Làm gì để 'kéo' xe trở lại cao tốc?

Hiện nay, một bộ phận tài xế xe đường dài có xu hướng "quay lưng" với cao tốc. Theo các chuyên gia, muốn dòng xe dịch chuyển lên cao tốc, mức phí phải hợp lý hơn, chất lượng tương xứng và quan trọng nhất là để doanh nghiệp tự tính ra rằng đi cao tốc thực sự có lợi.

Phí và lợi ích phải đủ thuyết phục

Thạc sĩ Lê Trung Tính, Phó chủ tịch Hiệp hội Vận tải ô tô TP.HCM, cho rằng quốc lộ và cao tốc vốn phục vụ hai nhu cầu khác nhau. Quốc lộ phục vụ giao thông thông thường, thường miễn phí hoặc có mức phí thấp, trong khi cao tốc giúp phương tiện chạy nhanh hơn, tiết kiệm thời gian, tăng an toàn nên phải trả phí cao hơn.

Tuy nhiên nếu mức phí bị đẩy lên quá cao so với lợi ích thực tế thì tài xế và doanh nghiệp vận tải sẽ tự tìm phương án khác.

"Nhà đầu tư thu phí phải tự thấy rằng nếu nhiều lái xe lựa chọn quốc lộ nhiều hơn cao tốc chứng tỏ cao tốc đang thu phí quá cao. Với mức chi phí này, nhiều chủ xe và tài xế cảm thấy vượt quá khả năng tài chính và không phù hợp với thu nhập thực tế từ việc vận chuyển hàng hóa", ông Tính nói.

Theo ông Tính, chi phí cao tốc cộng dồn vào từng chuyến xe khiến giá vận hành tăng đáng kể, trong khi doanh thu vận tải không tăng tương ứng. Vì vậy dù cao tốc có ưu thế về tốc độ và an toàn, nhiều doanh nghiệp vẫn phải đắn đo trước mỗi chuyến.

Thạc sĩ Huỳnh Minh Châu, chuyên gia ô tô, cũng cho rằng phí cao tốc là khoản chi nhìn thấy ngay, còn phần tiết kiệm từ thời gian, nhiên liệu hay hao mòn phương tiện chưa chắc bù được số tiền phải trả.

Với xe tải, container chạy đường dài, mức chênh vài trăm nghìn đến hơn 1 triệu đồng mỗi chuyến là rất đáng kể. Nếu hàng hóa không quá gấp, doanh nghiệp thường chấp nhận đi lâu hơn để giảm chi phí.

Ngoài giá phí, theo ông Châu, một bộ phận tài xế còn ngại cao tốc vì áp lực về tốc độ, làn đường, khoảng cách và camera giám sát. Chỉ cần một lỗi vi phạm cũng có thể làm chi phí chuyến xe phát sinh thêm.

Trong khi đó nếu chất lượng, dịch vụ và thời gian tiết kiệm trên một số tuyến chưa tạo ra khác biệt đủ lớn so với quốc lộ thì cao tốc càng khó thuyết phục người sử dụng.

"Cao tốc quá đắt so với lợi ích thì tài xế sẽ chọn quốc lộ. Khi lợi ích không đủ lớn, họ sẽ chọn phương án rẻ hơn", ông Châu phân tích.

Việc xe tải, container tiếp tục dồn xuống quốc lộ cũng kéo theo nhiều hệ lụy: lưu lượng tăng, tốc độ giảm, nguy cơ tai nạn cao hơn, người dân hai bên đường chịu ảnh hưởng và Nhà nước tiếp tục phải bỏ kinh phí duy tu, sửa chữa.

Hãy làm cao tốc đáng để lựa chọn

Theo ông Lê Trung Tính, một trong những giải pháp đầu tiên là xem lại mức phí cao tốc. Với những dự án có tổng mức đầu tư lớn, có thể nghiên cứu kéo dài thời gian hoàn vốn để giảm áp lực thu phí trong thời gian ngắn, từ đó đưa mức phí về gần hơn với khả năng chi trả của doanh nghiệp vận tải.

Ông cũng cho rằng cơ quan quản lý cần theo dõi, kiểm tra mức phí để bảo đảm tương xứng với chi phí đầu tư thực tế, minh bạch và hài hòa lợi ích giữa nhà đầu tư với người sử dụng.

Trong những thời điểm quốc lộ phải đóng để sửa chữa, nâng cấp, khiến phương tiện buộc phải dồn lên cao tốc, ông Tính đề xuất có chính sách giảm phí. Khi lượng xe qua cao tốc tăng mạnh, đơn vị thu phí cũng có thêm doanh thu và có thể chia sẻ một phần chi phí với người sử dụng.

Về lâu dài, ông Huỳnh Minh Châu cho rằng không nhất thiết phải giảm phí đồng loạt cho tất cả phương tiện. Có thể thiết kế chính sách riêng cho xe tải, container và xe khách, những nhóm xe sử dụng đường thường xuyên và chịu tác động lớn từ chi phí vận tải.

Một số phương án được ông Châu đề xuất gồm giảm phí cho xe đi thường xuyên, giảm theo số lượt trong tháng, ưu đãi ngoài giờ cao điểm hoặc áp dụng thẻ, gói cước riêng cho doanh nghiệp vận tải.

Bên cạnh đó, mức phí cần gắn với chất lượng thực tế của từng tuyến. Cao tốc có chất lượng tốt, giúp rút ngắn thời gian rõ rệt thì có thể thu phí cao hơn; ngược lại, những tuyến chưa mang lại lợi ích tương xứng cần có mức phí thấp hơn.

Theo ông Châu, cũng cần giảm "nỗi sợ phạt nguội" bằng cách làm hệ thống giao thông dễ hiểu, dễ tuân thủ hơn, từ biển báo tốc độ, cảnh báo trước khi thay đổi tốc độ đến việc hạn chế các đoạn thay đổi tốc độ quá đột ngột.

Quan trọng nhất, theo các chuyên gia, không nên đặt mục tiêu ép tài xế phải lên cao tốc, mà phải khiến họ tự thấy lựa chọn đó có lợi hơn.

"Hãy làm cho tài xế tự thấy đi cao tốc có lợi. Ví dụ, nếu phí cao tốc 600.000 đồng nhưng tiết kiệm được ba giờ, giảm nhiên liệu, giảm rủi ro thì họ sẽ tự chọn. Mục tiêu không phải ép tài xế đi cao tốc, mà làm cho họ tự tính và thấy đi cao tốc rẻ hơn đi quốc lộ", ông Châu nói.

Theo xe đầu kéo 'cân đo' giữa cao tốc và quốc lộ

Cùng một hành trình từ KCN VSIP Quảng Ngãi đến cảng Tiên Sa (TP Đà Nẵng), tài xế có thể chọn quốc lộ 1 hoặc cao tốc Đà Nẵng - Quảng Ngãi. Những con số về quãng đường, thời gian, tiền phí và nhiên liệu phần nào lý giải vì sao ông lựa chọn quốc lộ.