Sáng 2-9, dòng sông Kiến Giang đoạn qua Lệ Thủy - quê hương Đại tướng Võ Nguyên Giáp - trở thành một đường đua thuyền đặc biệt. 

Hai bên bờ, người dân đứng ken kín, tiếng trống, tiếng hò reo liên tục vang lên khi những chiếc đò bơi lao vun vút trên mặt nước. Với người dân Lệ Thủy, ngày Tết Độc lập thậm chí còn lớn hơn cả Tết Nguyên đán!

Không khí hội đua thuyền ngấm vào máu thịt

Điều khiến lễ hội đua, bơi thuyền truyền thống trên sông Kiến Giang khác với nhiều cuộc đua thuyền khác chính là người xem không chỉ đến để xem thể thao.

Mỗi chiếc đò bơi mang theo niềm tự hào của một làng, một xã. Trước khi cuộc đua bắt đầu khoảng 3 tuần, các trai bơi đã ngày đêm miệt mài tập luyện trên sông. 3 ngày trước lễ hội, hàng ngàn người con xa quê của vùng Lệ Thủy đã thu xếp về quê. Không khí ấy khiến cả một vùng quê vốn yên bình bỗng trở nên náo nhiệt.

Ông Lê Văn Tuy ở xã Lộc Thủy cũ có 2 người con. Một người đang làm việc ở TP.HCM, người còn lại ở Đà Nẵng. Tết Độc lập, cả hai cùng trở về quê. Mấy hôm nay cả nhà chỉ quây quần bên bờ sông coi đua thuyền.

"Nó ngấm vào sâu trong máu thịt rồi, không dứt ra được. Tết Nguyên đán có thể không về, chứ Tết Độc lập nhất định phải về bằng được", ông Tuy kể.

Lễ hội đua, bơi thuyền trên sông Kiến Giang có lịch sử lâu đời, sau Cách mạng Tháng Tám được gắn với ngày Quốc khánh 2-9 và dần trở thành một nét văn hóa đặc trưng của người dân Lệ Thủy. Năm 2019, lễ hội được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Một cuộc đua, cả làng cùng "trở về"

Ông Lê Văn Sơn - Chủ tịch UBND xã Lệ Thủy - cho biết lễ hội bơi, đua thuyền truyền thống trên sông Kiến Giang có nguồn gốc từ tục cầu mùa, cầu cho mưa thuận gió hòa, quốc thái dân an của cư dân vùng sông nước.

Để có vài giờ tranh tài trên sông, các đội bơi phải chuẩn bị từ nhiều tuần trước. Những chiếc đò gỗ được chăm chút kỹ, còn các tay bơi miệt mài tập luyện.

Đua, bơi ở Lệ Thủy cũng không đơn giản là mạnh ai nấy chèo. Các đội phải phối hợp nhịp nhàng, cùng giữ nhịp mái chèo và tốc độ. Chỉ một khoảnh khắc lệch nhịp cũng có thể khiến cả đò mất lợi thế. Các đội tranh tài trên đường bơi có chiều dài 24km.

Các cuộc bơi đua còn trải qua nhiều vòng thi trước khi đến ngày hội chính thức. Chính quá trình chuẩn bị ấy khiến cuộc đua trở thành câu chuyện của cả cộng đồng chứ không chỉ của những người trực tiếp ngồi trên đò.

Và cũng vì thế, khi đò bơi của làng mình xuất hiện, người trên bờ gần như không thể đứng yên. Có người chạy theo đò suốt một đoạn sông nhiều cây số để cổ vũ. Có những cụ già, trẻ nhỏ đứng sát mép nước. Những người đi làm ăn xa cũng cố thu xếp trở về đúng dịp lễ hội.

Một câu ca dao lâu nay vẫn được nhắc đến mỗi mùa hội: "Dù ai đi Tây về Đông/ Mồng 2 tháng 9 cũng mong về nhà".

Với nhiều người Lệ Thủy, lễ hội không chỉ có chuyện thắng - thua. Đó là dịp "trở về".

Trong ký ức của nhiều thế hệ, ngày 2-9 gắn với dòng Kiến Giang, với tiếng trống, tiếng hò và những chiếc đò bơi lao đi trên mặt nước. Bởi vậy, người Lệ Thủy dù đi làm ăn ở đâu vẫn mong có dịp trở về quê đúng ngày hội.

Sức hấp dẫn cũng đến từ chính cách tổ chức lễ hội. Sông Kiến Giang không quá rộng, hai bên có đường giao thông chạy dọc nên người xem có thể dễ dàng theo sát cuộc đua. Người cổ vũ có thể chạy bộ dọc bờ sông, liên tục di chuyển theo những chiếc đò.

Thành ra, chỉ trong ít giờ, hai bên bờ Kiến Giang biến thành một "khán đài" khổng lồ.

Dưới sông là cuộc đua của những tay bơi. Trên bờ là cuộc đua của tiếng trống, tiếng hò reo và những bước chân chạy theo đò.

"Đó có lẽ là lý do lễ hội đua thuyền Lệ Thủy năm nào cũng thu hút đông đảo người dân và du khách. Người dân đến để xem một phần ký ức của quê hương mình sống lại trên dòng Kiến Giang", cụ Lê Văn Xuân, 75 tuổi, ở xã Lệ Thủy, nói.

Hàng ngàn người lội xuống biển cổ vũ hội bơi chải truyền thống làng chài Quảng Trị

Sáng 2-9, hàng ngàn người dân và du khách đổ về biển Cảnh Dương (xã Hòa Trạch, tỉnh Quảng Trị) theo dõi lễ hội bơi chải (đua thuyền) truyền thống. Nhiều người cầm cờ, chiêng, trống, lội ra biển cổ vũ các đội đua, tạo nên không khí lễ hội sôi động.