Ngày 19-8, thảo luận tại tổ về định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước trên cơ sở Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh sự cần thiết xây dựng luật để góp phần thúc đẩy tăng trưởng hai con số và hoạt động của chính quyền địa phương hai cấp.

Tăng chủ động cho đô thị động lực, phân định rõ chi đầu tư và chi thường xuyên

Trong đó, yêu cầu đặt ra trong sửa đổi luật là cần khắc phục tình trạng lồng ghép cứng nhắc, làm giảm tính chủ động của địa phương. Xác định rõ ranh giới giữa chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên, khắc phục tình trạng chi thường xuyên để sửa chữa, nâng cấp tài sản nhỏ, hoặc chuẩn bị dự án đầu tư. 

Việc hợp nhất hai luật cũng nhằm đảm bảo tương thích khi hợp nhất các chương trình mục tiêu quốc gia, cho phép giao vốn trọn gói theo mục tiêu đầu ra thay vì giao chi tiết theo danh mục đầu vào. 

Về định hướng sửa đổi luật, Chủ tịch Quốc hội cho rằng cần đổi mới phân cấp ngân sách, tăng quyền chủ động cho địa phương. Hoàn thiện cơ chế phân chia nguồn thu, phân định rõ nguồn thu ngân sách trung ương và địa phương hưởng 100% và các khoản thu phân chia theo tỉ lệ phần trăm. 

Theo ông, việc này nhằm tăng tính chủ động cho đô thị động lực như thủ đô Hà Nội, TP.HCM và các thành phố lớn khi được Quốc hội cho phép dùng ngân sách của mình để đầu tư hoặc hỗ trợ công trình hạ tầng liên vùng. 

Thực tế này đặt trong bối cảnh hai đô thị Hà Nội, TP.HCM đóng vai trò đầu tàu kinh tế, đóng góp 40-50% tổng thu ngân sách nhưng tỉ lệ giữ lại thấp. Do đó việc xây dựng Luật Ngân sách hợp nhất để có những đổi mới, xây dựng các dự án hạ tầng, tạo sự bứt phá là cần thiết.

Ông cũng nhấn mạnh luật cần linh hoạt hóa giữa ranh giới chi đầu tư và chi thường xuyên. Nguyên tắc vốn đầu tư công sẽ tập trung dự án hạ tầng lớn, tạo năng lực sản xuất mới; còn chi thường xuyên thì phục vụ duy trì, vận hành và nâng cao hiệu suất tài sản hiện có.

Việc sửa đổi luật cũng nhằm mục đích chuyển sang quản lý ngân sách theo kết quả đầu ra, giao vốn theo KPI. Trung ương kiểm soát trần ngân sách và chi tiêu kết quả. Đơn vị sử dụng ngân sách sẽ phải chịu trách nhiệm toàn diện về hiệu quả chi tiêu khi được giao.

Theo Chủ tịch Quốc hội, cần hoàn thiện cơ chế phân bổ cho chương trình mục tiêu quốc gia, vốn bổ sung có mục tiêu. Trong đó áp dụng cơ chế giao vốn trọn gói, không phân bổ chi tiết đến từng dự án nhỏ lẻ ở cấp Trung ương để địa phương phân bổ chi tiết. Gắn bãi bỏ thủ tục, quy định trói buộc, làm kéo dài thời gian thực hiện.

Giao quyền chủ động gắn với trách nhiệm

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (đoàn Hải Phòng) chỉ ra thực tế hiện nay một đồng vốn công phải đi qua hai quy trình, hai hệ thống mốc thời gian, hai tầng thủ tục. Đó là điểm nghẽn có thật nên việc hợp nhất là hướng xử lý đúng.

Tuy vậy, đại biểu cho rằng việc quản lý nguồn lực nhưng không được làm giảm các điểm kiểm soát cần thiết. Phân cấp phải đi cùng trách nhiệm, quyền điều hành phải nằm trong khuôn khổ quyền quyết định ngân sách của Quốc hội và Hội đồng nhân dân.

Việc tăng thu, ứng trước và chuyển nguồn đều phải có giới hạn rõ ràng bằng con số, chứ không chỉ bằng nguyên tắc định tính. Có nghĩa hợp nhất dự án luật để giảm được thủ tục nhưng vẫn giữ được kỷ luật, trao thêm quyền chủ động nhưng xác định rõ hơn trách nhiệm. 

Cùng đó, cần đặt ra vấn đề trả lời câu hỏi "ngân sách đã chi bao nhiêu" sang câu hỏi "nguồn lực công đã tạo ra giá trị gì cho người dân và nền kinh tế" hay không.

Chính phủ đề xuất hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công

Việc hợp nhất hai luật nhằm xây dựng một cơ chế quản lý tài chính công đồng bộ, thống nhất, giảm tối đa trình tự, thủ tục, thời gian và chi phí tuân thủ.