Trong thời đại TikTok, YouTube Shorts và Instagram Reels, nghệ sĩ không còn chỉ cạnh tranh bằng giai điệu mà còn bằng khả năng khiến khán giả "nhận ra ngay lập tức" qua màu sắc, bố cục hình ảnh, phong cách MV hay cả một hệ mỹ học nhất quán.

Từ US-UK đến K-pop rồi lan sang V-pop, nhiều nghệ sĩ đã thành công nhờ biến thị giác thành "chữ ký nhận diện".

Chiếm "ký ức thị giác" của khán giả

Trong ngành công nghiệp âm nhạc hiện đại, hình ảnh không còn là phần phụ họa cho âm nhạc mà đã trở thành một dạng "logo nhận diện" của nghệ sĩ. Ở thị trường US-UK, nhiều ngôi sao thành công nhờ khả năng xây dựng "visual identity" - bản sắc thị giác đủ mạnh để khán giả nhận ra chỉ qua một khung hình thoáng qua.

Billie Eilish là ví dụ điển hình. Giai đoạn đầu sự nghiệp, cô gần như "đóng đinh" với mái tóc xanh neon, thời trang dáng rộng cùng bảng màu đen - xanh lạnh. 

Dù chỉ là một khung hình mờ trên TikTok hay thumbnail YouTube, công chúng vẫn có thể lập tức nhận ra "đó là Billie". Các nghiên cứu về branding âm nhạc xem đây là kiểu "visual consistency" - sự nhất quán thị giác giúp nghệ sĩ ghi dấu trong trí nhớ công chúng.

Trước đó, Daft Punk xây dựng gần như toàn bộ sự nghiệp bằng hình tượng robot với chiếc mũ bảo hiểm kim loại, biến sự ẩn danh thành thương hiệu toàn cầu. Còn Prince lại gắn chặt với màu tím và biểu tượng tình yêu đặc trưng đến mức chỉ cần nhắc "purple", khán giả đã nghĩ ngay đến ông.

Những tượng đài như Michael Jackson hay Madonna cũng là những nghệ sĩ sớm hiểu rằng để trở thành "vua" hay "nữ hoàng" nhạc pop, âm nhạc thôi là chưa đủ. Họ phải sở hữu một hình ảnh mang tính biểu tượng.

Nếu US-UK xem thị giác là công cụ branding thì K-pop đã nâng nó thành cả một hệ thống công nghiệp.

NewJeans là ví dụ tiêu biểu vài năm gần đây. Thay vì đi theo mô típ idol hào nhoáng, nhóm xây dựng gu thẩm mỹ Y2K tối giản với màu phim hoài niệm, góc quay như camera đời cũ và thời trang gần gũi. 

Từ font chữ, thiết kế album, website, MV đến sân khấu đều được thống nhất trong cùng một tinh thần thị giác.

Nhiều chuyên gia thiết kế và khán giả trên Reddit đã nhận xét rằng chỉ cần nhìn một khung hình hoặc nghe vài giây intro cũng có thể "nhận ra NewJeans". 

Điều này cho thấy quá trình xây dựng bản sắc thương hiệu thông qua các yếu tố thị giác đã vượt khỏi phần nhìn để ảnh hưởng cả cách công chúng cảm nhận âm thanh.

Tương tự, BLACKPINK duy trì hình ảnh "girl crush" với tông màu mạnh, thời trang cao cấp và MV có độ nhận diện cao. BTS lại nổi bật nhờ lối kể chuyện bằng hình ảnh, dùng màu sắc và biểu tượng xuyên suốt các "kỷ nguyên" âm nhạc.

K-pop thành công vì hiểu rất rõ trong thời đại số, âm nhạc không còn là trải nghiệm chỉ để nghe mà còn là sản phẩm đa giác quan - nơi hình ảnh có thể trở thành thứ khán giả nhớ đến đầu tiên, thậm chí trước cả giai điệu.

"Đi trên dây" cùng định danh bằng thị giác 

Tại Việt Nam vài năm gần đây, nhiều nghệ sĩ trẻ bắt đầu bước vào cuộc chơi "định danh bằng thị giác". Dẫu vậy đó cũng là một lựa chọn giống như "đi trên dây": Chỉ cần thiếu nhất quán, nghệ sĩ sẽ trở nên nhạt nhòa; còn nếu quá sa đà vào hình ảnh, họ dễ bị xem là "đẹp hơn hay".

Sơn Tùng M-TP là trường hợp thành công sớm và rõ nét nhất. Từ Lạc trôi, anh đã xây dựng một "vũ trụ thị giác" riêng: cổ trang pha futuristic, thời trang cao cấp, bảng màu lạnh, khung hình điện ảnh và hệ biểu tượng cá nhân dày đặc. Chính sự nhất quán đó giúp Sơn Tùng duy trì độ nhận diện mạnh ngay cả khi vắng bóng thời gian dài. Chỉ cần một teaser vài giây, khán giả đã có thể nhận ra "đó là Sơn Tùng".

Hoàng Thùy Linh cũng chọn thị giác như một "ngôn ngữ thương hiệu". Từ Để Mị nói cho mà nghe đến See tình, cô theo đuổi phong cách dân gian đương đại, pha trộn chất liệu văn hóa Việt với pop-art hiện đại. 

Điều đáng chú ý là hình ảnh trong các sản phẩm của Hoàng Thùy Linh không chỉ để "đẹp" mà còn tạo cảm giác về một bản sắc văn hóa xuyên suốt.

Ở thế hệ gen Z, xu hướng này càng rõ rệt hơn. MONO, Wren Evans, Phùng Khánh Linh hay tlinh... đều đầu tư mạnh cho visualizer, artwork và phong cách nghệ thuật tổng thể.

Trong kỷ nguyên streaming và TikTok, điều đó càng trở nên quan trọng. Khán giả ngày nay sống trong "văn hóa thumbnail", nơi quyết định bấm xem thường chỉ diễn ra trong vài giây đầu tiên. Một bảng màu đặc trưng, kiểu font nhất quán hay tinh thần hình ảnh rõ nét có thể trở thành lợi thế cạnh tranh mạnh không kém giai điệu.

Tuy nhiên, cuộc chơi định danh bằng thị giác này cũng đầy rủi ro. Trong cuốn 7 Principles of Genius Marketing, chuyên gia quảng bá âm nhạc Chris Greenwood từng nhận định: "Khán giả ngày nay nhớ cảm giác trước khi nhớ giai điệu". 

Điều đó khiến nghệ sĩ buộc phải xây dựng hình ảnh mạnh hơn bao giờ hết. Nhưng mặt trái là khi hình ảnh trở thành trung tâm, âm nhạc dễ có nguy cơ bị đẩy xuống hàng thứ yếu.

Ca nhạc vào bảo tàng: Khi nghe nhạc thành trải nghiệm 'đắm chìm'

Khán giả sẽ có một trải nghiệm khác lạ khi bước vào Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM không phải để xem tranh mà để nghe nhạc, 'sống' trong một không gian trình diễn như một tác phẩm nghệ thuật đa giác quan.