Hơn 300.000 người tại 57 quốc gia tham gia nghiên cứu do ĐH Cambridge (Anh) dẫn đầu, công bố trên tạp chí PNAS, cho thấy phụ nữ thường vượt trội nam giới trong khả năng "đọc" cảm xúc người khác qua ánh mắt. Nhưng khoảng cách ấy nhỏ hơn nhiều so với định kiến tồn tại từ bao đời. 

Theo ông Varun Warrier - nhà nghiên cứu di truyền học tại ĐH Cambridge, gene chỉ giải thích một phần rất nhỏ sự khác biệt này, phần lớn còn lại nằm ở cách dạy con gái biết quan tâm, còn con trai phải kìm nén cảm xúc. 

Nếu đồng cảm là kỹ năng rèn được, không phải món quà trời cho riêng một giới, điều gì sẽ thay đổi?

Tại sao cứ dạy con trai phải kìm nén cảm xúc?

Đây là nghiên cứu lớn nhất từ trước đến nay về "lý thuyết tâm trí" - khả năng đặt mình vào vị trí người khác để hiểu họ đang nghĩ gì, cảm thấy gì. Nhóm nghiên cứu do ĐH Cambridge phối hợp với các ĐH Harvard, Washington và Haifa thực hiện, phân tích dữ liệu của 305.726 người, ghi nhận phụ nữ vượt trội nam giới có ý nghĩa thống kê tại 36 quốc gia, đạt điểm tương đương tại 21 quốc gia còn lại, không nơi nào nam giới vượt trội hơn, theo Cam.ac.uk.

Theo bà Gina Rippon - nhà thần kinh học, khoảng cách giữa hai giới chỉ là một phần nhỏ của câu chuyện: độ phân tán điểm số đồng cảm trong nội bộ mỗi giới còn lớn hơn khoảng cách giữa hai giới - một người nam có thể đồng cảm hơn phần lớn phụ nữ, và ngược lại.

Nhóm Cambridge còn phát hiện "chỉ số D" - đo độ chênh giữa thiên hướng hệ thống hóa và thiên hướng thấu cảm - là yếu tố dự báo khả năng đọc cảm xúc mạnh hơn cả giới tính. Giáo sư Simon Baron-Cohen, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu tự kỷ tại ĐH Cambridge và là người đứng đầu nhóm nghiên cứu, nhấn mạnh khác biệt trung bình giữa hai giới không nói lên điều gì về năng lực của từng cá nhân.

Ranh giới giới tính trong đồng cảm càng mờ nhạt ở những năm đầu đời. Theo BBC, một phân tích tổng hợp năm 2025 trên 31 nghiên cứu với 40 thí nghiệm khác nhau cho thấy trẻ sơ sinh 1 tháng tuổi - bất kể trai hay gái - không khác biệt về độ nhạy cảm xã hội hay khả năng thấu hiểu cảm xúc người khác.

Dù vậy, không phải mọi nghiên cứu đều đồng thuận như vậy. Theo trang Psychology Today, một nghiên cứu năm 2023 trên 295 người tại Đức của nhóm McDonald và Kanske cho thấy phụ nữ đồng cảm và trắc ẩn cao hơn nam giới nhưng không khác biệt về khả năng suy luận trạng thái tinh thần người khác.

Một nghiên cứu của nhóm Russell năm 2007 trên 80 người, dùng bài kiểm tra tranh biếm họa, lại ghi nhận nam giới làm tốt hơn. Điều này cho thấy đồng cảm gồm nhiều khía cạnh khác nhau, không phải lĩnh vực nào nam giới cũng yếu thế hơn nữ giới.

Đồng cảm là một kỹ năng

Nếu sinh học chỉ đóng vai trò khiêm tốn, vậy điều gì đã tạo ra khoảng cách giới tính vẫn còn tồn tại? Theo BBC, bà Gina Rippon cho rằng câu trả lời nằm ở cách nuôi dạy và kỳ vọng xã hội là con gái được dạy phải dịu dàng, nhường nhịn từ rất sớm, dần trở thành một phần tính cách của họ; còn con trai thường được khuyến khích chơi đồ chơi kỹ thuật, xe cộ, ít có cơ hội rèn luyện sự quan tâm.

Một thí nghiệm thần kinh học năm 2023 cho thấy sức mạnh của kỳ vọng xã hội: khi nam giới được "mồi" trước rằng nam giới cũng giỏi quan tâm cảm xúc người khác, khoảng cách điểm tự đánh giá đồng cảm giữa hai giới biến mất hoàn toàn.

Theo Scientific American, bằng chứng rõ nhất cho tính rèn luyện được của đồng cảm đến từ ông Nathan Spreng, nhà thần kinh học tại ĐH McGill (Canada), khi ông cho rằng một khi hiểu được phạm vi trải nghiệm cảm xúc, con người có thể học hỏi và cải thiện khả năng này theo thời gian.

Một nghiên cứu của bà Sara Hodges, ĐH Oregon, cũng cho thấy khi treo thưởng tiền cho việc đoán đúng cảm xúc người khác, độ chính xác của cả nam và nữ đều cải thiện ngang nhau.

Quyền lực cũng là một biến số đáng chú ý. Bà Melissa Hogenboom, nhà báo y tế của BBC và tác giả cuốn Breadwinners, cho rằng vì nam giới trong lịch sử nắm nhiều quyền lực hơn trong kinh doanh và chính trị, họ có xu hướng ít đồng cảm hơn; ngược lại, người ít quyền lực, thu nhập thấp lại thường đọc cảm xúc người khác tốt hơn, theo một nghiên cứu được BBC trích dẫn.

Định kiến này gây hậu quả cho cả hai giới. Phụ nữ bị đánh giá thấp về năng lực lãnh đạo, vì sự quyết đoán - phẩm chất thường gắn với vai trò lãnh đạo - lại bị xem là đặc tính của nam giới. Trong khi đó nam giới ít tìm kiếm hỗ trợ xã hội khi cô đơn, dù cô lập xã hội là một yếu tố nguy cơ dẫn đến hành vi tự tử, vốn có tỉ lệ cao hơn ở nam giới.

Kỹ năng trong thời đại AI: Giỏi tiếng Anh và phải biết đồng cảm, có tư duy trách nhiệm

AI tác động đến kinh tế toàn cầu, định nghĩa lại chuỗi giá trị, từ sản xuất thông minh, logistics tự động, giáo dục cá nhân hóa, y tế dự đoán bệnh sớm... Tuy nhiên rất nhiều chuyên gia quốc tế cho rằng AI vẫn là cơ hội mở cho những ai biết nắm bắt.