Qua mấy lần cải cách chương trình, qua mấy đỗi về cách quản lý dạy thêm trong và ngoài trường, cấm hay không và quản cách nào rồi chuyện này vẫn tồn tại như một phần không tách rời khỏi giáo dục phổ thông.

Dạy gì, học gì ở lớp dạy thêm?

Tôi là một phụ huynh ở TP.HCM, hai con tôi đã không học chữ trước khi vào lớp 1 và không học thêm suốt những năm tiểu học. Nhưng lên bậc trung học thì khác.

Có một thực tế ở rất nhiều tỉnh thành, học sinh đã học thêm từ lớp 1 đến lớp 12. Trẻ học chậm cũng cần có người kèm thêm ngoài giờ học ở trường để theo kịp bài, kịp bạn. Trẻ trung bình, khá muốn học thêm để nâng điểm, thành học sinh khá và giỏi để lớp đạt chỉ tiêu. 

Học sinh giỏi thật sự rồi, điểm 9-10 rồi vẫn muốn mở rộng kiến thức, muốn giải bài tập nâng cao để chinh phục những đề thi khó nhất. Vậy học thêm để khá hơn, giỏi hơn có sai không?

Có một điều dù không muốn, tôi cũng phải nói ra: thầy cô giáo cũng bị áp lực về chỉ tiêu tỉ lệ học sinh khá giỏi trong từng lớp. Lớp chọn thì 80-100% học sinh giỏi, lớp thường thì thầy cô cũng cố gắng để trò không có điểm dưới trung bình. 

Trong khi thực tế thầy cô cố gắng hết sức vẫn có nhiều học sinh (vì nhiều lý do) đã sa sút học hành hoặc vì hoàn cảnh, điều kiện riêng mà kết quả điểm số không như mong muốn. Và tôi hiểu rằng ai làm thầy cũng muốn học trò mình có kết quả tốt hơn. Phụ huynh càng mong hơn. Và dạy thêm - học thêm được xem là giải pháp.

Vấn đề là trẻ học gì ở lớp học thêm? Những lớp học 20-30 học sinh (hoặc đông hơn nữa), học lực khác nhau nhưng học cùng giáo án. Có những bài tập hôm nay giải ở lớp học thêm, ngày mai sẽ có bài tương tự vậy trong đề kiểm tra, trò nào có học thêm sẽ có điểm tốt hơn... Đây là thực tế hàng chục năm qua. 

Điểm tốt, rồi sao nữa? Con được khen thưởng, người lớn ai cũng hài lòng. Nhưng sau mỗi năm học, con có thật sự tiến bộ hơn không lại là chuyện rất khác.

Có những bài học đã qua, trẻ từng đạt điểm tốt nhưng vài tháng sau hoặc năm sau trẻ không nhớ gì, không tự làm được những bài tập liên quan bài học trước đó. Chuyện này ở trường cũng có, ở lớp học thêm cũng có. Vậy thì học thêm - điểm số quan trọng hay kiến thức thực có trong não và khả năng tự học của con mới quan trọng hơn?

Cho con khả năng tự học, khó quá không?

Theo tôi, tự học không có nghĩa là hoàn toàn không học thêm. Tự học ở lớp dạy thêm, tại sao không? Tự làm bài tập nâng cao sau giờ học thêm, tại sao không? Và với những học sinh trung bình khá, tự giác học bài và làm thêm bài tập vẫn luôn rất cần thiết hơn ôm điện thoại, xem máy tính.

Có những lớp dạy thêm kiểu tự học có hướng dẫn, học sinh được luyện việc tự làm bài tập, giáo viên hướng dẫn những bài khó hoặc hướng dẫn phương pháp làm bài. Cách dạy này không dễ nhưng có những lớp dạy thêm quyết chọn cách dạy này, họ chấp nhận ít học trò nhưng là những học trò chịu học và có tiến bộ.

Có những giáo viên trung học mở lớp dạy thêm nhưng không bao giờ dạy học sinh chính khóa của mình ở trường. Đây cũng là thực tế. Không vì bị cấm, thầy cô thật sự muốn vậy, ở lớp dạy thêm nên dạy những gì khác ở trường để con tự nỗ lực và tự tiến bộ chứ không phải nhai lại bài để được điểm cao và... hết.

Lớp dạy thêm cũng không nên là nơi "giữ trẻ". Có những trẻ không muốn học thêm nhưng cha mẹ vẫn muốn phủ kín thời gian của con bằng việc học lu bù, do phụ huynh quá bận không quản được việc con học hoặc do con nghiện mạng xã hội. Đến lớp học thêm theo cách này hiệu quả đến đâu thì cũng hên xui.

Tôi cho con học thêm những môn cần học (có thể vì con học chưa tốt hoặc có môn học tốt cần nâng cao thêm) và tôi luôn chọn những thầy cô không dạy ở trường con. Tuy vậy thực tế vẫn là lớp dạy thêm chạy bài trước ở lớp, hầu như không lớp dạy thêm nào "can đảm" đi sau chương trình ở lớp. Vì thầy cô ở lớp dạy thêm cũng đang chịu trách nhiệm trước phụ huynh về điểm số của học trò.

Dạy thêm - học thêm, chờ một quyết định nhất quán

Sau phản hồi của Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn về việc dạy thêm, học thêm là nhu cầu có thật nhưng Bộ hướng tới mô hình trường học không dạy thêm, rất nhiều độc giả Tuổi Trẻ Online đã có ý kiến.