này có thể dẫn đến leo thang hơn nữa, bao gồm cả khả năng hành động động quân sự tiềm tàng nhằm gây bất ổn hoặc lật đổ ông ấy hay không", ông Vasu Menon, Giám đốc chiến lược đầu tư của Ngân hàng OCBC, đánh giá.

Tạm thời hay dài hạn?

Giới phân tích cho rằng các mối đe dọa tấn công các nhà máy lọc dầu rất đáng lo ngại bởi nó có thể dẫn đến những kịch bản kinh tế xấu nhất. 

"Tôi nghĩ giá đã tăng mạnh sáng nay do các báo cáo cho rằng các nhà sản xuất Trung Đông hiện đang giảm sản lượng vì các kho chứa đang đầy. Viễn cảnh các nhà sản xuất Trung Đông cắt giảm sản lượng sẽ giữ giá ở mức cao. Dấu hiệu tiếp theo sẽ là liệu cuối cùng họ có phải bắt đầu đóng cửa các giếng dầu hay không... Điều đó có thể duy trì giá trong thời gian dài hơn", chiến lược gia Daniel Hynez nhận định với Reuters.

Bước sang tuần thứ hai của cuộc chiến, sự biến động mạnh của giá dầu cho thấy sự bi quan của thị trường khi không có lối thoát rõ ràng nào.

"Giá dầu hiện đã hội tụ đầy đủ các yếu tố cho một cơn bão hoàn hảo... Tất cả càng trầm trọng hơn bởi sự bi quan ngày càng lớn về khả năng đảo chiều nhanh chóng trong tình hình hiện tại. 

Nỗi lo ngại trên thị trường chỉ càng gia tăng, tạo ra sự hỗ trợ bền vững cho giá dầu. Nếu sự gián đoạn ở eo biển Hormuz kéo dài thêm một đến hai tuần nữa, chúng ta có thể thấy giá dầu tăng lên mức 130-150 USD/thùng", chuyên gia phân tích dầu mỏ Muyu Xu của Singapore cảnh báo.

Cuối tuần trước, Bộ trưởng Năng lượng Qatar cảnh báo nếu chiến tranh tiếp diễn không ngừng, tất cả các nước xuất khẩu năng lượng vùng Vịnh sẽ buộc phải ngừng sản xuất trong vòng vài tuần và giá dầu sẽ tăng lên 150 USD/thùng.

Tương tự, Ngân hàng Goldman Sach, một trong những ngân hàng có ảnh hưởng nhất trên thị trường hàng hóa, cũng dự đoán dầu thô và các sản phẩm lọc dầu như xăng và dầu diesel có thể đạt mức cao kỷ lục "nếu dòng chảy qua eo biển Hormuz tiếp tục ở mức thấp trong suốt tháng 3-2026". Giá dầu Brent từng đạt mốc 147 USD/thùng trong cuộc khủng hoảng năm 2008, tương đương 218 USD hiện nay sau khi điều chỉnh lạm phát.

Tuy nhiên,  Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright của Mỹ đã trấn an rằng giá năng lượng sẽ khó duy trì ở mức cao trong thời gian dài. 

"Các bạn đang thấy một chút lo ngại về giá cả trên thị trường, nhưng thế giới hiện không thiếu dầu mỏ hay khí đốt tự nhiên", ông Wright nói với Đài CNN. Ông dự đoán việc vận chuyển hàng hóa qua eo biển sẽ bị gián đoạn trong vài tuần trong trường hợp xấu nhất, chứ không phải vài tháng.

Nhà Trắng đã đề xuất các biện pháp đối phó như chuyển hướng dầu thô của Saudi Arabia qua Biển Đỏ, sử dụng nguồn dự trữ dầu thô khẩn cấp của Mỹ hoặc mở rộng bảo hiểm do chính phủ hỗ trợ cho các công ty vận tải biển.

Kịch bản 200 USD

Các quan chức Iran và một số nhà phân tích đã cảnh báo giá dầu có thể chạm đến 200 USD trong kịch bản xung đột tiếp tục bùng nổ và Tehran đóng cửa eo biển Hormuz.

Chính quyền Iran cảnh báo rằng các cuộc tấn công của Mỹ và Israel có nguy cơ đẩy giá dầu lên cao hơn nữa. 

"Nếu các anh có thể chấp nhận giá dầu trên 200 USD một thùng, hãy tiếp tục cuộc chơi", Lực lượng Vệ binh cách mạng Iran (IRGC) nói sau khi các cơ sở năng lượng của nước này bị đánh trúng cuối tuần qua. 

Theo Hãng tin ISNA của Iran, lực lượng IRGC cũng tuyên bố sẽ nhắm vào cả trung tâm kinh tế trong khu vực nếu trung tâm chính của nước này bị tấn công.

Kịch bản tăng giá và suy giảm nguồn cung dầu mỏ toàn cầu không chỉ làm chậm lại mọi nền kinh tế trên thế giới mà còn tạo ra áp lực lạm phát. Lạm phát cộng với tăng trưởng chậm lại sẽ dẫn đến đình trệ kinh tế kèm lạm phát, và đó là một thảm họa kinh tế, theo giới phân tích.

Thị trường năng lượng là lĩnh vực đầu tiên bị ảnh hưởng bởi cuộc xung đột quanh Iran và sẽ tác động đến thị trường năng lượng và lạm phát của châu Âu, Bộ trưởng Ngoại giao Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan nói trên Đài TRT. Thủ tướng Đức Friedrich Merz cũng thừa nhận rằng cuộc xung đột quanh Iran đang gây tổn hại cho nền kinh tế nước này.

"Châu Á sẽ chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ sự leo thang mạnh mẽ của giá dầu và chẳng có nhiều nơi trú ẩn. Đồng USD chắc chắn sẽ là đồng tiền vượt trội, xét đến mức độ phụ thuộc của Nhật Bản và Hàn Quốc vào thị trường này, cũng như những khó khăn có thể xảy ra khi giá dầu Brent ở mức 107 USD", nhà nghiên cứu Vishnu Varathan nhận định.

Pakistan và Ấn Độ được đánh giá sẽ bị tổn thương nhất vì đang phụ thuộc lớn vào eo biển Hormuz để nhập khẩu năng lượng. Ảnh hưởng cũng sẽ lan rộng từ Ai Cập, Thổ Nhĩ Kỳ, cho đến Indonesia, hay các nền kinh tế sản xuất ở châu Phi và Mỹ Latin như Nigeria, Ghana và Peru.

Iran tuyên bố đã tấn công tàu chở dầu Mỹ ở vịnh Ba Tư

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) ngày 5-3 tuyên bố đã phóng tên lửa tấn công một tàu chở dầu của Mỹ tại phía bắc vịnh Ba Tư, khiến con tàu bốc cháy dữ dội.