Từ năm 2005 tới nay, hàng loạt ngân hàng Việt đã bán cổ phần cho nhà đầu tư nước ngoài, nhiều thương vụ trị giá hàng trăm triệu USD và lớn nhất lên tới 1,5 tỉ USD.

Đầu tư vào 3 ông lớn Nhà nước đều lãi gấp nhiều lần

Tháng 9-2011, Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank - VCB) bán 15% vốn cho Mizuho Corporate Bank, thu về 11.800 tỉ đồng. Đầu năm 2019, ngân hàng Nhật chi thêm 930 tỉ đồng trong đợt chào bán riêng lẻ có cả Quỹ đầu tư quốc gia Singapore GIC tham gia, để giữ nguyên tỉ lệ 15%.

Số cổ phần đó hiện trị giá 75.300 tỉ đồng. Cộng thêm 5.600 tỉ đồng cổ tức tiền mặt đã nhận, khoản đầu tư của Mizuho đến nay đạt 80.900 tỉ đồng, gấp 6,4 lần tổng số 12.700 tỉ đồng đã bỏ ra qua hai đợt mua.

Tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam (VietinBank - CTG), nhà băng này mở cửa cho vốn ngoại từ đầu năm 2011, khi Tổ chức Tài chính quốc tế IFC thuộc Ngân hàng Thế giới rót 182 triệu USD để nắm 10% vốn. Gần hai năm sau, vào cuối năm 2012, ngân hàng bán tiếp 20% vốn cho Bank of Tokyo-Mitsubishi UFJ, tổng giá trị 15.465 tỉ đồng. Cả hai tổ chức đều có lãi, nhưng một bên đã rút, còn một bên vẫn đang tiếp tục nắm giữ.

Cụ thể, tháng 11-2019 và tháng 1-2020, nhóm IFC bán ra hai đợt liên tiếp, mang về 2.376 tỉ đồng cho lượng cổ phiếu có giá vốn 1.440 tỉ đồng. Sau hai đợt bán, sở hữu của tổ chức này lùi xuống 4,99%, tức không còn là cổ đông lớn của VietinBank và không còn phải công bố thông tin các giao dịch.

Trong khi đó, Bank of Tokyo-Mitsubishi UFJ chưa bán cổ phiếu nào và còn nắm 19,73% vốn VietinBank. Tổ chức này đã nhận hơn 4.900 tỉ đồng cổ tức tiền mặt. Cộng số cổ phần đang nắm trị giá 49.000 tỉ đồng, khoản đầu tư của ngân hàng Nhật gấp 3,5 lần số tiền ban đầu.

Muộn hơn cả trong nhóm ba ngân hàng quốc doanh niêm yết là Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV - BID). Tháng 11-2019, ngân hàng bán 15% vốn cho KEB Hana Bank của Hàn Quốc, thu về gần 20.300 tỉ đồng, tương đương 882 triệu USD. Đối tác Hàn Quốc nay còn 14,21% vốn BIDV do không tham gia hai đợt chào bán riêng lẻ gần đây của ngân hàng. Số cổ phần đang nắm trị giá 40.800 tỉ đồng, cùng hơn 1.500 tỉ đồng cổ tức, tổng cộng gấp 2,1 lần số tiền bỏ ra gần 7 năm trước.

SMBC tạm hòa vốn ở thương vụ lớn nhất lịch sử ngân hàng

Tháng 10-2023, Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng (VPBank - VPB) hoàn tất phát hành riêng lẻ cho Ngân hàng Sumitomo Mitsui Banking Corporation (SMBC) của Nhật Bản, thu về hơn 35.900 tỉ đồng cho 15% vốn, tương đương 1,5 tỉ USD, kỷ lục của ngành ngân hàng Việt.

Nhưng đây cũng là thương vụ chưa có lãi từ giá cổ phiếu. Chốt phiên 27-8, thị giá VPB thấp hơn 9,1% so với mức đối tác Nhật đã trả, khiến phần vốn 35.900 tỉ đồng nay còn 32.620 tỉ đồng.

Bù lại, SMBC đã nhận gần 3.600 tỉ đồng cổ tức tiền mặt qua bốn đợt chi trả kể từ tháng 11-2023. Gộp cả phần này, giá trị khoản đầu tư đạt gần 36.200 tỉ đồng, cao hơn 300 tỉ đồng so với số tiền bỏ ra ban đầu.

Những thương vụ thoái vốn

Trước khi rót tiền vào VPBank, SMBC đã có 15 năm gắn bó với một ngân hàng Việt khác. Tháng 11-2007, SMBC bỏ 225 triệu USD mua 15% cổ phần Ngân hàng TMCP Xuất nhập khẩu Việt Nam (Eximbank - EIB). Đầu năm 2023, SMBC bán phần lớn số cổ phiếu nắm giữ và thu về hơn 3.388 tỉ đồng, tới giữa năm chỉ còn 2,26% vốn Eximbank.

Nhiều đối tác ngoại khác đầu tư và rời đi từ sớm hơn. Tháng 12-2005, HSBC bỏ 17,3 triệu USD mua 10% vốn Ngân hàng TMCP Kỹ thương Việt Nam (Techcombank - TCB). Tới tháng 7-2007 và tháng 9-2008, ngân hàng Anh tiếp tục nâng sở hữu lên 15% và 20%, trở thành tổ chức nước ngoài đầu tiên nắm mức trần này tại một ngân hàng Việt, rồi bán lại toàn bộ cho chính Techcombank vào tháng 9-2017. BNP Paribas của Pháp cũng rời Ngân hàng TMCP Phương Đông (OCB) hồi tháng 12-2017, sau đúng một thập niên gắn bó. Cả hai lần chia tay đều không có giá cổ phiếu đối chiếu, bởi Techcombank tới năm 2018 mới lên sàn, còn OCB là năm 2021.

Năm 2005 còn hai thương vụ khác. Tháng 3-2005, ANZ của Úc bỏ 27 triệu USD lấy 10% vốn Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thương Tín (Sacombank - STB). Đầu năm 2012, ANZ sang tay toàn bộ cho Eximbank, quy mô tạm tính theo thị giá lúc bấy giờ là khoảng 1.600 tỉ đồng.

Cũng trong năm 2005, Standard Chartered vào Ngân hàng TMCP Á Châu (ACB), khi bỏ 22 triệu USD lấy 8,56% vốn. Tỉ lệ sở hữu sau đó được tăng lên 15% và đến tháng 1-2018, ngân hàng này sang tay toàn bộ cho bốn quỹ ngoại. Giá chính thức không được công bố, còn tạm tính theo thị giá là hơn 6.200 tỉ đồng.

Gần đây nhất, Commonwealth Bank of Australia của Úc bán ba đợt trong hai năm 2024 và 2025, lần lượt 5%, 10% rồi 4,4% vốn Ngân hàng TMCP Quốc tế Việt Nam (VIB). Theo công bố của tổ chức này, số tiền thu về sau ba đợt là 650 triệu đô la Úc.

Chứng khoán 28-8: VN-Index dự báo áp sát 1.850 điểm, nhóm ngân hàng có thêm điểm tựa

Các công ty chứng khoán duy trì đánh giá tích cực về thị trường, song khuyến nghị nhà đầu tư kiên nhẫn chờ những nhịp rung lắc thay vì mua đuổi.