Câu nói dân gian "Ăn thì nhiều, ở bao nhiêu" vẫn thường được hiểu là một lời châm biếm, phản ánh thực trạng con người chỉ chú trọng đến sự no nê về vật chất mà quên mất việc xây dựng một cuộc sống ý nghĩa, chất lượng.

Trong xã hội hiện đại, khi kinh tế phát triển mạnh mẽ, câu nói này càng trở nên đáng suy ngẫm, đặc biệt khi chúng ta đang nỗ lực nâng cao chất lượng sống một cách toàn diện.

Thành ngữ này mang tính phê phán hoặc nhắc nhở kiểu dân gian, ý nói: "Ăn" (tiêu dùng, hưởng thụ, chi tiêu cho nhu cầu ăn uống…) thì nhiều, nên cần được chú trọng; nhưng "ở" (chỗ ở, nhà cửa, điều kiện sinh hoạt…) thì ít, nên không cần đầu tư.

Nó nhấn mạnh sự mất cân đối trong cách chi tiêu, sinh hoạt: ưu tiên ăn uống (hoặc hưởng thụ nhất thời) mà coi nhẹ nhu cầu ở (một nhu cầu cơ bản, lâu dài). 

Do đó câu nói có thể xem là một kinh nghiệm sống của dân gian nhưng cũng có thể hiểu là cách chê bai lối sống hoang phí, thiếu tính toán hoặc chấp nhận điều kiện ở kém để dành tiền cho việc khác.

Câu "Ăn thì nhiều, ở bao nhiêu" hiện đã ít còn phù hợp hơn so với trước, nhưng vẫn còn một phần giá trị ở một số nhóm dân cư.

Lý do là xã hội đã thay đổi mạnh về nhu cầu nhà ở. Quan niệm "an cư lạc nghiệp" ngày càng trở nên phổ biến. Người Việt hiện đại (đặc biệt lớp trẻ và tầng lớp trung lưu ở đô thị) coi chỗ ở là tài sản quan trọng nhất, là nơi đầu tư lớn (mua nhà, trả góp, nội thất, tiện ích…).

Nhiều người sẵn sàng "nhịn ăn" hoặc chi tiêu tiết kiệm hơn để dành tiền mua nhà, vay ngân hàng trả dần trong nhiều năm. Quan điểm "ở hết bao nhiêu" thời bao cấp hoặc thời kỳ khó khăn (nhà chật, tạm bợ vẫn được) nay đã lạc hậu với đa số.

Trong khi đó, chi tiêu cho ăn uống vẫn lớn nhưng có sự chuyển dịch. Thực phẩm vẫn chiếm tỉ lệ cao trong chi tiêu ở một số hộ gia đình (khoảng 25 - 30% thu nhập, cao hơn nhiều so với các nước phát triển).

Tuy nhiên, người ta không chỉ "ăn nhiều" theo kiểu số lượng nữa, mà chuyển sang chất lượng: ăn ngon, ăn sạch, ăn healthy, ăn kiêng, trải nghiệm nhà hàng, cà phê... Ăn uống ngày càng là nhu cầu "trải nghiệm" chứ không chỉ no bụng.

Trong khi đó, đô thị hóa và kinh tế phát triển, giá nhà đất tăng cao, chi phí sinh hoạt ở thành phố lớn khiến nhiều người phải cân nhắc kỹ cả hai yếu tố "ăn" và "ở". Không còn tình trạng "ăn thoải mái, ở tạm bợ" như xưa một cách phổ biến.

Nhưng câu nói vẫn còn đúng ở một số khía cạnh và với nhóm người. Với nhóm thu nhập thấp và trung bình thấp, vẫn tồn tại tình trạng ưu tiên ăn uống (hoặc các chi tiêu ngắn hạn) hơn là đầu tư dài hạn vào nhà ở chất lượng.

Nhiều gia đình trẻ ở thành phố vẫn chấp nhận ở trọ chật hẹp, nhà thuê kém để dành tiền cho việc ăn, vui chơi, xe cộ, điện thoại... 

