Đánh cược tương lai con vào homeschooling: Tiền mất, học bạ trống trơn...

Tin lời quảng cáo về bằng cấp quốc tế, lộ trình trở thành "công dân toàn cầu", nhiều phụ huynh tại TP.HCM rút con khỏi trường công để theo homeschooling. Nhưng khi các cơ sở tự phát đóng cửa hoặc việc dạy học tại nhà thất bại, chính trẻ em phải gánh hậu quả.

Tiền mất, con bơ vơ

Chị T.M.H., một phụ huynh ở khu vực Thảo Điền, từng cho con theo học tại một cơ sở homeschooling tự phát gần hai năm. Ban đầu, chị muốn con giảm áp lực học tập và có thêm thời gian chuẩn bị du học. Những lời cam kết về bằng cấp Mỹ, khả năng vào đại học ở Mỹ khiến chị tin rằng mình đã tìm được hướng đi phù hợp.

Thế nhưng, mọi chuyện đảo lộn khi trung tâm bất ngờ giải thể mà không có lời giải thích rõ ràng. Chị mới phát hiện con không có tên trên hệ thống giáo dục nào như gia đình kỳ vọng.

"Tiền mất mà con thì bơ vơ", chị chia sẻ.

Muốn đưa con trở lại trường công lập, chị phải chạy vạy làm thủ tục khảo sát năng lực để tìm hướng học tiếp cho con. Nhìn lại quyết định trước đây, chị không khỏi ân hận vì đã đặt niềm tin vào những cam kết của cơ sở giáo dục mà chưa kiểm chứng đầy đủ.

Không chỉ gửi con tại các trung tâm tự phát, một số phụ huynh còn tự tổ chức homeschooling tại nhà theo những gì tìm hiểu trên mạng. Nhưng nếu thiếu kiến thức sư phạm, phương pháp và kế hoạch học tập rõ ràng, lựa chọn này cũng có thể dẫn đến hệ lụy.

Anh L.V.Lai (phường Thủ Đức, TP.HCM) từng cho con nghỉ học trường công từ năm lớp 8 để tự dạy tại nhà. Qua các hội nhóm trên mạng xã hội, anh nghe nhiều lời ca ngợi homeschooling giúp trẻ tự do, không chịu áp lực điểm số, bài vở hay phải đối mặt với bạo lực học đường. Anh cũng tin rằng sau này con có thể trở lại trường công nếu chấp nhận học chậm một lớp.

Tuy nhiên, vợ chồng anh đều bận đi làm, không có chuyên môn sư phạm nên việc dạy con thiếu hệ thống. Con thích thì học, không thích thì nghỉ, việc học và chơi không có thời gian biểu khoa học.

Sau một năm, con bị hổng kiến thức, có biểu hiện ít nói, lầm lì, sợ đám đông. Khi gia đình muốn đưa con trở lại trường công lập, việc làm thủ tục không thuận lợi do những quy định liên quan.

"Đó là một sai lầm khủng khiếp. Đây là bài học vừa đắt, vừa đau đối với gia đình tôi", anh Lai chia sẻ.

Những câu chuyện trên cho thấy quyết định rời trường học chính quy không đơn thuần là thay đổi phương pháp học tập. Nếu không có lộ trình phù hợp, trẻ có thể đối mặt với những khoảng trống kiến thức, thiếu hụt kỹ năng xã hội và khó khăn khi muốn quay lại hệ thống giáo dục.

Đừng biến con thành "đứa trẻ trong lồng kính"

Theo các chuyên gia tâm lý, trường học không chỉ là nơi truyền đạt kiến thức mà còn là môi trường xã hội thu nhỏ, giúp trẻ học cách giao tiếp, giải quyết xung đột, đối mặt với áp lực và phát triển trí tuệ cảm xúc.

Việc học trong một nhóm nhỏ, tách biệt khỏi các hoạt động tập thể và môi trường trường học thông thường có thể khiến trẻ thiếu cơ hội rèn luyện những kỹ năng cần thiết để hòa nhập cộng đồng.

