Nền kinh tế Iran đang đứng trước nhiều thách thức, nhưng không dễ sụp đổ - Ảnh: REUTERS
Sau khi cửa sổ 60 ngày theo biên bản ghi nhớ tháng 6 hết hạn mà không có thỏa thuận, hôm 19-8, Tổng thống Trump tuyên bố trên Truth Social rằng hiện không hề có các cuộc đàm phán nào đang diễn ra hay được lên kế hoạch với Iran, và khẳng định lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ vẫn có hiệu lực.
Trước đó, Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth nói với các phóng viên rằng Hải quân Mỹ có thể duy trì lệnh phong tỏa ở biển A Rập "vô thời hạn", trong khi Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cảnh báo về các biện pháp "chưa từng thấy trong lịch sử cô lập kinh tế đối với một quốc gia".
Trò thi gan
Về phần Tehran, họ có vẻ đang hy vọng nền chính trị nội bộ cuối cùng sẽ buộc chính quyền Trump phải nhượng bộ. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) tiếp tục nhắm mục tiêu vào hoạt động vận tải ở eo biển Hormuz.
Các cuộc tấn công của Houthi, lực lượng đồng minh với Iran, vào tàu bè qua eo biển Bab al-Mandab tạo thêm đòn bẩy với các thị trường năng lượng toàn cầu.
Một số biến số sẽ ảnh hưởng đến diễn tiến tiếp theo. Thứ nhất là câu hỏi liệu chính quyền Trump có thể giữ giá xăng trong nước ở mức thấp hay không. Kho dự trữ dầu mỏ chiến lược của Mỹ hiện đã giảm xuống dưới 300 triệu thùng, mức thấp nhất kể từ năm 1983, sau các đợt xả kho mạnh kể từ tháng 2.
Nếu mức trung bình ba tháng tính đến tháng 7 được duy trì, Mỹ sẽ có 4-5 tháng trước khi chạm mức sàn vận hành an toàn 70 triệu thùng, theo quy định của Bộ Năng lượng.
Người đi mua sắm ở khu chợ Grand Bazaar tại Tehran, Iran, ngày 17-8-2026 - Ảnh: REUTERS
Thứ hai là chi phí của cuộc chiến, vốn đang được tài trợ bằng các khoản vay mới vào thời điểm chi phí trả lãi đã vượt qua toàn bộ ngân sách quốc phòng của Mỹ.
Các dấu hiệu ngày càng tăng cho thấy giới đầu tư đang thay đổi tính toán rủi ro với nợ của Mỹ, khi lợi suất trái phiếu kho bạc kỳ hạn 30 năm gần đây đã đạt mức cao nhất trong 20 năm.
Cuối cùng là các vấn đề có tính sự vụ cụ thể, như vụ bê bối xoay quanh điều kiện sinh hoạt và tác chiến trên các tàu sân bay của Mỹ, nơi có vẻ đang gặp trục trặc về chuyện tiếp tế sau các cuộc tấn công của Iran vào nhiều trung tâm hậu cần của Hải quân Mỹ ở Bahrain.
Về lâu dài, đó sẽ là một cuộc đua sức về mặt kinh tế.
Với Washington, mục tiêu là buộc Iran phải có những nhượng bộ cụ thể, không chỉ để giữ thể diện trên bàn đàm phán. Lệnh phong tỏa của Hải quân Mỹ cho tới nay cũng đã cho thấy hiệu quả nhất định.
Iran thiếu các lựa chọn xuất khẩu trên bộ cho ngành công nghiệp dầu mỏ sống còn, trong khi phương án thay thế cho thương mại hàng hóa phục vụ nhu cầu nội địa đang đầy thách thức, suy giảm do chiến tranh, và bị đe dọa bởi các cuộc xung đột cục bộ khác.
Hy vọng của Mỹ chủ yếu đặt vào ván cược nếu chính quyền Tehran kiệt quệ nguồn ngoại hối cần thiết cho hoạt động nhập khẩu thiết yếu và các chức năng nhà nước, họ sẽ quay lại bàn đàm phán.
