Nhìn vào quy hoạch của nhiều khu đô thị mới, khu dân cư hiện đại hay chung cư cao tầng hiện nay, có thể thấy không gian xanh ngày càng được chú trọng. 

Công viên nội khu, đường dạo bộ, hàng cây, mặt nước, sân chơi trẻ em được đầu tư khá bài bản. Ở nhiều dự án, cảnh quan xanh thậm chí trở thành một phần quan trọng tạo nên chất lượng sống và giá trị của bất động sản.

Đó là tín hiệu tích cực. Nhưng nếu bước ra khỏi ranh giới từng dự án và nhìn ở quy mô thành phố, một nghịch lý khá rõ lại xuất hiện: nhiều khu dân cư có cảnh quan xanh đẹp vẫn nằm giữa những khu vực đô thị thiếu công viên, thiếu cây xanh đường phố và thiếu không gian công cộng mà người dân có thể tiếp cận thuận tiện.

Những mảng xanh ấy, ở một góc độ nào đó, đang giống như những "ốc đảo" giữa một không gian đô thị còn thiếu xanh. Vấn đề vì vậy không chỉ là mỗi dự án dành bao nhiêu diện tích cho cây xanh, mà quan trọng hơn là thành phố tổ chức hệ thống không gian xanh ra sao.

Trong tư duy quy hoạch hiện đại, cây xanh cần được xem là một cấu phần của hạ tầng đô thị. 

Một thành phố cần những công viên quy mô lớn, nhưng đồng thời phải có công viên nhỏ trong khu dân cư, những tuyến đường có bóng cây, hành lang xanh ven sông, kênh rạch, quảng trường, sân chơi và các khoảng không gian mở phục vụ cộng đồng.

Điều quan trọng là các không gian ấy không tồn tại rời rạc. Chúng cần được kết nối thành một mạng lưới, từ công viên lớn đến hành lang ven sông, từ những tuyến đường xanh đến từng khu dân cư. Khi được tổ chức hợp lý, hệ thống này góp phần cải thiện khí hậu, giảm hiệu ứng đảo nhiệt, hỗ trợ thoát nước, tạo điều kiện cho đi bộ, vận động và nâng cao chất lượng sống.

Đây là câu chuyện đáng suy nghĩ trong bối cảnh đô thị hóa nhanh ở các thành phố lớn của Việt Nam.

Trong nhiều năm, chúng ta thường quan tâm đến số căn hộ, diện tích sàn xây dựng, mật độ xây dựng hay những tuyến đường mới. Trong khi đó, quỹ đất cho công viên và không gian công cộng một khi đã mất đi thì rất khó tạo lập trở lại. 

Một khu đất hôm nay được giữ cho công viên có thể phục vụ nhiều thế hệ nhưng nếu đã phủ kín bằng công trình, cơ hội để bổ sung không gian xanh về sau sẽ rất hạn chế.

Vì vậy, quy hoạch cây xanh cần đi trước một bước.

Cách đánh giá cũng nên thay đổi. Không nên chỉ dừng lại ở câu hỏi một đô thị có bao nhiêu mét vuông cây xanh trên đầu người, mà cần quan tâm người dân có thực sự tiếp cận được những mảng xanh ấy không.

Một thành phố có thể đạt chỉ tiêu cây xanh trên tổng thể quy hoạch, nhưng nếu phần lớn diện tích xanh tập trung ở một vài nơi, còn những khu dân cư đông đúc lại thiếu công viên thì chỉ tiêu ấy chưa phản ánh đầy đủ chất lượng sống.

Trẻ em cần một nơi vui chơi trong khoảng cách có thể đi bộ. Người cao tuổi cần một khoảng xanh đủ gần để tập thể dục mỗi sáng. Người lao động sống trong các khu dân cư đông đúc cũng cần được hưởng bóng cây và không gian công cộng như cư dân của những khu đô thị cao cấp.

Đó chính là một khía cạnh của công bằng đô thị.

Với các dự án mới, quy hoạch cần tính đến khả năng kết nối không gian xanh nội khu với hệ thống công cộng xung quanh. Với những khu vực đã phát triển dày đặc, giải pháp không nhất thiết phải là những công viên hàng chục hecta. Các khoảng đất xen cài, đất sau chỉnh trang, hành lang ven sông, kênh rạch hoặc những khu đất sử dụng chưa hiệu quả đều có thể được nghiên cứu để tạo thành công viên nhỏ, vườn cộng đồng hay sân chơi.

Một khoảng xanh vài nghìn mét vuông nằm đúng giữa khu dân cư đông người đôi khi có giá trị sử dụng lớn hơn một công viên rộng nhưng cách xa nơi ở.

Có lẽ, một trong những cách đơn giản nhất để đánh giá chất lượng quy hoạch là đặt câu hỏi: một đứa trẻ bước ra khỏi nhà có thể tìm thấy một khoảng xanh an toàn để vui chơi trong vòng vài phút đi bộ không?

Nếu câu trả lời vẫn còn khó ở nhiều khu dân cư thì đô thị ấy vẫn thiếu xanh, dù trên bản vẽ quy hoạch có thể xuất hiện rất nhiều mảng màu xanh.

Những khu đô thị xanh, những chung cư có cảnh quan tốt tất nhiên rất đáng khuyến khích. Nhưng một thành phố đáng sống cần nhiều hơn thế. Màu xanh phải vượt ra khỏi hàng rào từng dự án, len vào đường phố, khu dân cư và trở thành một phần quen thuộc của đời sống hằng ngày.

Bởi một thành phố thực sự xanh không được tạo nên từ những "ốc đảo" đẹp đẽ đứng riêng lẻ, mà từ một mạng lưới không gian xanh đủ gần, đủ dễ tiếp cận và đủ rộng mở để mọi người dân cùng được hưởng.

Khởi công xây dựng công viên Bình Hưng Hòa Xanh ở TP.HCM

Ngày 24-5, Đảng ủy - HĐND - UBND - Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phường Bình Hưng Hòa (TP.HCM) tổ chức lễ khởi công xây dựng công viên Bình Hưng Hòa Xanh.