Dù liên tục nhiều tháng gây sức ép lên Nga bằng các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở lọc dầu và trung tâm hậu cần, Ukraine giờ vẫn phải đối mặt với một thách thức ngày càng lớn: các đợt tập kích bằng tên lửa đạn đạo nhằm vào những thành phố trọng yếu.

Chỉ trong đêm 5-8, hơn 20 tên lửa đạn đạo và tên lửa chống hạm đã nhằm vào Kiev, khiến ít nhất 17 người thiệt mạng. Theo giới quan sát, nguyên nhân là Ukraine ngày càng thiếu tên lửa đánh chặn, trong khi Nga liên tục kết hợp tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình và máy bay không người lái (drone) trong các cuộc tấn công quy mô lớn, gây sức ép lên hệ thống phòng không.

Trong bối cảnh đó, hệ thống Patriot vẫn được coi là phương tiện hiệu quả nhất hiện nay mà Ukraine có thể dùng để đánh chặn tên lửa đạn đạo. Tuy nhiên nguồn tên lửa đánh chặn đang dần cạn kiệt, khiến Kiev tiếp tục thúc giục các đồng minh, đặc biệt là Mỹ, tăng cường viện trợ.

Những mối đe dọa then chốt

Mối đe dọa đối với các đô thị Ukraine chủ yếu tập trung vào ba nhóm chính: tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình và drone. Hầu hết các vũ khí này đều được phóng từ lãnh thổ Nga hoặc các khu vực do Nga kiểm soát tại Ukraine.

Ở khu vực gần tiền tuyến, Nga đã sử dụng các loại drone tấn công cỡ nhỏ nhằm vào các khu vực dân sự, nhắm mục tiêu vào các trạm xăng và phương tiện giao thông. Đầu tuần này, một người bán thức ăn tại tỉnh Kherson (miền Nam Ukraine) đã may mắn sống sót sau một cuộc tấn công bằng drone góc nhìn thứ nhất (FPV). Giới quan sát thường gọi kiểu đánh này là "đi săn bằng drone".

Tuy nhiên đối với Ukraine, có vẻ drone "không quá đáng sợ". Kiev sở hữu một hệ thống phòng không nhiều lớp để đối phó với các loại drone bay chậm. Chuyên môn chống drone của nước này cũng đang thu hút sự chú ý kể từ khi xung đột Mỹ - Iran bùng nổ.

Tên lửa hành trình thường mang tải trọng lớn hơn nhiều so với drone. Loại vũ khí này được trang bị động cơ phản lực, thường bay sát mặt đất để tránh bị radar phát hiện. Theo Liên minh Vận động phòng thủ tên lửa (MDAA), tên lửa hành trình Kalibr (Nga) có thể bay cách mặt biển khoảng 20m hoặc cách mặt đất 50m.

Tên lửa đạn đạo còn kinh khủng hơn nhiều. Chúng được phóng như rocket, sau đó lao dốc xuống mục tiêu với tốc độ gấp nhiều lần vận tốc âm thanh. Đặc tính này làm giảm đáng kể thời gian để phát hiện và tiêu diệt đầu đạn.

Khi đầu đạn lao về phía mục tiêu, "góc độ là rất, rất dốc và nó di chuyển với tốc độ khủng khiếp", ông Thomas Withington, chuyên gia về tác chiến điện tử tại Viện Nghiên cứu quân sự Hoàng gia Anh (RUSI), nhận định. Ông Withington so sánh tính chất vật lý của quá trình này với trò ném bắt bóng: Nếu quả bóng "bay quá nhanh, việc bắt trúng sẽ khó khăn hơn rất nhiều".

Một cái tên điển hình và chủ lực trong kho vũ khí của Điện Kremlin là tên lửa đạn đạo tầm ngắn Iskander, có tốc độ gấp 6-7 lần tốc độ âm thanh và có thể mang theo lượng chất nổ lên tới 700kg. Trong các đợt tập kích gần đây vào Kiev, còi báo động không kích chỉ vang lên cùng lúc với thời điểm mục tiêu bị đánh trúng.

Hợp tác sản xuất tên lửa Patriot tạo ra khác biệt gì cho Ukraine?

Hệ thống Patriot được thiết kế để đối phó với các loại tên lửa tốc độ cao, đặc biệt là tên lửa đạn đạo. Thay vì phát nổ gần mục tiêu, tên lửa đánh chặn PAC-3 sử dụng cơ chế "va chạm trực tiếp", lao thẳng vào đầu đạn đang bay tới và phá hủy bằng động năng.