Băng rôn với dòng chữ "Không chiến tranh với Iran" trong một cuộc biểu tình ở Los Angeles, California, ngày 21-6-2026 - Ảnh: REUTERS
Iran không dễ sụp đổ
Tuy nhiên, đó là một giả định lạc quan về phần Washington. Lịch sử cho thấy nhiều chính quyền đối địch đã tồn tại bền bỉ bất chấp các lệnh trừng phạt nghiêm ngặt từ Mỹ, từ Venezuela đến Iraq thời Saddam Hussein, và thực ra là chính Iran hiện giờ, vốn đã phải đối phó với các lệnh trừng phạt đủ kiểu của Mỹ suốt gần nửa thế kỷ.
Iran cũng đã xây dựng được bộ máy có thể chuyển hướng các nguồn lực hạn chế của họ cho các đồng minh và lực lượng ủy nhiệm. Bất kỳ sự sụp đổ nào với chế độ Iran, nếu quả thực có diễn ra, nhiều khả năng phải là một quá trình rất lâu dài.
Tầm nhìn của chính quyền Trump thì gần hơn nhiều: các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, nơi mà chiến thắng áp đảo của Đảng Dân chủ có nguy cơ làm trật bánh chương trình nghị sự chính sách trong hai năm cuối nhiệm kỳ tổng thống này.
Ông Trump đang kêu gọi người Mỹ chấp nhận giá xăng cao hơn vì mục tiêu xứng đáng là phi hạt nhân hóa Iran. Nhưng tỉ lệ ủng hộ ông đã sụt giảm xuống mức thấp nhất từ đầu nhiệm kỳ.
"Không bên nào thực sự sẵn sàng hoàn tất một thỏa thuận. Cả hai đều nghĩ rằng trong vài ngày hoặc vài tuần nữa, bên kia sẽ tuyệt vọng hơn để đạt được thỏa thuận, vì vậy họ sẽ có thể kiếm được nhiều lợi ích hơn từ nó", ông Ali Vaez, chuyên gia về Iran tại Nhóm Khủng hoảng quốc tế (Mỹ), nói với báo The New York Times. "Đây là lý do tại sao chúng ta lại mắc kẹt vào trò chơi sức bền này".
Nền kinh tế Iran đã đứng trước nhiều thách thức kể từ khi Tổng thống Mỹ Donald Trump áp đặt chiến dịch gây áp lực tối đa vào năm 2018, nhưng tăng trưởng có thể chậm lại, lạm phát tăng lên, và đời sống khó khăn hơn không đồng nghĩa với sụp đổ.
Cả GDP và việc làm ở Iran đều giảm vào mùa xuân năm 2026, theo các thống kê chính thức của Iran. Tỉ lệ thất nghiệp, vốn duy trì dưới 8% trong hai năm trước, tăng lên 9,1% và có thể đang tiếp tục tăng khi có thêm nhiều doanh nghiệp đóng cửa vì thiếu nguyên liệu đầu vào nhập khẩu.
Số liệu GDP mới nhất bao gồm giai đoạn chiến tranh năm 2026 cho thấy mức độ sụt giảm nhỏ hơn nhiều so với dự kiến: sản lượng chỉ thấp hơn 0,21% so với mức cùng kỳ năm trước.
Một phần nguyên nhân là mức tăng trưởng mạnh 6,5% trong lĩnh vực dịch vụ tiện ích công cộng, vốn nhận nhiều trợ cấp chính phủ. Ngành sản xuất chế tạo của Iran tăng trưởng 1,46%, đứng ở vị trí thứ hai với khoảng cách khá xa.
Tuy nhiên, cả hai lĩnh vực này ngày càng trở nên dễ tổn thương hơn. Ngành sản xuất gặp cảnh gián đoạn nguồn cung do các cơ sở thép và hóa dầu bị ném bom nặng nề, còn các dịch vụ tiện ích cũng đã trở thành mục tiêu tấn công của Mỹ.
Tối đa: 1500 ký tự
Hiện chưa có bình luận nào, hãy là người đầu tiên bình luận