Trong khuôn khổ họp báo ra mắt chương trình "Vì một Việt Nam khỏe mạnh", Bộ Y tế, Sở Y tế TP.HCM và báo Tuổi Trẻ tổ chức hội thảo "Kinh tế bạc thúc đẩy hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe".

Hội thảo với nhiều bài tham luận và một phiên thảo luận. Nội dung tập trung vào các vấn đề trọng tâm như y tế dự phòng, già hóa dân số và các giải pháp phát triển hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe toàn diện.

Chú trọng phòng bệnh hơn chữa bệnh

Mở đầu hội thảo, PGS.TS Trần Đắc Phu - nguyên Cục trưởng Cục Y tế dự phòng (Bộ Y tế) - cho hay Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị đã nêu rất rõ: sức khỏe là vốn quý nhất của mỗi con người và của toàn xã hội.

Chúng ta vẫn thường nói rằng khi thiếu tiền thì cần tiền, nhưng khi không có sức khỏe thì mọi thứ khác đều trở nên vô nghĩa. Điều đó cho thấy sức khỏe chính là nền tảng của sự phát triển.

Theo định nghĩa của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), sức khỏe không chỉ là trạng thái không có bệnh tật, mà còn bao gồm sức khỏe thể chất, tinh thần và xã hội. Vì vậy, các chính sách y tế hiện nay cần hướng tới việc bảo vệ và nâng cao sức khỏe một cách toàn diện, bao gồm cả việc nâng cao tầm vóc, tuổi thọ và chất lượng cuộc sống.

Việt Nam chúng ta có một điểm rất đáng ghi nhận: tuổi thọ trung bình cao hơn so với nhiều quốc gia có cùng mức thu nhập.

Tuy nhiên, thực tế vẫn tồn tại một vấn đề đáng suy nghĩ: "sống lâu nhưng chưa sống khỏe". Nhiều người trong chúng ta vẫn đang phải điều trị các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, tiểu đường…

Chính vì vậy, Nghị quyết 72 đã nhấn mạnh một chuyển đổi rất quan trọng: từ tư duy "khám chữa bệnh" sang "chủ động phòng bệnh".

Điều này không có nghĩa là xem nhẹ công tác khám chữa bệnh, mà là thay đổi thứ tự ưu tiên và cách tiếp cận. Trước đây, chúng ta thường chờ có bệnh mới đi khám; còn hiện nay, cần chủ động phòng ngừa từ sớm, từ xa.

Đặc biệt, Nghị quyết 72 cũng khẳng định vai trò then chốt của y tế cơ sở, trong đó có các trạm y tế xã. Chúng ta cần thay đổi nhận thức rằng tuyến cơ sở không phải là tuyến "kém quan trọng", mà chính là nền tảng của hệ thống y tế.

Ông Phu nhấn mạnh y tế cơ sở, đặc biệt là các trạm y tế xã, giữ vai trò nền tảng, là nơi trực tiếp quản lý sức khỏe người dân, phát hiện sớm bệnh tật, tư vấn và triển khai các hoạt động dự phòng.

Y tế dự phòng bao gồm các biện pháp nhằm ngăn ngừa bệnh, giảm nguy cơ và bảo vệ sức khỏe cộng đồng, chủ yếu hướng tới những người còn khỏe mạnh, trong khi khám chữa bệnh tập trung điều trị khi đã mắc bệnh; hai lĩnh vực này có sự gắn kết chặt chẽ, bổ trợ lẫn nhau.

Trong bối cảnh hiện nay, việc tăng cường y tế dự phòng và củng cố hệ thống y tế cơ sở không chỉ giúp nâng cao sức khỏe người dân mà còn góp phần giảm tải cho các bệnh viện, nâng cao hiệu quả kinh tế và tính bền vững của hệ thống y tế.

Vì vậy, để hướng tới mục tiêu một Việt Nam khỏe mạnh, chúng ta cần thay đổi tư duy từ thụ động sang chủ động, chú trọng phòng bệnh hơn chữa bệnh, phát huy vai trò của y tế cơ sở và tập trung vào các nhóm nguy cơ cao. Đây không chỉ là trách nhiệm của ngành y tế mà là nhiệm vụ chung của toàn xã hội.

Chú trọng y tế cơ sở 

Ông Phu cho hay trạm y tế không phải là nơi để chứng minh cá nhân "chữa được bệnh này, chữa được bệnh kia", bởi đã có hệ thống bệnh viện tuyến huyện (cũ) và tuyến tỉnh đảm nhiệm điều trị.

