Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Ủy ban Văn hóa và Xã hội Quốc hội) nói chủ trương mở rộng xét tuyển, tiến tới bỏ thi vào lớp 10 của ngành giáo dục TP.HCM là mục tiêu rất đáng được ủng hộ.

Điều này không nên hiểu đơn giản là bỏ kỳ thi để giảm áp lực bởi còn liên quan về học tập, chất lượng đánh giá, năng lực trường lớp công lập và niềm tin xã hội vào sự công bằng của hệ thống tuyển sinh. Bà Nga nói:

- Chủ trương này không trái quy định hiện hành nếu được thiết kế đúng. Với quy định phương thức xét tuyển căn cứ vào kết quả học tập, rèn luyện các năm của bậc THCS và chủ tịch UBND cấp tỉnh phê duyệt kế hoạch tuyển sinh THPT, TP.HCM hoàn toàn có thẩm quyền lựa chọn xét tuyển khi kế hoạch tuyển sinh được công bố công khai, minh bạch và đảm bảo công bằng, phù hợp với thực tế.

Cần sớm giảm áp lực

* Thực tế là kỳ thi này với các đô thị lớn hằng năm đều rất căng và tạo áp lực cho học sinh lẫn phụ huynh...

- Kỳ thi lớp 10 hiện nay ở các đô thị lớn, đặc biệt là Hà Nội và TP.HCM, nhiều khi còn căng thẳng hơn cả vào ĐH. Từ đó tạo ra vòng xoáy học thêm, luyện thi, chọn trường, tạo ra áp lực lo âu cho cả học sinh lẫn phụ huynh. Nên nếu có lộ trình bỏ thi lớp 10, học sinh không bị dồn nỗ lực vào vài môn thi trong một thời điểm ngắn.

Việc bỏ thi này phù hợp hơn với tinh thần đổi mới giáo dục phổ thông là đánh giá cả quá trình thay vì chỉ qua một kỳ thi. Điều này đòi hỏi việc đánh giá kết quả rèn luyện, học tập, năng lực học sinh phải được ghi nhận một cách nghiêm túc. 

Việc xét tuyển sẽ thúc đẩy địa phương nhìn lại toàn bộ mạng lưới giáo dục sau THCS. Khi không còn kỳ thi lớp 10 như "van sàng lọc", TP buộc phải mở rộng trường THPT, nâng cao chất lượng giáo dục nghề nghiệp, thường xuyên, quan tâm hơn phân luồng sau THCS. Đây chính là gốc rễ của vấn đề.

* Theo bà khó khăn gì cần phải chú ý nếu bỏ thi vào lớp 10?

- Việc tiến tới bỏ thi lớp 10 không dễ dàng. Khó khăn đầu tiên chính là chênh lệch cung - cầu. TP.HCM có hơn 150.000 học sinh lớp 9 đăng ký thi vào lớp 10 năm học 2026-2027, trong khi chỉ tiêu các trường công lập khoảng 118.000 (khoảng 78%). 

Nên nếu không đủ trường lớp công lập mà bỏ thi ngay sẽ không mất đi mà còn gia tăng áp lực. Thậm chí có thể chuyển từ áp lực thi cử sang áp lực "chạy" học bạ, "chạy" trường, nơi cư trú hoặc các tiêu chí khác. TP.HCM cũng đã lường trước và tính đến lộ trình cụ thể.

Độ tin cậy của học bạ phải được đặt ra một cách nghiêm túc bởi đó là căn cứ chính nếu bỏ kỳ thi để xét tuyển. Nguy cơ lạm phát điểm, nới tay trong đánh giá hoặc bệnh thành tích, chênh lệch chuẩn đánh giá giữa các trường cũng cần tính đến. 

Nếu không có cơ chế chuẩn hóa, thanh tra, kiểm tra, dữ liệu hóa quá trình đánh giá đó, việc xét tuyển rất có thể tạo ra sự nghi ngờ về tính công bằng.

Nguy cơ khác có thể xảy ra là sự bất bình đẳng giữa các khu vực. TP.HCM là đô thị vô cùng lớn, học sinh ở nơi có điều kiện tốt, giáo viên và môi trường học thuận lợi thường có ưu thế hơn trong xét tuyển và ngược lại, ở các khu vực điều kiện còn khó khăn, học sinh sẽ thiệt thòi hơn.

Cơ cấu lại hệ thống giáo dục

* Nếu bỏ thi lớp 10, các trường THPT chuyên sẽ tuyển sinh thế nào?

- Việc bỏ thi lớp 10 chỉ thực hiện với các trường đại trà còn các trường THPT chuyên bắt buộc phải duy trì phương thức thi tuyển. Đây là loại hình trường THPT đặc biệt. 

