Ngay khi Bộ Y tế đề xuất mức phạt tiền 10-30 triệu đồng, các "bác sĩ online", "thần y" đã có động thái khóa các bài viết trước đó nhưng cũng có người bắt đầu tìm cách lách bằng dòng chữ: "Đây là trải nghiệm cá nhân, chỉ mang tính chất tham khảo, không kêu gọi hay ép buộc…".

Mạng xã hội khiến tin sai lệch lan nhanh hơn các khuyến cáo y học chính thống, Bộ Y tế đề xuất mức phạt tiền 10-30 triệu đồng với các hành vi làm ra thông tin về phương pháp, liệu pháp, bài thuốc, kỹ thuật khám chữa bệnh chưa được kiểm chứng khoa học hoặc chưa được cơ quan có thẩm quyền cho phép áp dụng tại Việt Nam.

Gắn thêm mác "trải nghiệm cá nhân, không kêu gọi…"

Cao huyết áp, mỡ máu, gout, suy thận, trào ngược dạ dày, tim mạch... thì uống nước chanh pha với muối hột hằng ngày, hít thở sâu, tắm nắng. Đây là những chia sẻ suốt thời gian qua của tài khoản "Bơ Thực Vật" với gần 1 triệu lượt theo dõi trên trang Facebook.

Những video kiểu này thu hút lượng lớn người xem, bình luận và không ít người đã tự ý bỏ uống thuốc đang điều trị để làm theo các phương pháp được quảng bá. 

Đáng chú ý, trong nhiều video còn gắn link bán các sản phẩm như chanh đen ủ muối mật ong, bánh mầm hạt yến mạch, thậm chí cả bút chích lấy máu được giới thiệu là "chích vào 10 đầu ngón chân, ngón tay, nặn khoảng 1-2 giọt máu, giúp giảm áp lực máu khi huyết áp tăng cao"!

Thế nhưng, ngay sau khi Bộ Y tế đề xuất một số quy định xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi lợi dụng không gian mạng để truyền bá, quảng cáo, tư vấn các phương pháp khám chữa bệnh sai lệch, trái quy định, tài khoản này lập tức có những "chuyển đổi". Trong mỗi bài viết, video bổ sung thêm dòng chữ: "Đây là trải nghiệm cá nhân, chỉ mang tính chất tham khảo, không kêu gọi hay ép buộc".

Tương tự, tài khoản Vu Han thường xuất hiện như một "bác sĩ online", đăng tải các đoạn hội thoại với những người được giới thiệu là bệnh nhân mắc đủ loại bệnh từ viêm ruột thừa, viêm xoang, viêm họng đến đái tháo đường, tăng huyết áp, hen suyễn, suy thận giai đoạn 4… Tất cả được cho là khỏi bệnh sau khi dùng muối chanh mà anh ta hướng dẫn.

Một trường hợp khác có thể điểm mặt là Phạm Quân Chữa Lành. "Quá tuyệt vời, dứa và lá tre gai phòng chống đột quỵ và xơ vữa mạch máu tự nhiên mà Quân thấy tốt nhất", tài khoản Phạm Quân Chữa Lành mở đầu một video thu hút hơn 700.000 lượt xem khi chia sẻ "phương pháp chữa lành" có thể giúp ngăn ngừa bệnh tim mạch, làm sạch mạch máu mà không cần dùng thuốc.

Ngoài ra còn rất nhiều tài khoản khác cũng chia sẻ các phương pháp nhịn ăn, anti vắc xin, anti "Tây Y" thường xuyên chia sẻ những phương pháp trị bệnh thiếu khoa học.

Phản ảnh đến Tuổi Trẻ, anh Thịnh (ngụ TP.HCM) cho biết một số người thân của mình đã tin tưởng theo các phương pháp "chữa lành", "đào thải độc tố" lan truyền trên mạng xã hội như nhịn ăn kéo dài, uống nước chanh pha muối hạt, uống nước mía để trị đái tháo đường.

Dù gia đình nhiều lần can ngăn, giải thích đây là những phương pháp phản khoa học nhưng người bệnh bỏ ngoài tai. Không chỉ vậy, họ còn tham gia các khóa tu tập khép kín, gần như tách biệt với bên ngoài rồi nhịn ăn kéo dài để trị bệnh.