Vai trò cốt lõi của trạm y tế là quản lý sức khỏe cộng đồng. Người đứng đầu trạm cần nắm rõ các chỉ số quan trọng như: tỉ lệ tăng huyết áp, tỉ lệ sinh, tình hình tiêm chủng, điều kiện vệ sinh môi trường, mức độ già hóa dân số, tỉ lệ người cao tuổi. Đây mới là chức năng quản trị thực sự, chứ không phải chỉ tập trung vào chuyên môn khám chữa bệnh.

Người trạm trưởng phải có năng lực quản trị: quản lý hoạt động của trạm, quản lý dân số và các vấn đề sức khỏe trên địa bàn. Việc giỏi chuyên môn khám chữa bệnh là cần, nhưng không phải yếu tố quyết định trong vai trò này.

Một điểm quan trọng là chuyển trọng tâm sang phòng chống bệnh không lây nhiễm. Tại Việt Nam, khoảng 70% số ca tử vong là do các bệnh không lây nhiễm, chứ không phải bệnh truyền nhiễm.

Vì vậy, cần chú trọng dự phòng và kiểm soát các yếu tố nguy cơ: hút thuốc, rượu bia, dinh dưỡng không hợp lý, thiếu vận động; thay đổi lối sống: ăn uống khoa học, tập thể dục, bỏ thuốc lá; khám sức khỏe định kỳ, sàng lọc sớm các bệnh như tăng huyết áp, đái tháo đường, ung thư.

Cùng với đó là vấn đề sức khỏe tâm thần cộng đồng. Ước tính khoảng 10% dân số có vấn đề về tâm thần ở các mức độ khác nhau. Vì vậy, cần tăng cường phát hiện sớm và quản lý tại cộng đồng, đặc biệt trong gia đình, trường học và trạm y tế.

Bên cạnh đó, công tác tiêm chủng cũng cần được thực hiện xuyên suốt vòng đời: từ trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ, thanh thiếu niên đến người cao tuổi (với các vắc-xin phù hợp như viêm gan, HPV, phế cầu, cúm…).

Về dinh dưỡng, cần theo dõi và cải thiện tình trạng dinh dưỡng cộng đồng, đặc biệt là các nhóm dễ tổn thương như trẻ em, phụ nữ mang thai, người cao tuổi và người mắc bệnh mạn tính. Chính sách nhà nước sẽ ưu tiên hỗ trợ các nhóm nguy cơ cao như hộ nghèo, vùng khó khăn.

Nguyên tắc chung là: phòng bệnh từ sớm, từ xa; can thiệp toàn diện; chăm sóc sức khỏe theo vòng đời; kết hợp cả thể chất, tinh thần và xã hội.

Ông Phu nêu một thách thức lớn là hiện Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số với tốc độ nhanh, trong khi thời kỳ "dân số vàng" lại ngắn hơn so với nhiều quốc gia khác.

Điều này đặt ra nhiều thách thức. Cần đảm bảo cân đối giữa tỉ lệ sinh và tỉ lệ người cao tuổi để duy trì lực lượng lao động và phát triển kinh tế. Vì vậy, một số địa phương đã bắt đầu khuyến khích sinh đủ hai con.

Để thích ứng với già hóa dân số, cần phát triển các mô hình: Bệnh viện lão khoa; viện dưỡng lão và chăm sóc dài hạn; trung tâm chăm sóc ban ngày cho người cao tuổi; chăm sóc tại gia đình và cộng đồng.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất hiện nay không phải là cơ sở vật chất mà là nhân lực. Cần đào tạo đội ngũ bác sĩ, điều dưỡng chuyên ngành lão khoa, có kỹ năng chăm sóc toàn diện, tư vấn và hỗ trợ tâm lý cho người cao tuổi.

Để triển khai hiệu quả, cần có chiến lược đồng bộ: từ đào tạo nhân lực, phát triển mô hình, đến chính sách ưu đãi và hỗ trợ.

Vì một Việt Nam khỏe mạnh trường thọ - Kỳ 1: Khám sàng lọc miễn phí ra sao?

Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị nhấn mạnh chuyển trọng tâm từ chữa bệnh sang phòng bệnh, trong đó đặt mục tiêu tổ chức khám sức khỏe, sàng lọc miễn phí cho người dân.