Một chuyên viên từng làm trong một trung tâm xúc tiến thương mại cho biết ngay từ khi VN mới chân ướt chân ráo vào Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), trung tâm này đã đón không ít doanh nghiệp, tập đoàn nước ngoài tới tìm hiểu cách thức xâm nhập thị trường VN. Việc đầu tiên khi ngồi vào bàn thảo luận là những doanh nghiệp này mở ngay cuốn tài liệu lộ trình giảm thuế mà VN phải thực hiện khi gia nhập WTO. Họ chỉ vào những điều sẽ được hưởng từ cam kết này và nói hãy giúp họ tận dụng nó. Nhưng cũng tại trung tâm này, chưa có một cuộc điện thoại hay một doanh nghiệp VN nào đến nhờ xin tư vấn họ được gì từ việc VN mở cửa thị trường.

Khác với một số quốc gia trong khu vực, từ khi gia nhập WTO năm 2007 đến nay, nhập siêu của VN không những không giảm mà thường xuyên lặp lại điệp khúc “năm sau cao hơn năm trước”. Ngay cả khi đà tăng trưởng xuất khẩu, nếu có, cơ bản vẫn là sang Hoa Kỳ, khu vực châu Âu, Nhật Bản hơn là các nước trong khu vực ASEAN, nơi VN đang ràng buộc nhiều cam kết giảm thuế của khu vực thương mại tự do (FTA). Thậm chí doanh nghiệp VN lại đang chịu áp lực lớn ngay trên sân nhà khi hàng hóa ngoại nhập tràn vào VN với đủ thứ chất lượng, giá cả từ cao cấp đến bình dân!

Theo chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan, những câu chuyện như thương hiệu cà phê Buôn Ma Thuột rơi vào tay doanh nghiệp Trung Quốc, con cá ba sa bị kiện bán phá giá trên đất Mỹ... là những điều rất bình thường tại sân chơi lớn như WTO. Và câu chuyện nhập siêu cũng là một phần của bài toán mở cửa. Trong bối cảnh VN vẫn chưa xây dựng được những hàng rào phi thuế cần thiết, rất cần sự chủ động của doanh nghiệp trong tìm hiểu thông tin thị trường, ít nhất cũng là sự liên kết giữa những doanh nghiệp cùng ngành nghề để nắm đầy đủ luật chơi, để biết cách chơi đúng luật nhất.