Sen ở hồ Tịnh Tâm, Huế tháng 5-2026 - Ảnh: NGUYỄN ĐÍNH
Những ngày đầu tháng 5-2026, tại hồ Tịnh Tâm và khu vực Học Hải, mùa sen mang đến một cảm giác khác hẳn những năm gần đây. Sen phát triển khá đồng đều, lá xanh dày, ít xuất hiện tình trạng thối rễ, cháy lá. Nhiều hộ trồng sen hy vọng vụ này có thể đạt năng suất khá.
Những năm trước đây, mùa sen Huế được mất thất thường. Có năm mưa trái mùa lớn đúng thời điểm ra hoa khiến sen úng thối; có năm nắng nóng kéo dài làm nước cạn, nhiệt độ tăng cao khiến cây sinh trưởng kém. Mùa sen có dấu hiệu thuận lợi như năm nay không chỉ mang ý nghĩa sản xuất, mà còn gợi mở khả năng phục hồi - nếu các điều kiện sinh thái được cải thiện đúng hướng.
Mùa sen Huế thất thu vì nước ô nhiễm
Theo kinh nghiệm của người trồng lâu năm, sen là loài dễ mà khó: chịu nắng, chịu gió tốt nhưng phụ thuộc chặt chẽ vào chất lượng nước và bùn,"nước trong, rong tốt" chính là thước đo hệ sinh thái tự nhiên của sen.
Tuy nhiên điều kiện này đang bị phá vỡ nghiêm trọng bởi ô nhiễm nguồn nước. Nhiều hồ trong kinh thành đang tiếp nhận nước thải trực tiếp từ khu dân cư.
Các chất hữu cơ và dinh dưỡng dư thừa tích tụ lâu ngày khiến nước chuyển sang trạng thái phú dưỡng, tạo điều kiện cho tảo phát triển mạnh, làm suy giảm oxy hòa tan, yếu tố sống còn đối với sen.
Khi môi trường nước suy giảm, sen sẽ bị suy yếu: rễ dễ thối, lá vàng, hoa nhỏ và nhanh tàn.
Ô nhiễm kéo dài tích tụ tạo thành lớp bùn "già" nghèo dinh dưỡng, chứa nhiều tạp chất, khiến cây sen khó phát triển.
Bên cạnh đó, nhiều hồ lại bị nạo vét thiếu kiểm soát làm mất đi tầng bùn hữu cơ, nguồn dinh dưỡng cốt lõi của cây sen. Khi đó dù sen vẫn sống, cây cũng còi cọc, bông nhỏ, hạt lép.
Hệ thống hồ ao trong kinh thành Huế vốn là mạng lưới liên thông với nhau và với sông Ngự Hà thông qua các cống ngầm. Chính sự liên thông này giúp nước luôn lưu chuyển, tự làm sạch và điều tiết mực nước.
Hiện nay, một số tuyến cống bị bồi lấp, tắc nghẽn hoặc thay đổi cao độ làm suy giảm khả năng lưu thông, khiến một số hồ trở thành ao tù, bất lợi cho cây sen.
Sen không tồn tại đơn lẻ, mà phụ thuộc vào cả một hệ sinh thái đi kèm. Ong, bướm và gió đóng vai trò quan trọng trong thụ phấn, rong và sinh vật phù du giúp duy trì cân bằng môi trường nước.
Khi nước bị ô nhiễm, rong tảo có lợi biến mất, các loài côn trùng cũng suy giảm, kéo theo khả năng thụ phấn tự nhiên giảm. Sự phát triển dày đặc của bèo và thực vật ngoại lai còn che phủ mặt nước, cản ánh sáng và giảm trao đổi oxy.
Kiểm soát nước thải và cho nước lưu thông
Những yếu tố tưởng chừng nhỏ trên lại ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng sen, cho thấy sự suy yếu không chỉ ở bề mặt, mà đã lan sâu vào cấu trúc hệ sinh thái.
Bên cạnh đó tình trạng lấn chiếm mặt nước, xả thải trực tiếp, canh tác tự phát đang thu hẹp không gian sinh thái và phá vỡ cấu trúc tự nhiên của hồ ao.
Từ phân tích những nguyên nhân trên cho thấy: để sen phát triển bền vững, cần tập trung vào yếu tố cốt lõi: hệ thống nước.
Trước hết là kiểm soát nguồn thải, xây dựng hệ thống xử lý nước thải phù hợp, hạn chế tối đa việc xả trực tiếp vào hồ. Tiếp đó là nạo vét, khơi thông dòng chảy, phục hồi cao độ cống để tái lập liên thông giữa các hồ và với sông Ngự Hà.
Song song, cần cải tạo đáy hồ theo hướng sinh học, phục hồi hệ thủy sinh, kiểm soát bèo và quản lý chặt chẽ việc sử dụng mặt nước.
Quan trọng hơn, phải nhìn nhận hệ thống hồ ao như một hạ tầng đa chức năng: vừa phục vụ sinh thái, vừa hỗ trợ tiêu thoát lũ lụt, vừa tạo nền tảng cho phát triển kinh tế và du lịch.
Mùa sen 2026 phát tín hiệu tích cực: khi môi trường được cải thiện, dù chỉ ở mức bước đầu, sen có thể phục hồi khá nhanh. Điều này cho thấy tín hiệu phục hồi của môi trường nước các hồ.
Nếu các giải pháp phục hồi thủy đạo, cải thiện môi trường nước và bảo vệ hệ sinh thái được triển khai đồng bộ, sen Huế không chỉ được mùa trong một năm, mà có thể trở lại ổn định, trở thành một phần bền vững của sinh kế, cảnh quan và bản sắc đô thị.
Giữ được sen, vì thế, cũng chính là giữ được một phần hình ảnh của Huế.
Từ cây sen đến giá trị kinh tế - văn hóa
Sen Huế không chỉ là một loài hoa. Từ sen Ngự trong cung đình đến các sản phẩm trà sen, ẩm thực, dược liệu, sen đã trở thành một phần của đời sống văn hóa và kinh tế địa phương.
Việc xây dựng nhãn hiệu tập thể "sen Huế" cho thấy định hướng phát triển sen như một sản phẩm đặc sản có giá trị gia tăng cao, gắn với sinh kế người dân và thị trường rộng lớn.
Quan trọng hơn, các hồ sen trong kinh thành, đặc biệt là hồ Tịnh Tâm còn là không gian cảnh quan đặc sắc, góp phần tạo nên hình ảnh Huế thơ mộng, thu hút du khách, tạo thêm sản phẩm cho kinh tế du lịch và kinh tế di sản - lĩnh vực mũi nhọn của địa phương.
Vì vậy mỗi mùa sen thất bát không chỉ là thiệt hại sản xuất, mà còn là mất mát về hình ảnh, thương hiệu và cơ hội phát triển.
Tối đa: 1500 ký tự
Hiện chưa có bình luận nào, hãy là người đầu tiên bình luận