Phóng to

Lễ hội nhảy lửa bắt đầu

Mỗi dân tộc mỗi lễ hội khác nhau, mỗi điệu múa lời ca, mỗi tập tục và nét văn hóa riêng, mang dấu ấn về con người vùng đất đấy nhưng có lẽ không có lễ hội nào độc đáo và kỳ lạ cho bằng lễ hội nhảy lửa của người Pà Thẻn.

Phóng to

Phụ nữ Pà Thẻn ca hát nhảy múa trước khi lễ hội nhảy lửa bắt đầu

Người Pà Thẻn còn có tên gọi khác là người Pá Hưng hay Tống, là một nhóm người nhỏ sống tập trung nhiều ở một vài xã của tỉnh Hà Giang. Họ sống chủ yếu trong thung lũng, ven theo bờ suối hoặc trên những triền núi thấp. Công việc chủ yếu là đồng áng với cây ngô và cây lúa là cây lương thực chính. Đời sống văn hóa của người Pà Thẻn phong phú với nhiều điệu nhạc, điệu khèn và điệu hát cùng những lễ hội khác nhau.

Với lễ hội nhảy lửa, người Pà Thẻn cho rằng thần lửa sẽ mang đến cho bản làng họ sức mạnh để đương đầu với nguy hiểm, xua đuổi tà ma, bệnh tật.

Phóng to

Rót rượu và bày thịt gà lên mâm cúng

Ông thầy cúng tụng niệm

Với lễ hội nhảy lửa, người Pà Thẻn cho rằng thần lửa sẽ mang đến cho bản làng họ sức mạnh để đương đầu với nguy hiểm, xua đuổi tà ma, bệnh tật.

Lễ hội nhảy lửa diễn ra vào bất cứ lúc nào, khi người Pà Thẻn cảm thấy thích, cảm thấy muốn tổ chức. Khi thì vào lúc tiết trời lạnh giá, công việc nông nhàn; Khi thì mừng lúa được mùa; khi có tin vui trong bản, bản làng quây quần bên nhau nói chuyện dựng vợ gả chồng cho con cái, nói chuyện tương lai và những lúc đó người Pà Thẻn tổ chức lễ hội nhảy lửa.

Việc chuẩn bị cho việc nhảy lửa được thực hiện từ rất sớm, khi ông mặt trời vẫn còn cao cao trên đỉnh núi, người ta dắt đàn trâu về chuồng sớm, thổi cơm sớm hơn ngày thường, ăn chắc cái bụng rồi mới đi. Ở giữa bản, thanh niên đã gom củi chất thành đống cao ngút, đàn bà con gái xúng xính trong chiếc áo lễ tà dài màu đỏ rực, ông thầy mo đã được mời đến từ rất sớm, loay hoay sắp mâm lễ chuẩn bị cúng thần linh.

Khi trời nhá nhem thì đám thanh niên bắt đầu ném những nùi lửa đang bập bùng vào đống củi cao ngất để đốt lửa. Ở một góc sân các nhóm nữ cứ ca hát không ngừng. Họ hát lên những tiếng hát réo rắt như chim muông, múa những điệu múa giản dị mà tràn đầy niềm lạc quan tươi trẻ.

Ông thầy mo bắt đầu ngồi vào chiếc ghế dài, mắt lim dim, tay nhịp nhịp gõ những thanh sắt lại với nhau tạo ra những âm thanh gấp gáp liên tục. Đấy là một phong tục bắt buộc để cầu xin thần linh mang đến cho thanh niên Pà Thẻn sức mạnh phi thường, có thể nhảy vào đống lửa mà không gặp hiểm nguy. Một con gà luộc được mang tới cùng với vài cút rượu be bé đặt trên chiếc bàn con bên cạnh ông thầy mo, hai nén hương trầm được đốt lên. Mâm cúng thần linh cũng đã sẵn sàng..

Một tiếng, hai tiếng, ba tiếng, rồi bốn tiếng đồng hồ, thời gian dần trôi qua. Trời càng lúc càng khuya, sương khuya càng về đêm càng xuống dày đặc nhưng không còn mang lại cảm giác lạnh lẽo vì đã có đống lửa đỏ rực kia.

Ông thầy mo vẫn không ngừng tụng niệm. Âm thanh vang ra từ hai thanh sắt trên tay ông càng lúc càng gấp gáp hối hả. Đống lửa ở giữa sân bùng cháy dữ dội rồi lụi tàn dần để lại một đống than đỏ rực ở giữa nền sân hầm hập nóng. Nhóm phụ nữ đã thôi ca hát, bắt đầu quây lại thành vòng tròn quanh đống lửa.

Nhóm đàn ông tham gia nhảy lửa ngồi quây quần bên ông thầy mo, lắc lư người theo nhịp gõ. Núi rừng xung quanh tịch lặng, đó cũng là lúc lễ nhảy lửa bắt đầu.

Nhịp gõ trên tay ông thầy mo gấp gáp hơn bao giờ hết. Đám thanh niên lắc lư mạnh dần theo, rồi cả người rung lên bần bật, chân nảy lên, người chồm lên và bắt đầu lao vào đống lửa. Đám than đỏ rực tung lên thứ bụi than nóng hừng hực, mặc cho những người nhảy lửa cứ nhảy vào nhảy ra đống lửa đỏ. Dường như thần linh đã ban cho họ sức mạnh kỳ lạ để đám lửa không làm bỏng chân họ. Họ nhảy như đang trong một cơn mê.

Những người đứng xung quanh chứng kiến lễ hội nhảy lửa trố mắt kinh ngạc. Họ im lặng như bị thôi miên, nhìn những người đàn ông liên hồi nhảy đôi chân trần lên đống than đỏ rực rồi lại nhảy ra ngoài. Họ đến ngồi bên cạnh ông thầy mo, chờ đợi được tiếp thêm sức mạnh mới để tiếp tục tham gia nhảy lửa..

Phóng to

Thanh niên Pà Thẻn say sưa tham gia lễ hội nhảy lửa cho đến tận khuya

Cả không gian xung quanh tĩnh mịch lạ thường. Đống lửa tàn dần, tàn dần.

Chỉ còn tiếng lào xào của gió khuya, tiếng tí tách của những đốm lửa bị gió thổi bay lên cao, tiếng chan chát vang ra từ hai thanh sắt trên tay ông thầy mo cứ giục giã, hối hả. Nhiều người thanh niên rời bỏ cuộc vui, nhưng số khác vẫn ngồi lại, vẫn lắc lư theo điệu gõ và vẫn nhảy vào đống than đỏ giờ chỉ còn là một nhúm nhỏ. Họ nhảy cho đến khi ở giữa sân chỉ còn là một khóm bụi tro lơ thơ đen kịt và những đốm lửa cuối cùng tắt ngúm mới thực sự tàn cuộc, ra về.

Chứng kiến buổi lễ hội đó, tôi đã nhẩm đếm. Có những thanh niên đã nhảy ra nhảy vào khỏi đống lửa trên dưới ba mươi lần, nhưng bàn chân trần của họ chỉ lấm lem bụi than mà không hề hấn gì.

Tình cờ may mắn được một lần tham gia lễ hội nhảy lửa với người Pà Thẻn ở thôn My Bắc, xã Tân Bắc, huyện Quang Bình, tỉnh Hà Giang, ký ức của tôi có lẽ đến suốt đời cũng không thể nào quên những điều huyền bí và kỳ lạ của lễ hội này.