Tại các tỉnh thành ĐBSCL đã xuất hiện nhiều mô hình canh tác lúa hữu cơ, sản xuất xanh thay hình thức canh tác truyền thống vì chính những lợi ích mà sản xuất xanh mang lại.

Đổi đời nhờ làm lúa hữu cơ

Ông Phạm Chí Mến - nhóm trưởng HTX nông nghiệp Nam Quí ở xã Đông Thái (tỉnh An Giang) - cho biết do đây là vùng ven biển, độ phì nhiêu, chất dinh dưỡng trong đất không nhiều, lúa không đạt năng suất nên ông đã mạnh dạn chuyển đổi sản xuất sang làm mô hình tôm - lúa và bước đầu mang lại hiệu quả.

Cụ thể, năm 2016 ông Mến chuyển đổi sang trồng lúa an toàn. Đến năm 2018, ông và 13 người dân ở địa phương chuyển hẳn sang trồng lúa hữu cơ với tổng diện tích khoảng 30ha (riêng gia đình ông Mến là 3ha) kết hợp với nuôi tôm sú thả xen canh thêm cua biển, gia tăng thu nhập trên cùng một diện tích đất.

Dù sản lượng không cao so với cách làm lúa truyền thống, chỉ đạt 5,5-6 tấn/ha nhưng lúa hữu cơ với giống ST24, ST25 luôn được doanh nghiệp bao tiêu với giá 10.000-13.000 đồng/kg lúa, cao hơn giá thị trường 2.000-3.000 đồng/kg lúa. "Doanh nghiệp bao tiêu với lợi nhuận ổn định, tôi lại không cần phải lo tìm thương lái, chưa kể thu nhập từ nuôi tôm, cua cũng kha khá", ông Mến cho biết.

Nhiều thành viên HTX Đông Đầy (ấp Thanh Nhàn, xã Thạnh Thới An, TP Cần Thơ) cũng cho biết đời sống gia đình được cải thiện kể từ ngày tham gia liên kết sản xuất với Công ty Techpal Group. 

Ông Phạm Văn Đông - một xã viên tham gia mô hình với diện tích 4ha - cho biết quá trình canh tác của các xã viên đều theo hướng hữu cơ, tuân theo sự hướng dẫn của các kỹ sư Techpal, có ghi nhật ký để theo dõi.

Sản lượng lúa làm ra luôn được Techpal bao tiêu và bán giá cao hơn giá bán tại thời điểm thu hoạch 2.000 đồng/kg. "Canh tác theo hướng hữu cơ nên gia đình chúng tôi ăn gạo này cũng thấy an toàn. Lúa cũng đạt năng suất nên lợi nhuận cao, cuộc sống của các xã viên thoải mái hơn, có thể nói chúng tôi đã đổi đời", ông Đông nói.

Lan tỏa mô hình lúa sinh thái

Những năm gần đây, quanh vùng đệm Vườn quốc gia Tràm Chim, xã Tam Nông, tỉnh Đồng Tháp, nông dân đã dần chuyển đổi sản xuất lúa theo hướng sinh thái. Đây cũng là nỗ lực của chính quyền địa phương trong vận động nông dân từng bước sản xuất lúa theo hướng an toàn cho môi trường.

Chỉ riêng xã Tràm Chim, nông dân đã canh tác và đăng ký mở rộng khoảng 150ha sản xuất lúa sinh thái và lúa sếu, địa phương cũng đang tiếp tục để vận động nông dân mở rộng ra diện tích 400ha, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển nông nghiệp xanh, phát thải thấp.

Ông Bùi Quang Sang - nông dân ấp 3, xã Tràm Chim - cho biết đây là năm thứ ba sản xuất lúa theo hướng sinh thái trên diện tích 4,5ha, địa phương hỗ trợ hướng dẫn nguồn gốc mua phân bón hữu cơ, các loại chế phẩm sinh học giúp phân hủy rơm rạ trả lại dinh dưỡng cho đồng ruộng.

"So với vụ đầu tiên, đồng ruộng có những thay đổi nhìn thấy bằng mắt thường như lượng vi sinh vật còn sống trên ruộng nhiều, đất tơi xốp, rơm rạ được xử lý phân hủy ngay trên đồng ruộng mà không cần đốt. Khi sản xuất theo quy trình sinh thái, năng suất lúa có giảm, bù lại chi phí phân thuốc giảm 20-25%", ông Sang nói.

