Sạt lở nghiêm trọng tại khu vực sông Gành Hào (xã Gành Hào, tỉnh Cà Mau) nhiều năm qua trở thành nỗi ám ảnh của hàng trăm hộ dân cùng nhiều doanh nghiệp chế biến thủy sản. 

Do nằm gần biển, biên độ triều cường tại đây biến động rất mạnh, có thời điểm nước rút sát đáy sông gần 4m. Dòng chảy rút mạnh tạo thành các hàm ếch khổng lồ dưới lòng đất, kết hợp cùng mưa lớn và tải trọng công trình bên trên khiến đất đá đổ sụp, cuốn trôi nhiều tài sản xuống lòng sông.

Dọc tuyến sông thuộc ấp Canh Điền, xã Gành Hào, hàng chục hộ dân phải sống trong cảnh phập phồng lo sợ. 

Nhiều căn nhà chỉ còn một nửa, tường gạch nứt toác ngả về phía dòng nước. Nhiều công trình mới xây cũng bị trôi tụt nền móng. Người dân chỉ biết cắm tạm vài cọc tre hay giăng lưới sơ sài để chống đỡ nhưng không hiệu quả.

Sống ở đoạn sông xói lở nghiêm trọng nhất ấp Canh Điền, ông Nguyễn Thiện Hữu (79 tuổi) chia sẻ ông về đây sinh sống 36 năm, mua mảnh đất vài héc ta chia cho các con. Tuy nhiên, sạt lở đã ăn sâu vào đất liền hơn 40m, trung bình mỗi năm lấn mất hơn 1m đất chạy dài hàng trăm mét. Nhà cửa cứ thế lùi dần, đến nay đã sát mép lộ.

Theo dữ liệu quan trắc của cơ quan chức năng tỉnh Cà Mau, từ năm 2014 đến nay, đường bờ sông Gành Hào đoạn từ Rạch Cóc đến ngã ba sông bị xói lở sâu, dịch chuyển về phía Đông từ 4m đến hơn 20m. 

Tình trạng này nuốt chửng nhiều nhà dân, nhà xưởng và hạ tầng kỹ thuật. Đáng chú ý, vụ sạt lở năm 2023 tại khu vực này đã đánh sập hạ tầng, đe dọa trực tiếp hoạt động của Công ty TNHH MTV Thủy sản Trường Phúc cùng một công ty sản xuất năng lượng điện mặt trời, ảnh hưởng đến sinh kế của gần 1.500 lao động.

Trước đà sạt lở, người dân dùng cọc gỗ gia cố nhưng không ăn thua. Có chủ cơ sở vật liệu xây dựng bỏ ra vài tỉ đồng làm bờ kè bê tông cũng bị dòng nước cuốn phăng. Hộ nhiều đất chọn cách lùi nhà vào trong, hộ ít đất đành "cố thủ" chịu đựng.

Bà Tô Phương Thúy - Trưởng ấp Canh Điền, xã Gành Hào - cho biết sạt lở bào mòn hy vọng an cư của bà con. Người dân không đủ kinh phí tự làm bờ kè kiên cố nên chỉ mong Nhà nước sớm can thiệp, xây dựng công trình bảo vệ.

Làm kè khẩn cấp giữ đất, giữ nhà cho dân

Trăn trở trước khó khăn của người dân, chính quyền địa phương đã gấp rút triển khai giải pháp. 

Bà Nguyễn Kim Dúng - Phó chủ tịch UBND xã Gành Hào - cho rằng thông tin công trình kè G6 dự kiến khởi công trong tháng 8 này làm cho bà con rất phấn khởi. Đến nay đã có hơn 50% hộ dân đồng thuận bàn giao mặt bằng, số còn lại nhất trí chủ trương và tiếp tục đề xuất xem xét về giá bồi thường.

Kè G6 là dự án trọng điểm nhóm III với tổng mức đầu tư lên tới 480 tỉ đồng, huy động từ nguồn ngân sách tỉnh, Trung ương và các nguồn vốn hợp pháp giai đoạn 2021-2030. Công trình dự kiến sẽ khởi công trong tháng 8-2026, cũng là một trong nhiều công trình mừng lễ Quốc khánh 2-9 tại Cà Mau.

Ông Tô Văn Phết - Phó giám đốc Ban Quản lý dự án Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Cà Mau (chủ đầu tư) - cho rằng về mặt kỹ thuật, kè G6 được thiết kế như một "lá chắn thép" dài 2.500m, kéo dài từ Rạch Cóc đến ngã ba sông Gành Hào. 

Đỉnh kè cao 3,5m, kết cấu tường đứng kết hợp mái nghiêng chống sóng tràn. Tường chắn sóng gia cố bằng bê tông cốt thép đặt trên hệ cọc đâm sâu vào tầng đất cứng. Để triệt tiêu lực xói ngầm, lòng sông được gia cố, trải thảm dày 12,5cm vươn rộng từ cao trình ra ngoài lòng sông.

Dự án còn tích hợp hành lang đi bộ rộng 4m kết hợp đường quản lý vận hành, hệ thống chiếu sáng, cây xanh và 16 cống kỹ thuật phục vụ thoát nước, nuôi trồng thủy sản, sản xuất công nghiệp.

"Công trình mang tư duy tích hợp vừa chống sạt lở khẩn cấp, vừa thích ứng biến đổi khí hậu và tạo cảnh quan đô thị ven sông. Việc bố trí hệ thống cống riêng giúp duy trì sinh kế của người dân. 

Khi hoàn thành vào năm 2029, công trình không chỉ giải quyết triệt để sạt lở mà còn tạo tiền đề quy hoạch lại dân cư, phát triển kinh tế - xã hội bền vững cho vùng ven biển Gành Hào", ông Phết khẳng định.

Sóng cuốn rạp hàng trăm hecta rừng ven biển Đông Cà Mau

Tình trạng sạt lở bờ biển Đông Cà Mau không chỉ đe dọa trực tiếp đến các dãy rừng phòng hộ mà còn tác động tiêu cực đến đời sống dân sinh, cũng như an toàn của các công trình hạ tầng kỹ thuật trong khu vực.