Học sinh được tuyển chọn vào lớp chuyên phải hướng tới nhóm có năng khiếu với các yêu cầu vượt trội hơn so với mặt bằng chung. Kỳ thi riêng vào các trường này sẽ đảm bảo chất lượng đầu vào, mục tiêu đào tạo chuyên.

* Tình huống đặt ra là học sinh đăng ký vào trường nào đó với số lượng cao hơn gấp nhiều lần khả năng tuyển sinh, theo bà, cần xử lý thế nào?

- Trong xét tuyển vẫn có các tiêu chí, nguyên tắc sẽ là lấy từ trên xuống đến khi đủ chỉ tiêu. Phải đảm bảo rằng tất cả học sinh hoàn thành THCS, có điểm số trung bình trở lên được học tiếp THPT. 

Nhưng vì trường THPT công lập hiện nay chưa đáp ứng đủ yêu cầu nên phải thiết kế lại hệ thống trường lớp, đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục thường xuyên, nghề nghiệp cũng như việc phân luồng sớm.

Khi đó học sinh sẽ thấy vào THPT không phải con đường duy nhất mà có thể có lựa chọn khác. Phụ huynh chưa coi trọng các lựa chọn khác hiện nay một phần do các trường nghề chưa đáp ứng được nhu cầu, chưa tạo được niềm tin.

Vì vậy không chỉ thiết kế lại hệ thống trường lớp mà phải cơ cấu lại toàn bộ hệ thống giáo dục. Trong đó nâng cao chất lượng giáo dục nghề, giáo dục thường xuyên để phụ huynh thấy rằng đây là lựa chọn phù hợp với năng lực, sở trường.

Đại biểu Quốc hội Trịnh Thị Tú Anh (Lâm Đồng):

Lộ trình đến 2027 là hợp lý

Chủ trương từng bước giảm vai trò của kỳ thi lớp 10 tại TP.HCM là hướng đi hợp lý và phù hợp xu thế cải cách giáo dục hiện đại nhưng cần quan tâm hệ thống vận hành thế nào sau khi bỏ.

Kỳ thi lớp 10 hiện nay đang gánh quá nhiều ý nghĩa, học sinh 14-15 tuổi phải cạnh tranh suất học công lập hữu hạn chỉ với hai ngày thi, trong khi kết quả đó có thể ảnh hưởng mạnh đến quỹ đạo học tập về sau.

Về mặt tâm lý học, đây là giai đoạn mà khả năng điều tiết cảm xúc, chịu áp lực và hoạch định dài hạn của học sinh vẫn đang hoàn thiện. Việc đặt quá nhiều sức nặng lên một kỳ thi duy nhất cần được xem xét lại.

Tuy nhiên bỏ thi không đồng nghĩa với việc áp lực sẽ tự động biến mất. Trong nhiều trường hợp, nếu hệ thống chưa có cơ chế đánh giá thay thế đủ minh bạch và đáng tin cậy, áp lực chỉ chuyển từ phòng thi sang các hình thức cạnh tranh khác như học bạ, học thêm định hướng hoặc các mối quan hệ xã hội.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy nhiều quốc gia như Phần Lan hay Hàn Quốc đã giảm đáng kể vai trò của các kỳ thi tuyển sinh, chuyển cấp từ rất sớm nhưng chất lượng giáo dục của họ vẫn duy trì ở mức cao.

Điều đó cho thấy chất lượng giáo dục không phụ thuộc hoàn toàn vào thi cử cạnh tranh mà phụ thuộc nhiều hơn vào chất lượng giáo viên, mức độ đồng đều giữa các trường và khả năng tạo niềm tin xã hội đối với toàn bộ hệ thống giáo dục.

Theo tôi, lộ trình đến 2027 là hợp lý nếu khoảng thời gian này được dùng để xây dựng nền tảng thể chế cho giai đoạn hậu kỳ thi lớp 10. Đó là chuẩn hóa đánh giá học sinh, thu hẹp khoảng cách chất lượng giữa các trường và xây dựng một hệ thống phân luồng đủ tin cậy.

Nếu không giải quyết được những điều đó, việc bỏ thi có thể chỉ thay đổi hình thức cạnh tranh chứ chưa chắc giải quyết được gốc rễ của áp lực giáo dục.

Tranh luận bỏ thi lớp 10: Giảm áp lực nhưng lo học bạ 'đẹp như tranh vẽ'

Đề xuất bỏ thi lớp 10 ở TP.HCM nhận nhiều ý kiến trái chiều: người muốn giảm áp lực, người lo mất công bằng khi chỉ xét học bạ.