Doanh nghiệp sản xuất trong nước thất thế ngay trên sân nhà và bị thu hẹp thị phần, song người tiêu dùng lại không được hưởng lợi, do giá bán lẻ sản phẩm trong nước và sản phẩm nhập ngoại không chênh lệch, nghĩa là tròm trèm như nhau... ở mức cao.

Bài toán cạnh tranh trong trường hợp này có hai lời giải khả dĩ đối với doanh nghiệp trong nước. Hoặc lên tiếng với cơ quan nhà nước có thẩm quyền, đề nghị có biện pháp can thiệp thích hợp, cụ thể là áp thuế cao đối với sản phẩm nhập ngoại. Hoặc chủ động nâng chất lượng, hạ giá bán hàng nội địa làm cho sản phẩm nội hấp dẫn hơn trong mắt người tiêu dùng.

Nhiều doanh nghiệp trong nước chọn giải pháp thứ nhất. Các doanh nghiệp sản xuất, phân phối dầu ăn là ví dụ điển hình. Tất nhiên với chức năng bảo đảm những điều kiện tốt nhất cho sự phát triển kinh tế đất nước, nhà chức trách có trách nhiệm can thiệp vì lợi ích của doanh nghiệp trong nước, trong khuôn khổ luật chơi chung và trong chừng mực tôn trọng những cam kết của quốc gia trong đời sống kinh tế quốc tế.

Vấn đề đặt ra là người dân sẽ được gì từ sự can thiệp đó. Nếu doanh nghiệp trong nước được việc, sản phẩm có nguồn gốc nước ngoài có thể bị bà con trong nước quay lưng, tẩy chay do giá cao; nhưng nhiều khả năng rồi bà con sẽ vẫn phải tiếp tục bỏ tiền mua sản phẩm nội địa như ngày hôm qua, hôm kia, nghĩa là chẳng bớt được đồng nào.

Nói khác đi, có đứng về phía doanh nghiệp trong nước trong cuộc chiến chống sự xâm lấn thị trường nội địa của doanh nghiệp nước ngoài thì người tiêu dùng cũng không được lợi gì.

Biết đâu một khi dầu ăn, vải may mặc nước ngoài bị đẩy lùi, còn lại sản phẩm trong nước một mình một chợ, lúc đó người tiêu dùng có thể còn phải cam phận “trong nhờ đục chịu” dưới quyền sinh sát của nhà sản xuất, phân phối độc quyền, như những gì đã và đang diễn ra trong các lĩnh vực tiêu dùng thiết yếu.

Có thể giải pháp thứ hai phức tạp, đòi hỏi sự rà soát đối với toàn bộ quy trình từ sản xuất đến phân phối, tìm kiếm những điểm bất hợp lý về phương diện chi phí, từ đó cắt giảm hoặc loại bỏ những chi phí không cần thiết nhằm hạ giá thành. Cũng có thể nó không phức tạp, nhưng việc cắt giảm một chi phí nào đó trong quy trình lại đụng chạm đến một lợi ích nào đó mà vì nhiều lý do, người ta không muốn hoặc không dám hi sinh.

Đáng nói là trong không ít trường hợp giá gốc của sản phẩm ngoại nhập rất thấp. Giá bán lẻ hàng ngoại ngang với hàng trong nước là do các khâu trung gian phân phối hàng ngoại nhập tận dụng mặt bằng giá cao sẵn có trong nước để khai thác đến mức có thể được lợi ích từ khoản chênh lệch giữa giá bán trong nước và giá nhập khẩu.

Rốt cuộc, qua thái độ ứng xử của một số doanh nghiệp nội địa trong “cuộc chiến” cạnh tranh với doanh nghiệp nước ngoài, một lần nữa cần phải đặt không chỉ vấn đề vai trò của nhà chức trách trong việc bảo vệ hàng nội, còn có cả vấn đề trách nhiệm của doanh nghiệp đối với xã hội, với người tiêu dùng.