Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Ngãi đang phát đi thông tin những liệt sĩ đã hy sinh tại chiến trường Quảng Ngãi, kêu gọi người dân, nhân chứng lịch sử cung cấp thông tin. Đọc những dòng thông tin trên giấy báo tử, nước mắt chực trào vì lòng biết ơn những anh hùng liệt sĩ hy sinh vì độc lập của dân tộc.

Liệt sĩ Trương Hồng Sơn hy sinh tại đồi 45 Trà Khúc

"Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ" tại Quảng Ngãi đang diễn ra khẩn trương. Có thể thấy rõ điều ấy qua những cuộc họp, những văn bản đốc thúc, những đội thu mẫu ADN… làm việc liên tục.

Lòng tri ân, sự biết ơn những hy sinh của các anh hùng liệt sĩ được thực hiện bằng những việc làm thiết thực. Đâu đó, chiến dịch 500 ngày đêm còn "đánh thức" những giấy báo tử đã được gia đình các liệt sĩ gìn giữ hơn nửa thế kỷ.

Một trong những tờ giấy báo tử mà Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Ngãi phát đi, cùng hy vọng tiếp nhận thông tin quý giá từ người dân, chứng nhân lịch sử… để tìm kiếm liệt sĩ Trương Hồng Sơn (bí danh Hai Chiếm, sinh năm 1936), nguyên Chính trị viên Đại đội 2, Tiểu đoàn 48 tỉnh Quảng Ngãi.

Liệt sĩ Sơn (quê quán xã Vạn Tường, tỉnh Quảng Ngãi) nhập ngũ ngày 20-8-1964, chiến đấu trên chính mảnh đất quê hương và hy sinh ngày 31-1-1968 tại đồi 45 Trà Khúc, huyện Sơn Tịnh (cũ).

Gần 60 năm trôi qua, gia đình vẫn chưa biết chính xác nơi ông yên nghỉ. Chỉ vài dòng ghi trên giấy báo tử về địa điểm hy sinh trở thành manh mối quý giá nhất.

Bởi vậy, gia đình tha thiết mong những cựu chiến binh Tiểu đoàn 48, những người từng chiến đấu ở khu vực đồi 45 Trà Khúc hay người dân từng sinh sống quanh vùng năm ấy, nếu còn lưu giữ một ký ức, một câu chuyện về nơi chôn cất các liệt sĩ sau trận đánh, hãy lên tiếng.

Bởi đôi khi, chỉ một ký ức tưởng chừng rất nhỏ cũng có thể mở ra cánh cửa đoàn tụ mà gia đình đã chờ đợi suốt mấy chục năm.

Cũng mang theo niềm hy vọng ấy là hồ sơ của liệt sĩ Nguyễn Văn Thuận (sinh năm 1941, quê quán TP Hà Nội), chiến sĩ Tiểu đoàn 40 Đặc công, Quân khu 5.

Trong hồ sơ và lời kể của đồng đội, hành trình trước trận đánh vẫn còn hiện lên khá rõ. Đêm 10-6-1969, đơn vị tập kết dưới gốc một cây đa lớn ở chân núi Ngang, sát bờ sông Vệ, khu vực giáp ranh giữa xã Hành Tín và xã Hành Đức, huyện Nghĩa Hành (cũ).

Từ điểm tập kết này, các chiến sĩ vượt qua một cánh đồng lúa ngập nước để bí mật tiếp cận núi Đá Đen, huyện Tư Nghĩa (cũ). Đây là ngọn đồi nằm đối diện đồi Đá Trắng, phía đông nhìn xuống đường quốc lộ 1.

Trận đánh diễn ra trong đêm vô cùng ác liệt. Liệt sĩ Nguyễn Văn Thuận đã ngã xuống giữa chiến trường. Khi đơn vị rút lui về khu vực Hành Tín (nay là xã Thiện Tín), đồng đội không thể đưa thi hài ông theo. Tất cả chỉ còn biết hy vọng người dân địa phương hoặc đồng bào quanh vùng đã chôn cất người chiến sĩ trẻ giữa những năm tháng bom đạn.

Chính vì vậy, hôm nay gia đình không chỉ mong gặp lại đồng đội cũ của Tiểu đoàn 40 Đặc công, mà còn mong những người từng sinh sống quanh khu vực núi Đá Đen, đồi Đá Trắng, các xã Hành Đức, Hành Tín (huyện Nghĩa Hành cũ; nay là xã Thiện Tín, xã Nghĩa Hành) còn nhớ về một ngôi mộ, một lần mai táng vội năm xưa có thể chia sẻ thông tin.

