* PGS.TS Nguyễn Tấn Trần Minh Khang (Phó hiệu trưởng phụ trách Trường đại học Công nghệ thông tin - Đại học Quốc gia TP.HCM):

"Mệnh lệnh hành động" với giáo dục đại học

Phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho thấy thông điệp rất rõ là giáo dục đại học và khoa học công nghệ đang được đặt vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển quốc gia. Đây không chỉ là định hướng chính trị mà còn là "mệnh lệnh hành động" đối với các trường đại học trong giai đoạn tới.

Trong nhiều năm, các trường đại học thường được nhìn nhận chủ yếu với vai trò đào tạo nhân lực. Tuy nhiên, tinh thần của các nghị quyết mới cho thấy kỳ vọng đã thay đổi căn bản: đại học phải trở thành trung tâm sáng tạo tri thức, làm chủ công nghệ lõi, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và góp phần giải quyết các bài toán phát triển của đất nước.

Người đứng đầu Đảng và Nhà nước cũng nhấn mạnh "vấn đề quyết định hiện nay là hành động". Điều này phản ánh thực tế Việt Nam hiện không thiếu chủ trương hay quyết sách chiến lược. 

Thách thức lớn nhất nằm ở năng lực triển khai, làm sao để các nghị quyết đi vào thực tiễn, tạo ra sản phẩm khoa học công nghệ, mô hình đào tạo mới và giá trị thực sự cho xã hội.

Với các trường đại học, điều đó đòi hỏi sự thay đổi mạnh mẽ từ tư duy quản trị đến mô hình hoạt động. Chương trình đào tạo phải gắn hơn với nhu cầu phát triển quốc gia và doanh nghiệp; nghiên cứu khoa học phải hướng tới ứng dụng và thương mại hóa.

Đồng thời cần hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo kết nối "ba nhà" (nhà trường - doanh nghiệp - Nhà nước). Qua đó phát huy tối đa nguồn lực tri thức phục vụ sự nghiệp phát triển nhanh và bền vững của đất nước.

* PGS.TS Đỗ Văn Dũng (nguyên Hiệu trưởng Trường đại học Sư phạm kỹ thuật TP.HCM):

Cần tái cấu trúc mạnh mẽ

Phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước có ý nghĩa tạo động lực lớn cho hệ thống giáo dục đại học Việt Nam.

Các trường tốp đầu như Đại học Quốc gia Hà Nội và Đại học Quốc gia TP.HCM nếu hành động nhanh có thể trở thành "đầu tàu" trong thu hút nhân tài quốc tế, xây dựng trung tâm nghiên cứu mạnh và mở rộng hợp tác sâu với doanh nghiệp.

Tuy nhiên câu hỏi đặt ra là liệu mục tiêu này có khả thi khi hệ thống giáo dục đại học Việt Nam vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế về quản trị, tư duy và nguồn lực.

Thực tế cho thấy không ít cơ sở đào tạo vẫn vận hành theo mô hình quản trị nặng tính hành chính, chương trình đào tạo chậm cập nhật, giảng viên thiếu động lực cho nghiên cứu ứng dụng, nhiều trường ưu tiên sự an toàn hơn là chấp nhận rủi ro để đổi mới sáng tạo.

Bên cạnh đó, nguồn lực dành cho khoa học - công nghệ còn hạn chế. Ngân sách nghiên cứu thấp, cơ sở vật chất lạc hậu, đội ngũ giảng viên phải kiêm nhiệm nhiều công việc, số lượng công bố quốc tế chất lượng cao chưa nhiều. Hệ thống với hơn 240 trường đại học cũng dẫn đến tình trạng đầu tư dàn trải.

Khoảng cách giữa nhà trường và doanh nghiệp vẫn là điểm nghẽn lớn. Số lượng nghiên cứu được chuyển giao vào thực tiễn còn ít, nhiều sinh viên sau tốt nghiệp thiếu kỹ năng thực hành và trải nghiệm dự án thực tế trong các lĩnh vực như IoT, bảo trì dự đoán hay học tập theo dự án.

Điều quan trọng là đổi mới quản trị đại học, lựa chọn đội ngũ lãnh đạo có năng lực, giảm can thiệp hành chính, trao quyền tự chủ thực chất, cho phép tuyển dụng nhân tài quốc tế, xây dựng cơ chế trả lương theo hiệu quả nghiên cứu và chuyển giao công nghệ.

Cần tập trung nguồn lực, ưu tiên đầu tư chiều sâu cho khoảng 10 - 15 trường đại học mũi nhọn thay vì dàn trải. Đồng thời, tăng cường liên kết doanh nghiệp trong hoạt động R&D để hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo thực chất.

* GS.TS Nguyễn Huy Bích (giảng viên khoa công nghệ cơ khí, Trường đại học Công nghiệp TP.HCM):

Đại học phải là trung tâm nghiên cứu lõi

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ ra đúng "điểm nghẽn cốt lõi" của sự phát triển quốc gia khi khoảng cách giàu nghèo giữa các quốc gia hiện không còn chủ yếu nằm ở tài nguyên thiên nhiên hay lao động giá rẻ, mà nằm ở năng lực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Một quốc gia chậm đổi mới sẽ không chỉ tụt hậu về kinh tế, mà còn suy giảm năng lực cạnh tranh, lệ thuộc vào công nghệ bên ngoài và đánh mất quyền chủ động trong quá trình phát triển.

Tôi thấy nhận định này đặc biệt có ý nghĩa vì đại học không chỉ là nơi đào tạo nhân lực mà còn là trung tâm sản sinh tri thức, nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ cho xã hội. Nếu chỉ dừng ở truyền thụ kiến thức mà không thúc đẩy nghiên cứu, sáng tạo và tư duy đổi mới, chúng ta sẽ khó tạo ra đội ngũ đủ năng lực dẫn dắt nền kinh tế tri thức.

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, công nghệ sinh học và chuyển đổi số đang thay đổi cấu trúc toàn cầu, yêu cầu đặt ra là các trường đại học phải chuyển mạnh từ "dạy những gì mình có" sang "đào tạo những gì đất nước cần và tương lai đòi hỏi".

Điều đó đòi hỏi đầu tư lớn hơn cho nghiên cứu, tăng quyền tự chủ đại học, thu hút nhân tài và thúc đẩy hợp tác quốc tế. Đại học phải là trung tâm nghiên cứu lõi và phát triển công nghệ chuyên sâu của đất nước.

Lịch sử cho thấy không có quốc gia phát triển bền vững nào đứng ngoài khoa học và công nghệ. Vì vậy, phát triển tri thức, đổi mới sáng tạo và giáo dục đại học chính là con đường ngắn nhất để Việt Nam nâng cao vị thế quốc gia và tránh nguy cơ tụt hậu trong kỷ nguyên cạnh tranh toàn cầu.

Đại học Quốc gia TP.HCM: Không chỉ bài báo, phải có sản phẩm ra thị trường

Đại học Quốc gia TP.HCM công bố chiến lược khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giai đoạn 2026-2030, đặt mục tiêu tạo công nghệ lõi, thương mại hóa nghiên cứu và các mô hình phát triển mới cho quốc gia.