Phóng to

Đông lang - một dấu vết kiến trúc cổ của chùa Bửu Lâm

Theo thạc sĩ Nguyễn Hữu Hiếu - nhà nghiên cứu văn hoá-lịch sử ở Đồng Tháp, chùa Bửu Lâm (Đồng Tháp) có thể là một trong những dấu ấn cuối cùng của phái Trúc Lâm Viên - Yên Tử ở Đàng Trong. Đây cũng là ngôi chùa đã hoà mình vào cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ của dân tộc...

Một kiến trúc cổ

Chùa Bửu Lâm hiện thuộc địa phận ấp 3 (xã Bình Hàng Trung, huyện Cao Lãnh, Đồng Tháp), được xây dựng từ năm 1694 đến 1714.

Theo thạc sĩ Nguyễn Hữu Hiếu: "Các tư liệu còn lưu giữ trong chùa, trong dân gian và tư liệu điền dã gần đây có thể tái hiện hành tung của Tánh Nhẫn - Thiên Châu (tổ sáng lập ngôi chùa này).

Trên long vị của Tổ khai sơn còn tại chùa ghi: "Huý Tánh Nhẫn, thượng Thiện hạ Châu" cho biết Tổ thuộc truyền thừa theo bài kệ 16 chữ của Trí Thắng - Bích Dung mà phái Trúc Lâm - Yên Tử dùng để truyền thừa. Theo đó, Tổ Tánh Nhẫn là thiền sư thuộc phái Trúc Lâm phục hưng ở Đàng Trong vào thế kỷ XVII".

Một số sách, tư liệu đã xuất bản trước và sau năm 1975 cho thấy: Chủ trương nhập thế, xem việc gắn bó giữa đạo pháp và dân tộc là chuẩn mực của Phật pháp thuộc tông phái Phật giáo Trúc Lâm - Yên Tử.

Hiện nay, ngoài Đông lang, chùa Bửu Lâm còn lưu giữ một ít di vật, xưa nhất có lẽ là bảo tháp và long vị của tổ khai sơn. Nội dung long vị có 3 yếu tố đáng lưu ý: Tế thượng chánh tông (hầu hết long vị còn thờ trong chùa ở Nam Bộ ghi là Lâm Tế chánh tông hoặc Lâm Tế gia phổ, chứ ít thấy ghi Tế thượng chánh tông); đời thứ 33 (tức cùng đời với tổ sư Nguyên Thiều - Siêu Bạch - một trong những thiền sư có công truyền bá phái Lâm Tế Đàng Trong); pháp danh Tánh Nhẫn (dù cùng đời 33 với thiền sư Nguyên Thiều, song pháp danh tổ khai sơn chùa Bửu Lâm không mang chữ Nguyên mà khởi đầu bằng chữ Tánh).

Theo một số vị cao niên, chùa Bửu Lâm trước đây có 7 nóc, xây bằng vật liệu nặng gồm: Chánh điện, nhà giảng, nhà tổ liền nhau; đông lang, tây lang và nhà dưỡng tăng, nhà trù...

Thăng trầm

Theo sách Võ Duy Dương và cuộc kháng chiến Đồng Tháp Mười, chùa Bửu Lâm chỉ cách căn cứ kháng Pháp của Võ Duy Dương 20km đường chim bay, lại nằm gần "con đường gạo" huyết mạch của nghĩa quân nên đã trở thành trạm liên lạc, đi lại, đóng quân, tập kết lương thực... của nghĩa quân.

Còn theo "Thiên hộ Võ Duy Dương" thì: Khi được phái mang quân vào Đồng Tháp Mười (ĐTM) truy nã Thiên hộ Dương, Trần Văn Thành (Quản cơ Thành) đã tới Bửu Lâm vấn kế với các nhà sư rồi mới vào Gò Tháp hiến kế "Yểm kỳ tức cổ" (giấu cờ, im trống) cho Thiên hộ Dương. Cũng thời kỳ kháng chiến chống Pháp, tướng De Latouere đã cho máy bay oanh tạc ác liệt khiến chùa hư hại nặng...

Trong kháng chiến chống Mỹ, biết Bửu Lâm là cơ sở cách mạng, quân đội Sài Gòn đã nhiều lần bắn phá. Riêng năm 1968, qua 3 lần bị máy bay oanh tạc, chùa Bửu Lâm bị hư hại gần 90%.

Với hỗ trợ của Tỉnh uỷ Kiến Phong lúc bấy giờ, tu sĩ và đồng bào Phật tử tổ chức nhiều cuộc biểu tình đấu tranh. Sự việc lan rộng, một số báo tiến bộ ở Sài Gòn cũng hưởng ứng đăng tải đơn khiếu nại, tố cáo.

Dân biểu Huỳnh Văn Tư đã lên tiếng trong phiên họp bất thường của Hạ nghị viện Sài Gòn ngày 15-8-1968: "Ngôi chùa lịch sử của chúng tôi bị thảm sát có tên chùa Bửu Lâm, tục gọi "chùa Tổ" đã được lập nên từ 267 năm nay...".

Hiện, chùa Bửu Lâm rất cần được trùng tu. Sự chậm trễ sẽ là rất đáng tiếc nếu như một công trình kiến trúc có bề dày văn hoá - lịch sử gắn chặt với những giai đoạn lịch sử thăng trầm hào hùng của đất nước cứ ngày một biến dạng!