Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM vừa phát cảnh báo việc phụ huynh cho con học theo hình thức homeschooling (hình thức giáo dục tại nhà, trẻ không đến trường mà việc học được tổ chức chủ yếu tại nhà, thường do cha mẹ hoặc gia sư đảm nhiệm việc giảng dạy) sau khi có một số phụ huynh cho con homeschooling từ lớp 1 đến hết tiểu học rồi mới xin vào lớp 6. 

Các phụ huynh cho con học homeschooling, giáo viên và chuyên gia nói gì về hình thức học tập này?

Vì sao phụ huynh chọn cho con học homeschooling?

Chị L.H.Thúy (sống ở Phú Mỹ Hưng cũ, TP.HCM) cho hay chị cho con học homeschooling từ mùa dịch COVID-19 năm 2021. Nếu đi học hệ thống công lập, năm học này con chị sẽ vào đầu cấp lớp 6.

Chị dự định cho con du học Mỹ từ bậc phổ thông. Trong quá trình homeschooling, chị mua tài liệu học tập trên mạng, tham khảo kinh nghiệm từ những phụ huynh đi trước và thuê giáo viên kiểm tra năng lực của con sau mỗi đợt học.

Tổng chi phí học tập khoảng 15 triệu đồng/tháng, tương đương học phí trường tư. "Cơ bản tôi không muốn bị ràng buộc, muốn con tự lập trong học tập và phát huy sự sáng tạo", chị Thúy nói.

Theo chị, hình thức học này khá thoải mái. Con bắt đầu học từ 8h - 10h sáng và tiếp tục từ 14h. Mỗi ngày chỉ học khoảng 4 giờ, chủ yếu sử dụng tài liệu trực tuyến thông qua tài khoản đăng ký.

"Con tôi học trực tuyến qua hệ thống câu hỏi, trắc nghiệm dành cho từng cấp học. Khi đăng ký tài khoản tương ứng, học sinh được cung cấp tài nguyên theo chương trình học toàn diện, chuẩn Mỹ với 4 môn chính gồm toán, nghệ thuật ngôn ngữ, khoa học và xã hội. Hệ thống còn có các tài liệu liên kết với những bộ sách toán nổi tiếng để phụ huynh tham khảo theo từng cấp độ", chị Thúy nói.

Theo chị, con đã nắm được hàng trăm kỹ năng toán học, được phân chia theo từng chủ đề rõ ràng. Tiếng Anh cũng được học theo cách tiếp cận như học sinh Mỹ. "Nhìn chung, tôi tự tin kiến thức của con sau thời gian homeschooling tương đương một học sinh vừa hoàn thành bậc tiểu học", chị Thúy nói thêm.

Trường hợp chị L.H. Thúy cho con học homeschooling không phải cá biệt. Một số phụ huynh chọn hình thức này vì muốn con tránh áp lực học tập, điểm số, thành tích hoặc lo ngại bạo lực học đường.

Anh Đ.V.K. (khu Sala, phường An Khánh, TP.HCM) cho biết: "Nghĩ đến điểm số, thành tích thi cử và những câu chuyện khác, tôi chọn cho con học homeschooling. Hai năm qua, con tôi rất ổn. Dù mục tiêu đường dài chưa rõ, ít nhất tôi cảm thấy yên tâm".

Trên mạng xã hội, các hội nhóm về homeschooling thu hút hàng triệu thành viên, với nhiều lớp học trực tuyến do giáo viên nước ngoài giảng dạy, giáo viên Việt Nam phụ giảng, học phí khoảng 38.000 đồng/h. Tài liệu và tài khoản học trực tuyến có nhiều mức giá khác nhau. 

Qua ghi nhận của Tuổi Trẻ, hình thức homeschooling đang nhận được sự quan tâm, tìm hiểu của nhiều phụ huynh.

Lo trẻ thiếu tương tác xác hội

TS Quang Thục Hảo, chuyên gia tâm lý học thần kinh, Đại học New South Wales (Úc), cho rằng những học sinh homeschooling vào được các trường đại học tốt thường có gia đình nhiều nguồn lực, chương trình học được tổ chức chặt chẽ và hồ sơ được kiểm định từ bên ngoài.

Từ góc độ phát triển não bộ, bà Hảo cho biết điều quan trọng không nằm ở việc trẻ học ở nhà hay ở trường, mà là những trải nghiệm trẻ cần có để phát triển bình thường trong giai đoạn tiểu học.

Theo bà, từ 6 - 11 tuổi là giai đoạn mạng lưới 'não xã hội' phát triển mạnh. Khi đó, trẻ cần được tương tác với bạn bè đồng trang lứa trong những tình huống không được sắp đặt sẵn.

Bà Hảo cho rằng đây là điểm mà mô hình một thầy một trò tại nhà khó có thể thay thế, dù giáo viên có giỏi đến đâu. Giáo viên riêng có thể giúp trẻ tiếp thu kiến thức tốt hơn, nhưng mối quan hệ giữa người lớn và trẻ là quan hệ bất đối xứng, trong đó người lớn thường nhường nhịn và điều chỉnh theo trẻ.

Trong khi đó, quan hệ với bạn bè đồng trang lứa là quan hệ ngang hàng, đòi hỏi trẻ phải va chạm, giải quyết mâu thuẫn, kiểm soát cảm xúc và chịu đựng thất vọng. Những trải nghiệm này góp phần phát triển vùng vỏ não trước trán và khả năng tự điều chỉnh.