Anh Thịnh cho biết hiện trên mạng xã hội xuất hiện rất nhiều tài khoản đăng tải các trường hợp được quảng bá như "kỳ tích chữa lành", chẳng hạn người mắc tiểu đường, suy thận, tim mạch từng phải uống thuốc hằng ngày nhưng sau khi áp dụng các phương pháp "chữa lành" thì có thể bỏ thuốc hoàn toàn. Đặc biệt, người lớn tuổi mắc bệnh mang tâm lý lo lắng hay điều trị thời gian dài nhưng chưa thấy hiệu quả thường là nhóm dễ tin tưởng nhất.

"Nhân chứng thật" và hậu quả cũng thật

Bác sĩ Đoàn Dư Mạnh, thành viên Hội Mạch máu Việt Nam, chia sẻ cách đây không lâu đã nghe được câu chuyện đau lòng từ bệnh nhân. Trong lần khám định kỳ tăng huyết áp tại bệnh viện, người mẹ nghẹn lời kể với bác sĩ về sự ra đi đột ngột của con trai 47 tuổi mắc tăng huyết áp lâu năm nhưng quyết định bỏ thuốc để uống nước chanh muối hạt liều cao và tắm nắng mỗi ngày.

Theo chia sẻ của bà, cả gia đình đều có tiền sử tăng huyết áp. Người con trai đã được chẩn đoán bệnh nhiều năm và luôn uống thuốc đều đặn theo chỉ định của bác sĩ. Thời gian gần đây anh nghe theo lời mách "uống thuốc nhiều hại người", "tốt nhất nên dừng thuốc để cơ thể tự chữa lành", tham gia hội nhóm uống chanh muối liều cao và phơi nắng để "đào thải độc tố, đưa huyết áp về bình thường".

Dù mẹ nhiều lần khuyên ngăn nhưng người con vẫn tự ý dừng toàn bộ thuốc điều trị, thay vào đó uống chanh muối đậm đặc mỗi ngày và phơi nắng vào buổi trưa với hy vọng "ra mồ hôi để hạ áp".

Sau 10 ngày áp dụng phương pháp truyền miệng này, trong lúc đang phơi nắng, người đàn ông bất ngờ ngã quỵ và tử vong. Kết luận sơ bộ cho thấy nguyên nhân nhiều khả năng là do cơn tăng huyết áp kịch phát dẫn đến vỡ mạch máu não.

Theo bác sĩ Mạnh, có nhiều yếu tố khiến người bệnh tin tưởng vào những phương pháp này. Đó thường là những phương pháp có chi phí không cao, người bệnh tin rằng chia sẻ họ nhận được là thuần túy, không vụ lợi.

"Nhiều người không biết rằng chính những lượt xem, lượt like, bình luận, chia sẻ của người dùng đã là nguồn thu của những người này", bác sĩ Mạnh nói.

Theo ông, việc xử lý hành chính từ trước đến nay chưa đủ sức răn đe, đặc biệt trên môi trường mạng xã hội việc rà soát, kiểm tra còn khó khăn. "Tôi cho rằng cần phải xử lý hình sự nếu đưa những thông tin y khoa phản khoa học lên mạng xã hội. Nó có thể chỉ là một vài video nhưng có thể gián tiếp gây tử vong cho người bệnh. Bên cạnh đó cần có cơ quan quản lý, xử phạt rõ ràng, thường xuyên rà soát, xử lý mới đủ sức răn đe", bác sĩ Mạnh đề xuất.

Một bác sĩ thuộc Hội Y học TP.HCM cho rằng cần rà soát các thông tin về phương pháp, liệu pháp, bài thuốc chưa được kiểm chứng y khoa nhưng lan truyền trên mạng dưới danh nghĩa "trải nghiệm cá nhân, không làm theo, chỉ tham khảo".

Theo đó, những bài đăng có lượng tương tác lớn, lan truyền nhanh khi đưa ra tuyên bố chữa được bệnh nhưng thiếu cơ sở khoa học rõ ràng cần được cơ quan chuyên môn kiểm tra, xác minh. Đặc biệt với các nội dung mang danh nghĩa "chia sẻ cá nhân" nhưng gắn link bán hàng, quảng bá sản phẩm hoặc có dấu hiệu thương mại càng cần được kiểm tra chặt chẽ.

Nhập viện vì 'bác sĩ TikTok'

Thay vì phải đến bệnh viện thăm khám khi thấy mình có triệu chứng khó chịu, nhiều người vô tư gõ vài từ khóa trên mạng xã hội, các "bác sĩ online" sẽ đảm nhận luôn vai trò điều trị. Nhiều bác sĩ dỏm xuất hiện từ đây.