Phóng to

Nhà dân xây dựng lấn chiếm đường Hồ Chí Minh đoạn thị trấn Prao, huyện Nam Giang, Quảng Nam - Ảnh: N.C.T.

TT - Đầu năm 2004, PV Tuổi Trẻ đã thực hiện một chuyến... thám sát đường Hồ Chí Minh, con đường khai phóng tiềm năng phía tây Tổ quốc. Con đường đẹp đến lạ lùng. Nhưng bóng dáng của những điều đã từng xảy ra với nhiều tuyến quốc lộ khác trong thời buổi “tiến ra mặt tiền” cũng đã dần dần hiện rõ trên tuyến đường này...

Người lấn, bò chen

Từ thị xã Đồng Hới ngược ra phía bắc hơn 100km đến vùng Tân Ấp là sát ranh giới tỉnh Hà Tĩnh. Trên đường đi qua địa phận xã Thuận Đức (Đồng Hới), Nông trường Việt - Trung, xã Phú Định (Bố Trạch) đường Hồ Chí Minh được làm trên nền quốc lộ 15A có từ thời chiến tranh nên hai bên có nhiều nhà cửa của dân. Xe máy chỉ chạy 40-45km/g, không dám chạy cao hơn nữa vì bất cứ lúc nào cũng có thể có người và xe cộ chạy vụt ngang từ các lối rẽ qua làng.

Mặc dù chưa chính thức đưa vào sử dụng, nhưng tình hình tai nạn giao thông trên đường Hồ Chí Minh ở Quảng Bình đã đến mức báo động. Theo thống kê của cảnh sát giao thông tỉnh, trong năm 2002 và 2003 đã xảy ra trên 50 vụ tai nạn giao thông, làm chết gần 30 người, bị thương hàng chục người khác. Trong nhiều nguyên nhân dẫn đến tai nạn, có nguyên nhân là do “nhà nhà kinh doanh” bám theo hai bên mặt đường xây dựng nhà cửa, hàng quán, tạo ra vô số điểm đen trên đường.

Hai bên đường, nhiều nơi chúng tôi thấy những căn nhà kiên cố, thậm chí cả nhà hai tầng cũng đã được xây cách lề đường có vài mét. Tại đầu cầu ồ ồ, phía bắc có một nhà mới xây vào năm 2003, mái ngói còn đỏ au. Trên chặng đường từ Đồng Hới đến đoạn rẽ vào động Phong Nha có vô số đường ngang của làng, của xã và đường kinh tế băng qua.

Qua cầu Xuân Sơn gần 10km là khu vực Troóc, xã Phúc Trạch (Bố Trạch). Tại đây đang hình thành một khu dân cư ven đường. Không dưới vài chục nhà, hàng quán đã mọc lên từ một, hai năm nay chỉ cách lòng đường vài mét. Người dân tập trung buôn bán thành một cái chợ đông đúc cả ngày.

Hỏi về chuyện vi phạm hành lang an toàn đường Hồ Chí Minh trên đoạn này, anh Thoan, một người dân ở đây, cho biết: “Từ ngày đường Hồ Chí Minh làm xong thì mọi người đổ ra làm nhà, làm quán... Ai làm cứ làm, (chính quyền) xã cũng có nói chuyện vi phạm nhưng không thấy ai làm chi cả!”. Hai bên đường ở đây đang bày ra màu đỏ của một đám đất vừa được san ủi mặt bằng chờ làm khu dân cư mới.

Từ vùng Troóc qua hết đoạn đèo Đá Đẽo, lên địa phận huyện Tuyên Hóa, Minh Hóa là vùng sâu nên dân bám ven đường ít. Thế nhưng lên đến đoạn cầu Trung Hóa (Minh Hóa) thì đã thay đổi hoàn toàn. Tại hai khu vực này nhà và lều quán của dân lại mọc lên san sát, có đủ cả quán cà phê, quán ăn...

Vào một quán để nghỉ xe, nhâm nhi ly cà phê trên vùng rẻo cao, tôi bắt chuyện với một thanh niên tên Tân, dân xã Trung Hóa, anh cho biết: “Dân ở đây chỉ biết làm ăn, chẳng ai biết vi phạm hành lang an toàn đường là cái chi cả, có biết thì cũng ở mô trên xã, trên huyện, còn người dân thì thấy chỗ mô ở được là họ ra ở!”.

