Các nước làm gì để cao tốc trở thành lựa chọn đáng tiền?

Ý: Đi không như kỳ vọng, có thể được hoàn phí

Tại Ý, một trong những cách gắn mức phí với chất lượng dịch vụ là cơ chế hoàn phí cao tốc khi hành trình bị ảnh hưởng bởi công trường hoặc tình trạng giao thông bị đình trệ nghiêm trọng.

Theo trang web của Autostrade per l'Italia (ASPI), đơn vị vận hành mạng lưới cao tốc lớn nhất nước này, từ ngày 1-6, phương pháp tính hoàn phí mới được áp dụng đối với các hành trình trên mạng lưới thuộc phạm vi chương trình.

Trong trường hợp có công trường, khoản hoàn được tính dựa trên đặc điểm của công trường và mức độ chậm trễ mà tài xế gặp phải.

Với hành trình dài hơn 50km, người dùng có thể được hoàn phí nếu chậm từ 15 phút trở lên; hành trình từ 30 - 50km áp dụng ngưỡng từ 10 phút. Riêng những chuyến đi không quá 30km, việc hoàn phí có thể được áp dụng khi gặp công trường mà không phụ thuộc số phút chậm.

Cơ chế này còn áp dụng với những sự cố khiến giao thông bị đình trệ kéo dài. Nếu tình trạng này kéo dài từ 60 - 119 phút, tài xế được hoàn 50% phần phí liên quan; từ 120 - 179 phút, mức hoàn là 75%; còn từ 180 phút trở lên có thể được hoàn 100%.

ASPI cho biết quy định trên áp dụng với các tuyến do ASPI cùng một số nhà khai thác cao tốc khác tham gia chương trình quản lý.

Cách làm này cho thấy phí cao tốc không chỉ được xem là khoản tiền để phương tiện có quyền sử dụng một con đường, mà còn gắn với chất lượng của quá trình di chuyển.

Malaysia: Trả phí cho cả một hành trình thuận tiện

Trong khi Ý chú trọng gắn phí với chất lượng hành trình, Malaysia lại cho thấy vai trò của hệ thống dịch vụ đi kèm trong việc làm cao tốc trở thành lựa chọn thuận tiện cho những chuyến đi dài.

Một trong những trục cao tốc quan trọng nhất ở nước này là cao tốc Bắc - Nam (North-South Expressway) do PLUS Malaysia vận hành, dài khoảng 748km, chạy dọc bán đảo từ biên giới Thái Lan ở phía bắc đến gần biên giới Singapore ở phía nam.

Phí trên mạng lưới PLUS được tính dựa trên mức phí theo km và quãng đường phương tiện di chuyển.

Điểm đáng chú ý là người sử dụng không chỉ được cung cấp mặt đường để di chuyển. Trên các tuyến do PLUS vận hành hiện có hàng chục trạm dừng nghỉ và dịch vụ (R&R) và điểm dừng nhỏ.

Các R&R lớn thường cách nhau khoảng 50 - 100km, có quán ăn, cây xăng, nhà vệ sinh, cửa hàng tiện lợi, ATM, khu cầu nguyện và bãi đỗ xe. Xen giữa là những điểm dừng nhỏ, thường cách nhau khoảng 25 - 50km, để tài xế nghỉ ngơi trước khi tiếp tục hành trình.

Hệ thống hỗ trợ cũng được đưa trực tiếp lên cao tốc. Đội tuần tra hoạt động 24/7, hỗ trợ sửa chữa sự cố nhỏ, kéo xe và xử lý tình huống giao thông. Điện thoại khẩn cấp được bố trí cách nhau khoảng 2km.

Trung tâm giám sát giao thông của PLUS cũng hoạt động liên tục, phối hợp xử lý tai nạn, sự cố và cung cấp thông tin giao thông qua ứng dụng, bảng điện tử và các kênh khác.

Việc trả phí cũng ngày càng được số hóa. Hệ thống thu phí tự động công nghệ RFID đã được triển khai cho xe hạng 1 trên toàn trục cao tốc Bắc - Nam từ năm 2022, bắt đầu từ Juru (Penang) đến Skudai (Johor).

Đầu năm 2026, PLUS thí điểm công nghệ nhận diện biển số tự động (ANPR) tại chín trạm thu phí, cho phép người dùng đã đăng ký đi qua bất kỳ làn nào. Đến tháng 8, hệ thống được mở rộng trên toàn tuyến cao tốc Bắc - Nam.

Kinh nghiệm từ Ý và Malaysia cho thấy bài toán không đơn thuần là cao tốc thu phí bao nhiêu. Điều quan trọng không kém là người lái nhận lại được gì từ khoản tiền đó: thời gian và chất lượng hành trình được bảo đảm tốt hơn, dịch vụ nghỉ ngơi và cứu hộ thuận tiện, thông tin giao thông kịp thời hay việc thanh toán ngày càng liền mạch.

Nói cách khác, cao tốc không nhất thiết phải rẻ hơn đường thông thường, nhưng cần tạo ra đủ khác biệt để người sử dụng cảm thấy khoản phí mình bỏ ra là xứng đáng.

Muốn 'kéo' xe trở lại cao tốc: Giảm phí thôi chưa đủ

Nhiều bạn đọc cho rằng mức phí cao tốc không phải là vấn đề duy nhất khiến tài xế "rời xa" cao tốc mà còn hàng loạt lý do khác.