TP.HCM triển khai flycam và camera AI giám sát giao thông tại các cửa ngõ dịp Tết Bính Ngọ. Nhìn rộng ra, cả Hà Nội lẫn nhiều tỉnh, thành đều đang ráo riết phủ sóng hệ thống camera AI trên các tuyến đường trọng điểm. Đây là bước chuyển mang tính nền tảng cho giao thông Việt Nam.

Camera tích hợp AI có khả năng tự phân tích, tự nhận diện

Có một nghịch lý tồn tại rất lâu trong giao thông Việt Nam: người ta chỉ chấp hành luật khi nhìn thấy cảnh sát giao thông. Thói quen ấy hình thành từ một thực tế rằng lực lượng cảnh sát giao thông dù nỗ lực đến đâu cũng không thể có mặt ở mọi nơi, mọi lúc. Và chính khoảng trống giám sát ấy đã nuôi dưỡng tâm lý "không thấy thì không phạt".

Khác với camera giám sát thông thường chỉ ghi hình để trích xuất khi cần, camera tích hợp AI có khả năng tự phân tích, tự nhận diện hành vi vi phạm theo thời gian thực. Nó không mệt mỏi, không xao nhãng, không bỏ sót vì mưa nắng hay khuất tầm nhìn.

Một hệ thống camera AI có thể đồng thời phát hiện hàng chục hành vi vi phạm khác nhau trên cùng một giao lộ từ vượt đèn đỏ, đi sai làn, chạy ngược chiều, không đội mũ bảo hiểm đến sử dụng điện thoại khi lái xe… rồi tự động đối chiếu biển số với cơ sở dữ liệu đăng ký xe để xác định chủ xe.

Toàn bộ quy trình gần như không cần sự can thiệp thủ công, trừ bước kiểm duyệt cuối cùng của cán bộ trước khi gửi thông báo xử phạt.

Nói cách khác, camera AI biến mỗi giao lộ thành một chốt kiểm soát hoạt động 24/24 giờ, 7 ngày một tuần, không nghỉ lễ, không nghỉ Tết.

Nhưng giá trị lớn nhất của camera AI không nằm ở số lượng vi phạm phát hiện được, cũng không nằm ở số tiền phạt thu về ngân sách. Giá trị thực sự nằm ở sự thay đổi hành vi mà nó tạo ra.

Khi người tham gia giao thông biết rằng bất cứ lúc nào, bất cứ ở đâu trong phạm vi phủ sóng, mọi hành vi đều được ghi nhận và xử lý, họ buộc phải điều chỉnh thói quen.

Không phải vì sợ cảnh sát giao thông đứng trước mặt mà vì hiểu rằng luật pháp hiện diện thường trực qua "con mắt" không bao giờ nhắm.

Sự chuyển đổi từ tuân thủ vì sợ sang tuân thủ vì biết đang được giám sát rồi dần tiến đến tuân thủ vì thói quen. Đó là lộ trình hình thành văn hóa giao thông mà bất cứ quốc gia nào cũng phải trải qua.

Điều đáng khích lệ là camera AI tại Việt Nam không chỉ dừng ở chức năng xử phạt. Hệ thống này còn có khả năng đo đếm lưu lượng xe, phân tích mật độ giao thông, từ đó tự động điều chỉnh chu kỳ đèn tín hiệu theo thời gian thực.

Nghĩa là đèn xanh sẽ dài hơn ở hướng đông đúc và ngắn hơn ở hướng vắng thay vì chạy theo chu kỳ cố định bất kể tình hình thực tế.

Đây là bước nhảy vọt so với cách quản lý giao thông truyền thống, khi mà chu kỳ đèn được cài đặt một lần rồi để nguyên hằng năm trời bất kể lưu lượng xe thay đổi ra sao.

Giải quyết đồng thời nhiều bài toán nan giải

Nhìn từ góc độ quản lý nhà nước, camera AI giải quyết đồng thời nhiều bài toán nan giải.

Thứ nhất là bài toán nhân lực khi lực lượng cảnh sát giao thông có hạn, trong khi mạng lưới đường sá ngày càng mở rộng. Camera AI cho phép giám sát diện rộng mà không cần tăng quân số, giải phóng lực lượng chức năng để tập trung vào những nhiệm vụ đòi hỏi sự hiện diện trực tiếp như xử lý tai nạn, điều tiết sự kiện.

Thứ hai là bài toán minh bạch. Khi vi phạm được ghi nhận bằng hình ảnh, video với đầy đủ thông tin thời gian, địa điểm, hành vi thì mọi tranh cãi về phạt oan hay xin xỏ đều được giảm thiểu đáng kể.

Thứ ba, và có lẽ quan trọng nhất trong dài hạn, là bài toán dữ liệu. Mỗi camera AI không chỉ ghi hình mà còn tạo ra một dòng chảy dữ liệu liên tục về lưu lượng, tốc độ, mật độ, hành vi tại từng nút giao, từng khung giờ.

Tích lũy theo thời gian, kho dữ liệu này trở thành nền tảng để quy hoạch giao thông khoa học hơn. Từ việc xác định điểm đen tai nạn, tối ưu hóa tuyến xe buýt, đến quyết định nơi nào cần mở rộng đường, nơi nào cần xây cầu vượt. Thay vì dựa trên cảm tính hay kinh nghiệm, các quyết định về giao thông sẽ dần được đặt trên nền tảng dữ liệu.

Tất nhiên ủng hộ không có nghĩa là không nhìn thấy những thách thức phía trước. Hệ thống camera AI cần được vận hành trên cơ sở pháp lý rõ ràng, quy trình xử phạt minh bạch, quyền khiếu nại của người dân được bảo đảm.

Cần có cơ chế giám sát ngược để đảm bảo dữ liệu thu thập không bị lạm dụng cho mục đích ngoài giao thông. Và quan trọng không kém, camera AI không nên được coi là giải pháp duy nhất. Nó cần đi cùng với đầu tư hạ tầng, phát triển giao thông công cộng và đặc biệt là giáo dục ý thức giao thông từ gốc rễ.

Nhưng nhìn tổng thể, bước đi của TP.HCM trong dịp Tết này là một tín hiệu rất đáng hoan nghênh. Nó cho thấy cách tiếp cận quản lý giao thông đang dịch chuyển từ phản ứng sang chủ động, từ con người sang con người cộng công nghệ.

Khi Bộ Công an đang triển khai đề án xây dựng trung tâm chỉ huy giao thông ứng dụng AI tại 34 tỉnh, thành trên cả nước thì rõ ràng đây không phải phong trào nhất thời mà là chiến lược dài hơi.

Luật pháp hiện diện trong từng pixel hình ảnh, từng thuật toán nhận dạng, từng dòng dữ liệu truyền về trung tâm chỉ huy. Và có lẽ khi sự hiện diện ấy trở nên đủ phổ biến, đủ thường trực, người Việt Nam sẽ dần quen với một điều rất giản dị. Đó là chấp hành luật giao thông không phải vì sợ phạt mà vì đó là cách duy nhất để mỗi người bảo vệ chính mình và những người xung quanh trên mỗi hành trình.

Hà Nội dùng camera AI 'phạt nguội' người xả rác, lấn chiếm vỉa hè

Không chỉ vận hành hệ thống camera AI xử lý vi phạm trong lĩnh vực trật tự an toàn giao thông, Công an Hà Nội cho biết sẽ mở rộng để 'phạt nguội' các vi phạm trật tự đô thị.