Từ xã Phú Định (Bố Trạch) đến Minh Hóa chúng tôi gặp nhiều loại súc vật cứ... thong dong trên đường. Nhiều xã ven đường đang đẩy mạnh chăn nuôi trâu, bò, dê để “phát huy thế mạnh tiềm năng đồi rừng sẵn có”, vì vậy số lượng đàn bò tăng lên rất nhanh. Mỗi ngày có hàng chục đàn bò “vui vẻ” kéo nhau lên mặt đường nhựa êm ả nằm... phơi nắng, hay dung dăng dung dẻ đi trên đường, bất chấp tiếng còi... xin đường ra rả kêu.

Giữa mặt đường, hàng trăm đống phân trâu bò ngổn ngang như những chiếc mũ sắt úp sấp. Một lái xe từng qua đoạn đường này về bảo: xe chạy cứ như say rượu vì phải lượn tránh bò, tránh phân trâu bò liên tục.

Phóng to

Chợ Troóc trên đường Hồ Chí Minh, xã Phúc Trạch - Ảnh: Lam Giang

“Sốt”... đất mặt tiền

Từ thị xã Đồng Hới đi vào phía nam khoảng 80km là đến cầu Bến Tắt, giáp giới giữa tỉnh Quảng Bình và Quảng Trị. Trên đoạn đường này cũng có nhiều khu dân cư đã hình thành từ lâu và mới hình thành từ sau khi đường được mở.

Tại xã Sơn Thủy, vùng thị trấn Nông trường Lệ Ninh... (Lệ Thủy), nhiều đoạn đường Hồ Chí Minh có độ cao so với mặt đường cũ 3-4m, nhưng người dân cũng đã đổ đất tôn nền lên để nối với mặt đường rồi xây dựng nhà cửa, mở quán buôn bán khá tấp nập.

Một quán sửa chữa xe máy ở Mỹ Đức dường như vừa mới được dựng xong, nằm ngất ngưởng trên một hộp đất đổ tôn nền, cách lòng đường chỉ 2-3m. Anh chủ quán còn khá trẻ nói: “Trước đây chúng tôi cũng làm ăn trên đường ni rồi, nay mở rộng ra thì càng thuận lợi cho việc làm ăn hơn. Mà cũng chẳng nghe ai nói chi về chuyện lấn chiếm hành lang an toàn đường cả!”.

Trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh trong năm 2003 đã có gần 250 điểm là các kiôt bán hàng, nhà cửa tiến ra lấn chiếm cả hành lang an toàn. Trong đó, đoạn qua huyện Hương Khê hiện có gần 130 trường hợp lấn chiếm. Ông Nguyễn Hữu Diễn, phó chủ tịch UBND huyện Hương Khê, cho biết: hiện nay khó khăn nhất trong việc giải tỏa lấn chiếm hành lang an toàn đường Hồ Chí Minh là vì... chưa thống nhất chỉ giới. Vừa qua huyện đã nhận được hai văn bản, một của Thủ tướng Chính phủ (?) qui định hành lang an toàn là 50m tính từ tim đường ra, và một văn bản nữa của Bộ Giao thông - vận tải qui định hành lang an toàn là 20m cũng tính từ tim đường ra. Vì vậy huyện không biết căn cứ vào văn bản nào.

Thế nhưng, theo ông Mai Xuân Thu, phó chủ tịch UBND tỉnh Quảng Bình, thời gian qua UBND tỉnh đã liên tiếp ra hai văn bản cho địa phương huyện, thị xã, xã, phường ngăn chặn, xử lý vi phạm hành lang đường Hồ Chí Minh và giao cho cấp xã có quyền xử phạt, cưỡng chế giải tỏa vi phạm.

Tại xã Tà Rụt, huyện Đakrông (Quảng Trị).Trong một quán cà phê nằm sát mép đường có cái tên rất... thị thành: Mai Phương quán, anh chủ quán tên Trung cho biết đất của anh hồi mới từ Huế lên lập nghiệp ở đây cứ vô tư giăng cọc lập vườn.

Năm trước con trai anh bị ốm nặng, anh phải bán 8m bề ngang nền nhà (còn chiều sâu thì... vô tận) với giá 4 triệu đồng; nay cũng nền đất ấy bán 1m ngang giá 2,5 triệu, đất đã tăng gấp... năm lần.

Cũng thật khó hình dung nơi những thị tứ sơn cước này mà người ta cất nhà theo hình ống như ở thành phố, và cơn sốt đất mặt tiền đường Hồ Chí Minh sẽ là hệ quả của việc nhà nhà tiến ra mặt đường.

Hiện vẫn chưa có một thống kê đầy đủ từ phía Ban quản lý đường Hồ Chí Minh, nhưng con số nhà dân lấn ra hành lang an toàn trên tuyến chắc chắn đã ở con số ngàn! Nhà dân lấn ra kéo theo một hệ lụy khác nữa: tai nạn giao thông...