Ngày 9-4, việc công bố quyết định đặc xá năm 2026 của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã tiếp tục khẳng định một nguyên tắc xuyên suốt: pháp luật nghiêm minh nhưng không khép kín; trừng phạt nhưng không triệt tiêu cơ hội phục thiện.

Cánh cửa mở ra

Những hình ảnh trong ngày đặc xá luôn khiến người ta xúc động: những cái ôm vỡ òa, những giọt nước mắt đoàn tụ, những ánh mắt vừa mừng vừa lo. Đó là khoảnh khắc của hy vọng nhưng cũng là thời điểm mà một câu hỏi lớn bắt đầu, rằng họ sẽ sống tiếp như thế nào?

Phần lớn người được đặc xá có thể nhanh chóng hòa nhập, ổn định cuộc sống, thậm chí trở thành những cá nhân có ích, có nhiều người thành đạt. Nhưng định kiến với người từng đi tù vẫn tồn tại, âm thầm và dai dẳng.

Một người từng có tiền án dù đã cải tạo tốt vẫn có thể bị từ chối cơ hội việc làm, bị nhìn bằng ánh mắt dè chừng. Khi đó nguy cơ tái phạm không còn đến từ "ý chí yếu" mà đến từ sự bế tắc. Một người không có việc làm, không có chỗ đứng, không có niềm tin xã hội sẽ rất dễ bị kéo lại bởi những vòng xoáy cũ.

Những cán bộ quản giáo đã không chỉ quản lý mà còn kiên trì cảm hóa, chuẩn bị hành trang tâm lý, pháp lý và kỹ năng cho phạm nhân trước ngày trở về. Những lớp học tái hòa nhập, những buổi trò chuyện, những lời dặn dò... là một phần của quá trình "chuyển tiếp". 

Nhưng thực ra, nỗ lực từ phía trại giam là chưa đủ nếu xã hội bên ngoài chưa sẵn sàng tiếp nhận.

Đặc xá không chỉ là khoan hồng

Đặc xá là một chính sách nhân đạo thì bước tiếp theo phải là biến sự nhân đạo đó thành hiệu quả xã hội bền vững. Vấn đề việc làm cần được đặt ở trung tâm. Người có công việc ổn định là người có cơ hội lớn nhất để không quay lại con đường cũ. 

Cần có những chính sách khuyến khích doanh nghiệp tiếp nhận lao động đặc xá, có thể thông qua ưu đãi thuế, hỗ trợ đào tạo hoặc xây dựng các mô hình "doanh nghiệp xã hội" tạo việc làm cho những người này.

Song song đó là hệ thống hỗ trợ cộng đồng. Ở nhiều quốc gia, người mãn hạn tù được tham gia các chương trình "tái hòa nhập có giám sát", nơi họ được hỗ trợ tâm lý, hướng nghiệp, thậm chí có người đồng hành trong những tháng đầu tiên. 

Ở ta, vai trò này phần nào được đảm nhận bởi chính quyền địa phương, đoàn thể nhưng vẫn chưa đủ sâu và đồng đều.

Một yếu tố quan trọng khác là gia đình. Những cái ôm trong ngày đặc xá không chỉ mang ý nghĩa cảm xúc mà còn là "điểm tựa" thực sự. Nhưng quan trọng nhất là thay đổi cách nhìn của xã hội. 

Một người đã chấp hành án, đã cải tạo tốt và được đặc xá, họ đã "trả xong món nợ" với pháp luật. Nếu xã hội vẫn tiếp tục trừng phạt họ bằng định kiến thì khác gì ta đang kéo dài bản án ấy.

Công bố quyết định đặc xá năm 2026 của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm

Ngày 9-4, Văn phòng Chủ tịch nước phối hợp với Bộ Công an, Bộ Ngoại giao, Tòa án nhân dân tối cao tổ chức họp báo công bố quyết định về đặc xá năm 2026 của Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.