Một ký ức được đánh thức có thể giúp khép lại hành trình tìm kiếm đã kéo dài hơn nửa thế kỷ của gia đình các liệt sĩ. Bởi như người thân liệt sĩ Thuận, chưa khi nào thôi mong một ngày đưa hài cốt anh về nhà.

Liệt sĩ Hoàng Minh Sưu và cuộc trinh sát cho trận đánh núi Dâu

Ở phía nam Quảng Ngãi, câu chuyện của liệt sĩ Hoàng Minh Sưu (sinh năm 1940, quê quán phường Nguyễn Trãi, TP Hải Phòng), chiến sĩ trinh sát Đại đội 50, Tiểu đoàn Đặc công 401, cũng khiến nhiều người lặng lòng.

Tháng 6-1968, trong khi làm nhiệm vụ trinh sát phục vụ trận đánh dưới chân núi Dâu, ông bị thương nặng. Đồng đội cõng ông rút khỏi trận địa về khu vực ấp chiến lược dưới chân núi Dâu, thuộc xã Phổ Hiệp, huyện Đức Phổ cũ (nay là xã Khánh Cường, tỉnh Quảng Ngãi). Người chiến sĩ trẻ đã trút hơi thở cuối cùng tại đây.

Địa danh ấy, sau gần sáu thập kỷ, vẫn là niềm hy vọng duy nhất của gia đình. Người em trai của liệt sĩ Sưu là ông Hoàng Minh Ngọc vẫn mong có một cựu chiến binh từng chiến đấu ở núi Dâu, một người dân từng sống quanh khu vực ấp chiến lược năm ấy, hay ai đó còn nhớ nơi chôn cất một người lính đặc công hy sinh sau trận đánh sẽ giúp gia đình tìm được anh.

Ba câu chuyện, ba liệt sĩ, ba địa danh khác nhau trên mảnh đất Quảng Ngãi, ba gia đình có chung hy vọng sẽ tìm thấy hài cốt người thân của mình đã anh dũng hy sinh vì Tổ quốc.

Chiến tranh đã lùi xa, nhân chứng ngày một ít đi, ký ức cũng dần mờ theo tuổi tác. Chính vì thế, Chiến dịch 500 ngày không chỉ là cuộc tìm kiếm hài cốt liệt sĩ, mà còn là cuộc chạy đua với thời gian để tìm thấy những con người anh hùng, sẵn sàng ngã xuống cho Tổ quốc đứng lên.

Mỗi thông báo tìm kiếm hôm nay không đơn thuần là một lời kêu gọi. Đó là lời nhắn gửi đến những cựu chiến binh từng hành quân qua đồi 45 Trà Khúc, từng tập kết dưới gốc đa chân núi Ngang, từng chiến đấu ở núi Đá Đen hay dưới chân núi Dâu.

Cùng với đó, là niềm hy vọng đến từ thông tin của người dân, của nhân chứng lịch sử… bởi trong cuộc chiến tranh vệ quốc ấy, những người dân từng chứng kiến những trận đánh khốc liệt năm xưa, từng âm thầm chôn cất, hướng khói cho các liệt sĩ giữa chiến cuộc khốc liệt.

Biết đâu, trong ký ức của họ vẫn còn một địa danh, một gốc cây, một triền đồi hay một ngôi mộ vô danh chưa từng được gọi tên.

Những tờ giấy báo tử vì thế không còn chỉ kể về sự hy sinh. Khi được nối lại bằng ký ức của đồng đội, sự sẻ chia của người dân và quyết tâm của Chiến dịch 500 ngày, chúng đang dần mang một sứ mệnh mới. Đó là góp thêm thông tin để đưa những người lính trở về.

Đó không chỉ là niềm an ủi đối với gia đình các liệt sĩ, mà còn là sự tiếp nối đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" của dân tộc.

Quân khu 5 đã khai quật hơn 8.000 mộ liệt sĩ

Đến ngày 14-7, toàn Quân khu 5 đã tìm kiếm, quy tập được 109 hài cốt liệt sĩ - đạt 11,1% chỉ tiêu năm 2026 và 7,36% chỉ tiêu của Chiến dịch 500 ngày đêm.