Các chuyên gia cảnh báo nguy cơ hình thành những "đứa trẻ trong lồng kính": có thể tiếp thu kiến thức nhưng hạn chế trải nghiệm xã hội, thiếu kỹ năng ứng xử và thích nghi với môi trường bên ngoài.

Thạc sĩ Lê Anh Phong, chuyên gia nghiên cứu các mô hình giáo dục tại TP.HCM, cho rằng nhiều phụ huynh bị thu hút bởi những cụm từ như "giáo dục khai phóng", "chương trình chuẩn quốc tế" hay lời hứa về bằng cấp nước ngoài.

Trong khi đó, theo ông, một số cơ sở chỉ sử dụng tài liệu trôi nổi trên internet hoặc các khóa học trực tuyến giá rẻ, nhưng thu học phí lên đến hàng trăm triệu đồng mỗi năm. Đội ngũ giảng dạy và năng lực tổ chức chương trình cũng là những yếu tố phụ huynh cần kiểm tra kỹ.

"Homeschooling đích thực đòi hỏi sự đồng hành, năng lực sư phạm cao của cha mẹ và một lộ trình kiểm định quốc tế nghiêm ngặt, chứ không phải việc phó mặc đứa trẻ cho một cơ sở 'chui'", ông Phong nhận định.

Cần hành lang pháp lý cho những nhu cầu giáo dục đặc thù

Ở góc độ pháp lý, TS giáo dục Nguyễn Thị Thu Huyền cho rằng pháp luật Việt Nam hiện chưa công nhận homeschooling như một hình thức giáo dục độc lập để thay thế việc học theo chương trình giáo dục chính quy.

Theo bà, tại nhiều địa phương, các cơ sở tổ chức homeschooling hoạt động dưới danh nghĩa trung tâm kỹ năng hoặc bồi dưỡng văn hóa. Dù cơ quan quản lý kiểm tra, xử phạt và yêu cầu giải tán, một số nơi vẫn có thể hoạt động trở lại sau đó.

Thực trạng này đặt ra yêu cầu tăng cường quản lý, kiểm tra hoạt động của các cơ sở giáo dục, đồng thời giúp phụ huynh hiểu rõ giới hạn pháp lý trước khi rút hồ sơ của con khỏi trường chính quy.

Tuy nhiên, TS Huyền cho rằng cũng cần nhìn nhận nhu cầu đa dạng hóa các mô hình giáo dục. Không phải học sinh nào cũng phù hợp với cùng một môi trường hoặc lộ trình học tập.

Một số trẻ có nhu cầu phát triển đặc thù, từng gặp vấn đề tiêu cực tại trường học như bạo lực học đường, hoặc có năng khiếu cần dành nhiều thời gian cho các cuộc thi, giải đấu quốc tế có thể cần chương trình học linh hoạt hơn.

Theo bà, với những trường hợp này, phụ huynh có thể tìm các chương trình phù hợp, thuê giáo viên dạy trực tiếp hoặc trực tuyến theo lộ trình riêng. Tuy nhiên, việc tổ chức và công nhận kết quả học tập cần có hướng dẫn rõ ràng, căn cứ khoa học và hành lang pháp lý phù hợp.

"Việc quản lý và hướng dẫn của các cơ quan nhà nước giúp phụ huynh có thêm căn cứ khoa học, hợp pháp để thực hiện, thay vì phải tìm kiếm lời khuyên từ những người tự nhận là chuyên gia trên mạng", bà Huyền nói.

Mê hồn trận homeschooling: Hợp đồng trói phụ huynh, cơ sở 'chui' gắn mác quốc tế

Gắn mác chương trình Anh, Mỹ, nhiều cơ sở homeschooling tự phát tại TP.HCM thu hàng trăm triệu đồng, kèm hợp đồng bất lợi cho phụ huynh và những cam kết khó kiểm chứng.