Đối với chính quyền Tổng thống Prabowo Subianto, đây không chỉ là một vụ bê bối hành chính đơn thuần, mà còn là phép thử đối với chương trình được xem là dấu ấn chính trị lớn nhất trong nhiệm kỳ này của ông.

Vì một "Indonesia vàng"

Chương trình Bữa ăn Dinh dưỡng miễn phí (MBG) được triển khai từ tháng 1-2025, nhằm thực hiện lời hứa tranh cử quan trọng nhất của ông Prabowo trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2024.

Xét về mục tiêu ban đầu, MBG là chương trình nhận được sự đồng thuận khá lớn trong xã hội Indonesia với 82,4% người dân ủng hộ trong cuộc khảo sát vào tháng 3-2025.

Quốc gia này từ lâu đã phải đối mặt với tình trạng suy dinh dưỡng ở trẻ em, với khoảng 21% trẻ dưới 5 tuổi bị thấp còi. Trong bối cảnh đó, chương trình MBG được xây dựng nhằm cung cấp bữa ăn miễn phí cho khoảng 83 triệu người - từ học sinh, trẻ nhỏ đến phụ nữ mang thai và cho con bú - với kỳ vọng cải thiện thể trạng của thế hệ trẻ.

Đối với chính quyền Tổng thống Prabowo Subianto, đây không chỉ là một chương trình phúc lợi, mà còn là trụ cột trong chiến lược xây dựng "Thế hệ vàng Indonesia 2045" - tầm nhìn đưa đất nước trở thành một nền kinh tế phát triển vào dịp kỷ niệm 100 năm ngày độc lập.

Theo trang East Asia Forum, để hiện thực hóa mục tiêu đó, Jakarta đã dành cho chương trình nguồn lực khổng lồ. Chỉ riêng năm 2025, ngân sách đã lên tới khoảng 10,3 tỉ USD và dự kiến tăng lên 20 tỉ USD trong năm 2026 - chiếm 9% tổng ngân sách quốc gia. Tổng chi phí đến hết nhiệm kỳ của ông Prabowo vào năm 2029 có thể lên tới khoảng 28 tỉ USD.

Tuy nhiên chính quy mô đồ sộ ấy lại trở thành thách thức lớn nhất của chương trình. Để phục vụ hơn 80 triệu người, Indonesia phải xây dựng hàng chục nghìn bếp ăn, tổ chức mạng lưới cung cấp thực phẩm trải dài cả nước và bảo đảm chất lượng của hàng triệu suất ăn mỗi ngày. 

Đó là một nhiệm vụ hậu cần khổng lồ mà ngay cả những quốc gia có hệ thống quản lý phát triển hơn cũng khó thực hiện trong thời gian ngắn.

Sự quá tải trong tốc độ mở rộng nhanh chóng bộc lộ qua các vấn đề chất lượng thực phẩm. Chỉ vài tháng sau khi chương trình bắt đầu, các vụ ngộ độc đã xuất hiện tại nhiều địa phương.

Theo Hãng tin Reuters, trước Quốc hội Indonesia năm 2025, chính ông Dadan thừa nhận có ít nhất 11.000 trường hợp ngộ độc thực phẩm liên quan đến chương trình, trong đó hơn 600 người phải nhập viện điều trị.

Bên cạnh vấn đề an toàn thực phẩm, chất lượng dinh dưỡng của các bữa ăn cũng trở thành chủ đề gây tranh cãi. Một số chuyên gia cho rằng nhiều thực đơn vẫn phụ thuộc đáng kể vào thực phẩm chế biến sẵn, đi ngược lại mục tiêu ban đầu là cải thiện sức khỏe và thể trạng của trẻ em. Điều đó càng làm dấy lên những câu hỏi về tính hiệu quả thực tế của chương trình sau hàng tỉ USD được chi ra.

5.000 "bếp ăn ma"

Các tổ chức chống tham nhũng và nhiều nhà phân tích cho rằng căn nguyên sâu xa của bê bối này nằm ở cách thức quản trị chương trình.

Giữa năm 2025, Tổ chức Minh bạch quốc tế Indonesia công bố bản báo cáo cho rằng MBG tồn tại nhiều nguy cơ tham nhũng ngay từ khâu thiết kế. Cụ thể, chương trình thiếu một nền tảng pháp lý đủ mạnh, trong khi cơ chế phối hợp và trách nhiệm giải trình giữa các đơn vị liên quan chưa thực sự rõ ràng. Khoảng trống này đã tạo điều kiện cho các hành vi lạm dụng quyền lực và lợi ích nhóm phát sinh.

Báo cáo của Ủy ban IX thuộc Hạ viện Indonesia thậm chí còn đề cập khả năng tồn tại 5.000 "bếp ăn ma" chỉ xuất hiện trên giấy tờ. Dù các cáo buộc này chưa được xác minh đầy đủ, chúng vẫn đủ để làm dấy lên yêu cầu kiểm toán toàn diện đối với chương trình.

Trong bối cảnh đó vụ bắt giữ ông Dadan Hindayana cùng hai cấp phó Sonny Sonjaya và Lodewyk Pusung đã trở thành bước ngoặt quan trọng. 

Theo cơ quan công tố, ông Dadan Hindayana bị cáo buộc can thiệp vào việc lựa chọn một số tổ chức quản lý bếp ăn dù không đáp ứng tiêu chuẩn, cũng như liên quan đến các hoạt động nâng khống giá trị mua sắm thiết bị - bao gồm hơn 21.000 xe máy điện, 32.000 đôi giày và 5.400 ti vi.

Đối với nhiều nhà quan sát, đây không đơn thuần là sai phạm của một vài cá nhân. Những tranh cãi trước đó về cơ cấu nhân sự của Cơ quan Dinh dưỡng quốc gia cho thấy các vấn đề có thể mang tính hệ thống hơn.

Nhiều chuyên gia chỉ ra rằng cơ quan này có sự hiện diện đáng kể của các cựu quân nhân và cảnh sát trong bộ máy lãnh đạo, trong khi lại thiếu các chuyên gia dinh dưỡng và y tế công cộng - những người lẽ ra phải đóng vai trò trung tâm trong một chương trình liên quan trực tiếp đến sức khỏe trẻ em.

Dù vậy khả năng Indonesia từ bỏ MBG gần như khó có thể xảy ra. Đây là cam kết chính trị quan trọng nhất của Tổng thống Prabowo và là biểu tượng cho tham vọng xây dựng một thế hệ trẻ khỏe mạnh hơn.

Người đứng đầu chương trình 'bữa ăn học đường miễn phí' Indonesia bị bắt

Ông Dadan Hindayana, cựu lãnh đạo Cơ quan Dinh dưỡng quốc gia Indonesia, cùng hai cấp phó đã bị bắt giữ sau khi bị cách chức, trong bối cảnh chương trình bữa ăn miễn phí quốc gia bị phủ bóng bởi các vụ ngộ độc thực phẩm và nghi vấn tham nhũng.