"Một đứa trẻ học rất giỏi nhưng chưa từng phải thua bạn, chưa từng phải hòa giải một xung đột do chính mình gây ra là một đứa trẻ đang thiếu một loại dinh dưỡng phát triển mà điểm số không đo được", bà Hảo phân tích.

Theo bà, sự thiếu hụt này có thể không bộc lộ ngay mà xuất hiện ở tuổi dậy thì hoặc khi trẻ bước vào môi trường du học, thời điểm áp lực xã hội cao nhưng các kỹ năng cần thiết lại chưa được rèn luyện đầy đủ.

Bà phân tích: khả năng tự học độc lập không tự nhiên mà có, và học ở nhà theo hứng thú thì gần như loại bỏ hoàn toàn cơ hội tập luyện năng lực đó. Điều đáng bàn là vì sao phụ huynh muốn rút con khỏi trường, không phải vì họ mê homeschooling, mà vì họ thấy con học quá nhiều giờ, thiếu ngủ, thiếu vận động, học thuộc nhiều hơn hiểu.

"Những lo lắng đó là chính đáng và đúng với khoa học não bộ, vì giấc ngủ, vận động và chơi tự do là ba yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng học của trẻ. Nhưng giải pháp không nên là đưa trẻ ra khỏi môi trường xã hội. 

Giải pháp là làm cho trường học thân thiện hơn với não trẻ, và trong lúc chờ điều đó, phụ huynh vẫn có thể chủ động bảo vệ giấc ngủ, thời gian vận động và thời gian chơi không cấu trúc của con ngoài giờ học", bà nhấn mạnh.

Không phải nước nào cũng chấp nhận 

Theo một chuyên gia giáo dục tại TP.HCM, cách nhìn về homeschooling khác nhau giữa các quốc gia, vùng lãnh thổ: Đức siết chặt, thậm chí cấm; Đài Loan kiểm soát, trong khi Mỹ chấp nhận khá tự do.

Homeschooling một phần xuất phát từ việc trường công chưa đáp ứng nhu cầu cá nhân, như áp lực điểm số, thành tích, bạo lực học đường hay thiếu thời gian vui chơi, trải nghiệm. Tuy nhiên, không phải gia đình nào cũng đủ điều kiện, năng lực và tài chính để dạy con; nếu thực hiện không đúng, trẻ có thể chịu thiệt và tạo thêm gánh nặng cho xã hội.

"Giữa kỳ vọng, quan điểm cá nhân của phụ huynh và nhu cầu kiểm soát của Nhà nước, tất nhiên cần ưu tiên sự ổn định xã hội. Giải pháp cân bằng nhất là Nhà nước kiểm soát đầu ra nhưng nới lỏng hình thức học tập", chuyên gia phân tích.

Theo đó, trẻ có thể học tại nhà theo cách gia đình lựa chọn nhưng phải được đánh giá năng lực ở những mốc nhất định. Nếu không đạt yêu cầu, trẻ cần trở lại hệ thống giáo dục chính thống.

"Trường học kiểm soát chặt lịch học, thời khóa biểu, trong khi nhu cầu cá nhân không có chỗ, nên phụ huynh 'bốc' con mình ra homeschooling. Vì thế, nên kiểm soát mức 'sàn', đặt ra yêu cầu mức 'trần', còn cách thực hiện cần tự do, không gò ép", vị chuyên gia đề xuất.

Một số nước áp dụng mô hình 'mỏ neo', cho phép trẻ homeschooling nhưng vẫn gắn với trường chính thống, có học bạ, kế hoạch học tập; nhà trường cử giáo viên kiểm tra và học sinh tham gia kỳ thi chung.

"Kiểm soát đầu ra, không kiểm tra quá sâu vào hành trình học tập, đồng thời vẫn có những yêu cầu bắt buộc bên cạnh những khoảng thở", chuyên gia nói.

Bên cạnh kiến thức, chuyên gia lưu ý phụ huynh phải tính đến khả năng hòa nhập xã hội của trẻ. Học ở nhà thoải mái nhưng thiếu giao lưu, tương tác có thể ảnh hưởng đến năng lực xã hội.

"Đó là điều tôi lo ngại nhất. Tôi biết khá nhiều phụ huynh theo homeschooling chi nhiều tiền cho con tham gia các hoạt động ngoại khóa, hoạt động xã hội để tăng tương tác", chuyên gia cho biết.

Theo vị này, homeschooling cũng như giáo dục công lập hay tư thục, đều có ưu và nhược điểm, 'không đúng, không sai'. Phụ huynh không nên tuyệt đối hóa một hình thức mà cần chủ động bù đắp những hạn chế của lựa chọn đó. 

Việc Nhà nước kiểm soát là cần thiết, nhưng cần có tiêu chuẩn rõ ràng để định hướng và bảo đảm chất lượng giáo dục.

Tôi dành 80% thời gian để dạy con tự học tại nhà

TTO - Sau bài báo “Nghỉ học phổ thông để tự học ở nhà”, nhiều bạn đọc đã gửi ý kiến phản hồi, thể hiện sự đồng tình với cách chọn lựa của phụ huynh em Thái Anh và Nhật Anh.