Để thực hiện điều đó, Patriot phải phát hiện mục tiêu, tính toán quỹ đạo và phóng tên lửa đánh chặn chỉ trong vài phút, thậm chí vài giây để thực hiện pha đánh chặn cuối cùng.

Đối mặt với tình trạng thiếu hụt đạn đánh chặn và các đợt tập kích ngày càng leo thang nhằm vào các đô thị, Kiev đang liên tục thúc giục Washington hợp tác sản xuất hệ thống Patriot.

Bên lề hội nghị thượng đỉnh Tổ chức Hợp tác Bắc Đại Tây Dương (NATO) vào tháng trước tại thủ đô Ankara (Thổ Nhĩ Kỳ), Tổng thống Mỹ Donald Trump từng phát đi tín hiệu có thể cấp phép cho Ukraine tham gia sản xuất hệ thống này. Tuy nhiên tuần trước, ông dường như đã dập tắt kỳ vọng của Kiev khi tuyên bố: "Chúng tôi đang thảo luận về vấn đề này, nhưng rất khó để chuyển giao loại công nghệ như vậy".

Trong khi đó giới chức Ukraine cho rằng Nga đang bổ sung tên lửa đạn đạo của Triều Tiên vào kho vũ khí, khiến mức độ đe dọa càng gia tăng.

Ông Vladyslav Vlasyuk, đặc phái viên của Tổng thống Ukraine về các lệnh trừng phạt, cho biết nước này đã nhận diện được một tên lửa đạn đạo tầm ngắn KN-23 của Triều Tiên vừa đánh sập một ngôi nhà ở khu định cư Radushne (tỉnh Dnipropetrovsk). Triều Tiên và Nga chưa lên tiếng về thông tin này.

"Phòng thủ tên lửa đạn đạo vẫn là một bài toán khó. Những vấn đề về đạn đánh chặn Patriot đã rất rõ ràng. Ukraine biết điều gì cần phải làm. Theo tôi, đã đến lúc Ukraine phải cân nhắc kế hoạch B và kế hoạch C về cách làm suy yếu tiềm lực phóng tên lửa của Nga" - nhà phân tích quân sự Dara Massicot nhận định trên mạng xã hội X sau chuyến nghiên cứu thực địa gần đây tại Ukraine.

Ukraine đang đi tìm lời giải

Ukraine đang nỗ lực phá hủy các bệ phóng tên lửa và cơ sở hạ tầng của Nga trước khi tên lửa được phóng đi, tạm gọi là chiến thuật "nhắm vào cung thủ thay vì mũi tên".

Hãng tin AP dẫn các nguồn thạo tin cho biết Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã đề nghị ông Trump hỗ trợ thuyết phục tỉ phú Elon Musk cho phép các lực lượng Ukraine sử dụng hệ thống liên lạc Starlink để nhắm mục tiêu bên trong lãnh thổ Nga.

Quyền tiếp cận này có thể hỗ trợ drone của Ukraine săn lùng các bệ phóng và cơ sở hạ tầng liên quan. Hiện Nhà Trắng, Đại sứ quán Ukraine hay Tập đoàn SpaceX đều chưa xác nhận công khai về yêu cầu này.

Kiev cũng đang phát triển Freya, hệ thống phòng thủ chống tên lửa đạn đạo do Công ty Fire Point của Ukraine thiết kế, được kỳ vọng trở thành phiên bản có chi phí thấp hơn Patriot.

Hồi tháng 7, Ukraine cùng 9 quốc gia châu Âu thành lập Liên minh Chống tên lửa đạn đạo để hỗ trợ phát triển và sản xuất hàng loạt Freya. Theo ông Zelensky, mục tiêu là có thể đưa hệ thống này vào sản xuất trong khoảng 12 tháng. Tuy nhiên, Freya hiện vẫn đang trong giai đoạn phát triển và chưa rõ khi nào sẽ được đưa vào hoạt động.

Ông Trump nói Nga, Ukraine mất 25.000 người mỗi tháng vì chiến tranh

Trong buổi phát biểu tại Nhà Trắng, Tổng thống Donald Trump cho biết việc giải quyết xung đột Nga - Ukraine đang có những bước tiến mới, song không nêu các điểm chi tiết.