Trong bối cảnh eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển khoảng 20% dầu thô thế giới - gần như bị phong tỏa hoàn toàn, các nước châu Á - khu vực vốn phụ thuộc lớn vào năng lượng Trung Đông - không chỉ cần tìm cách ổn định nguồn cung, mà còn buộc phải điều chỉnh cách xã hội tiêu thụ năng lượng.

Nhiều sáng kiến tiết kiệm năng lượng

Theo Hãng tin Reuters, tại Hàn Quốc, Tổng thống Lee Jae Myung ngày 24-3 đã kêu gọi phát động chiến dịch tiết kiệm năng lượng toàn quốc và đưa ra hàng loạt biện pháp cụ thể: rút ngắn thời gian tắm, sạc thiết bị vào ban ngày, sử dụng máy giặt và máy hút bụi vào cuối tuần. 

Chính phủ cũng yêu cầu các cơ quan nhà nước hạn chế sử dụng xe công và kêu gọi các doanh nghiệp tiêu thụ dầu lớn cắt giảm mức sử dụng.

Những biện pháp này phản ánh một thực tế đáng lo ngại: dù đang nắm giữ 190 triệu thùng dầu dự trữ, Hàn Quốc có thể chỉ duy trì được nguồn cung trong chưa đầy hai tháng tới nếu khủng hoảng kéo dài. Trong bối cảnh đó tiết kiệm năng lượng không còn là lựa chọn, mà trở thành yêu cầu mang tính sống còn với quốc gia.

Không chỉ riêng Hàn Quốc, nhiều quốc gia trong khu vực cũng đang cấp bách triển khai các biện pháp ứng phó với tình trạng khan hiếm dầu mỏ này.

Sri Lanka áp dụng tuần làm việc bốn ngày và phân phối nhiên liệu theo định mức, trong khi Pakistan thông báo đóng cửa trường học trong hai tuần và yêu cầu nhân viên văn phòng tăng cường làm việc tại nhà. 

Bangladesh cấm sử dụng điều hòa để làm mát dưới mức 25^oC, cũng như yêu cầu đóng cửa các trường đại học. Tại Philippines, từ đầu tháng 3, chính phủ đã rút ngắn tuần làm việc ở một số cơ quan và chính thức ban bố tình trạng khẩn cấp năng lượng vào ngày 24-3.

Đáng chú ý nhiều biện pháp từng xuất hiện trong đại dịch COVID-19 như làm việc tại nhà hay giãn giờ làm đang được cân nhắc quay trở lại. Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA) thậm chí khuyến nghị giảm tốc độ trên đường cao tốc, khuyến khích đi chung xe, hạn chế đi lại bằng máy bay và ưu tiên sử dụng phương tiện công cộng, nhằm đối phó với nguy cơ thiếu hụt nguồn nhiên liệu. 

Nếu khủng hoảng kéo dài...

Ở quy mô toàn cầu, các biện pháp phía cung như xả dầu từ kho dự trữ chiến lược hay nới lỏng một số hạn chế thương mại vẫn chưa đủ để bù đắp mức thiếu hụt lên tới hàng chục triệu thùng mỗi ngày.

Giám đốc điều hành Tập đoàn dầu khí Shell của Anh, ông Wael Sawan, nhận định thế giới đang ở trong "thế phản ứng" với rất ít công cụ có thể giải quyết vấn đề trong
ngắn hạn.

Các giải pháp phía cầu - tức là thay đổi cách tiêu thụ - trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Việc khuyến khích sử dụng phương tiện công cộng, hạn chế đi lại, hay chuyển sang các thiết bị tiết kiệm điện không chỉ là biện pháp tình thế, mà có thể trở thành xu hướng lâu dài nếu khủng hoảng kéo dài.

Bên cạnh các biện pháp tiết kiệm năng lượng, những thay đổi sâu rộng hơn trong cách vận hành nền kinh tế và đời sống lại cho thấy một quá trình thích ứng đang hình thành ở châu Á.

Tại Thái Lan, khủng hoảng năng lượng đã nhanh chóng chuyển thành vấn đề xã hội và chính trị. Theo báo Thai Examiner, tình trạng nhiều trạm xăng đóng cửa và người dân xếp hàng dài chờ mua nhiên liệu đã làm suy giảm tín nhiệm của Thủ tướng Anutin Charnvirakul, khi nhiều ý kiến cho rằng chính phủ phản ứng chưa hiệu quả trước khủng hoảng.

Trước áp lực đó, chính quyền nước này buộc phải triển khai hàng loạt biện pháp nhằm giảm tiêu thụ, từ tạm dừng công tác nước ngoài, tăng nhiệt độ điều hòa, thay đổi quy định trang phục công sở đến khuyến khích làm việc từ xa.

Thủ tướng Anutin mới đây còn khoe đang chạy chiếc xe điện (EV) mới mua nhằm khuyến khích người dân nên cân nhắc sử dụng xe điện thay cho xe xăng vì chi phí vận hành thấp và không phát thải khí thải.

Ở cấp độ rộng hơn, nhiều quốc gia cũng bắt đầu điều chỉnh cả cấu trúc nguồn cung năng lượng nhằm tăng khả năng chống chịu. Hàn Quốc lên kế hoạch tái khởi động 5 lò phản ứng hạt nhân trước tháng 5, nới lỏng hạn chế với điện than và mở rộng năng lượng tái tạo để giảm phụ thuộc vào khí tự nhiên hóa lỏng (LNG).

Nước này cũng đồng thời chuẩn bị gói ngân sách bổ sung trị giá 25.000 tỉ won (khoảng 16,6 tỉ USD) nhằm hỗ trợ doanh nghiệp và người dân, cho thấy nỗ lực kết hợp giữa chính sách năng lượng và công cụ tài khóa để giảm tác động của khủng hoảng.

Khủng hoảng Trung Đông và bài toán tự chủ năng lượng

Cuộc xung đột quân sự giữa Mỹ - Israel và Iran đang gây ra cú sốc năng lượng chưa từng có tiền lệ. Từ châu Á đến Trung Đông, các nền kinh tế buộc phải tái cơ cấu chiến lược an ninh năng lượng, và bài học từ Trung Quốc đang trở thành tâm điểm chú ý.