Trong xã hội hiện nay, câu thành ngữ này không còn mang tính phổ quát như trước. Nó đã chuyển từ một lời khuyên thực tế thời khó khăn thành một câu nói có phần lỗi thời với lớp người trẻ thành thị và tầng lớp trung lưu. Xã hội đang chuyển dần sang quan điểm "Ở tốt để ăn ngon và sống khỏe" hơn là "Ăn nhiều chứ ở bao nhiêu". Sự mất cân đối giữa chi tiêu ngắn hạn (ăn uống, tiêu dùng) và đầu tư dài hạn (nhà ở, giáo dục, sức khỏe) vẫn tồn tại, nên câu nói chưa hoàn toàn "chết"!

Thực tế cho thấy tỉ lệ béo phì, tiểu đường, tim mạch tăng cao chính là hậu quả của lối sống "ăn nhiều". Nhiều người thành công về sự nghiệp nhưng lại cô đơn, stress triền miên, mất ngủ và thiếu thốn tình cảm gia đình.

Và nhiều người cũng nhận ra rằng ở trong một môi trường tốt thì có sức khỏe tốt hơn, tư duy tốt hơn, năng suất làm việc tốt hơn, các quan hệ xã hội cũng tích cực hơn, có nghĩa là chất lượng sống được nâng cao hơn.

Rõ ràng là nâng cao chất lượng sống toàn diện đòi hỏi sự chuyển hướng từ "số lượng" sang "chất lượng". Trước hết là sức khỏe thể chất: ăn uống điều độ, cân bằng dinh dưỡng, kết hợp tập luyện thường xuyên.

Xã hội hiện nay đang chứng kiến xu hướng "minimalism" - sống tối giản nhưng chất lượng cao: ít đồ hơn nhưng tinh tế hơn, ít tiệc tùng hơn nhưng nhiều thời gian cho gia đình hơn. Đồng thời, ý thức bảo vệ môi trường cũng là một phần không thể thiếu. Một thành phố xanh sạch, không khí trong lành mới là nơi đáng để "ở".

Câu nói "Ăn thì nhiều chứ ở bao nhiêu" còn nhắc nhở về sự cân bằng giữa vật chất và tinh thần. Trong thời kỳ hội nhập quốc tế, chúng ta dễ bị cuốn vào guồng quay tiêu dùng. Nhiều bạn trẻ làm việc cật lực để mua nhà, mua xe, nhưng lại bỏ qua sức khỏe và sở thích cá nhân. Để thay đổi, mỗi người cần xây dựng lối sống có mục tiêu: học tập suốt đời, rèn luyện đạo đức, tham gia hoạt động cộng đồng và nuôi dưỡng đức tin hoặc triết lý sống.

Nhà nước cần đầu tư có chiều sâu vào vấn đề nâng cao chất lượng sống thông qua các chính sách thúc đẩy y tế dự phòng, giáo dục dinh dưỡng, phát triển không gian xanh, văn hóa đọc… và đặc biệt là nhà ở cùng các vấn đề liên quan. Các doanh nghiệp nên hướng tới sản phẩm thân thiện với sức khỏe và chăm lo toàn diện cho người lao động thay vì chỉ chạy theo lợi nhuận.

Tóm lại, "ăn" thì khá dễ dàng, nhưng "ở" mới là giá trị và cần được quan tâm nhiều hơn. Nâng cao chất lượng sống toàn diện chính là cách hiểu mới. Mỗi người nên chú ý sống sao cho mỗi ngày đều trọn vẹn, khỏe mạnh về thể chất, minh mẫn về tinh thần và giàu lòng nhân ái. Chỉ khi ấy, chúng ta mới thực sự "sống" một cách xứng đáng.

Nghiên cứu mới: Gen Z có thu nhập cao hơn so với thế hệ trước ở cùng độ tuổi

Một nghiên cứu mới tại Anh cho thấy thế hệ gen Z đang có khởi đầu sự nghiệp thuận lợi hơn thế hệ Millennials, với mức lương thực tế ở tuổi 24 cao hơn 12% so với những người sinh vào cuối thập niên 1980.