Là nông dân khởi nghiệp trồng lúa sinh thái, thương hiệu gạo Năm Đấu do gia đình tự sản xuất, chế biến đóng gói, ông Lê Thành Nhân - Giám đốc Công ty TNHH một thành viên Năm Đấu (xã Phú Thọ, tỉnh Đồng Tháp) - cho biết việc sản xuất lúa theo hướng sinh thái thời gian đầu rất khó khăn từ khâu trồng đến khâu chế biến và bán ra thị trường, đòi hỏi người nông dân phải kiên trì.

"Nhờ được địa phương hỗ trợ vốn và kỹ thuật trong khoảng ba vụ đầu tiên, sau đó tôi quen với quy trình và thực hiện tiếp. Trung tâm dịch vụ nông nghiệp hướng dẫn kỹ thuật hỗ trợ phân bón, thuốc sinh học giúp nhẹ chi phí 20-30%. Đến nay gạo huyết rồng của chúng tôi phân phối cho các cửa hàng đại lý và công ty làm bột với sản lượng rất tốt", ông Nhân cho biết.

Lúa giá cao, môi trường được cải thiện

Ông Ong Nhất Anh - Phó giám đốc Công ty CP nông nghiệp Plasma Việt Nam - cho biết từ năm 2024, công ty đã bắt đầu thu mua lúa hữu cơ của người dân ở xã Đông Thái, tỉnh Kiên Giang cũ (nay là An Giang) với diện tích khoảng 9ha, ước sản lượng đạt 45 tấn lúa. Trong năm 2025-2026, công ty bao tiêu lúa hữu cơ của người dân địa phương với sản lượng khoảng 90 tấn lúa.

"Công ty chúng tôi hợp tác với nông dân và làm theo quy trình từ đầu từ tập huấn kỹ thuật, tạm ứng giống lúa cho đến khi thu hoạch lúa. Lúa hữu cơ bà con làm, công ty thỏa thuận thu mua cao hơn thị trường dao động 2.000-2.500 đồng/kg. Công ty dự kiến mở rộng thêm diện tích lúa hữu cơ để đáp ứng nhu cầu thị trường", ông Anh thông tin.

Ông Lê Văn Dũng - Phó giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh An Giang - cho hay thời gian qua địa phương chỉ đạo quyết liệt việc sản xuất, trồng trọt đạt chứng nhận chất lượng gắn với thiết lập và cấp mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu. Địa phương trao nhiều chứng nhận cho các hợp tác xã, cơ sở sản xuất đạt chuẩn hữu cơ, VietGAP, GlobalGAP.

Theo ông Dũng, An Giang sẽ tập trung đầu tư hoàn chỉnh hệ thống hạ tầng phục vụ mô hình tôm - lúa hữu cơ, đặc biệt là phối hợp chặt chẽ của bốn nhà (Nhà nước, nhà khoa học, nhà doanh nghiệp và nhà nông). Các doanh nghiệp tham gia cũng cam kết bao tiêu, gắn kết chuỗi giá trị nhằm đảm bảo chất lượng sản phẩm và vệ sinh an toàn thực phẩm, ổn định sản xuất, đáp ứng nhu cầu thị trường.

Trong khi đó, ông Trần Hồ Văn Khoa - Giám đốc Công ty TNHH Techpal Sóc Trăng - cho biết ngoài hỗ trợ kỹ thuật, công ty cũng cam kết bao tiêu cao hơn giá thị trường 10% nên các thành viên HTX Đông Đầy không phải lo chuyện "được mùa mất giá, được giá mất mùa" mà luôn yên tâm sản xuất theo đúng hướng dẫn của công ty.

Ông Lê Hà Luân - Giám đốc Sở NN&MT tỉnh Đồng Tháp - cho biết ngoài việc hỗ trợ nông dân ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi cây trồng hiệu quả, ngành nông nghiệp địa phương cũng yêu cầu giữ môi trường sinh thái, đảm bảo an ninh lương thực, nâng cao đời sống người dân...

Mô hình trồng lúa hữu cơ liên kết phát triển mạnh ở miền Tây

Mô hình trồng lúa hữu cơ gắn với chuỗi liên kết, hỗ trợ đầu tư giống lúa, phân bón, kỹ thuật canh tác và tiêu thụ sản phẩm đang được nhiều doanh nghiệp ở miền Tây triển khai, thu hút rất nhiều nông dân tham gia.