Không vậy, sao hai người không hề quen biết nhau, mới gặp nhau, chỉ nói với nhau vài câu thì người kia đã sẵn sàng tiết lộ mọi bí mật riêng tư của mình, sẵn sàng trút bỏ y phục cho người ta thăm khám cơ thể mình.

Nếu không có sự tin tưởng tuyệt đối là mọi bí mật sẽ không bị tiết lộ và rồi sẽ được chữa lành mọi nỗi khổ đau cả về thể xác lẫn tâm hồn thì ai dám? Những ràng buộc chặt chẽ đó chính là những nguyên tắc cơ bản (y đức) phải được tôn trọng trong y khoa, được quy định từ thời Hippocrate hơn 2.400 năm trước, được dạy ở các trường y và cụ thể hóa qua nghĩa vụ luận y khoa (Déontologie médicale), còn gọi là nghĩa vụ luật trong hành nghề y mà tất cả các nước đều áp dụng để giữ cho nghề y luôn là một nghề cao thượng, được xã hội tôn trọng, đáp ứng kỳ vọng xã hội qua một chương trình đào tạo dài lâu và nghiêm ngặt.

Những giá trị về y đức đó như phải tôn trọng sinh mạng con người, thể hiện qua nguyên tắc trước hết không gây hại thêm - premum non nocere, tôn trọng nhân phẩm và quyền lợi bệnh nhân, giữ bí mật nghề nghiệp công bằng và trung thực, không phân biệt đối xử, tôn trọng tính tự chủ (autonomy)... Lúc này lúc khác có thể có sai khác, nhưng nguyên tắc chung của y đức luôn phải được giữ gìn.

Người thầy thuốc chỉ đứng trước lương tâm mình nên trách nhiệm cá nhân rất cao. Và như vậy, trước hết phải có năng lực, kết quả của việc học tập, nghiên cứu, cho nên có câu “bác sĩ là sinh viên y khoa suốt đời”.

Muốn thế, phải thay đổi cách tuyển chọn đầu vào y khoa và thay đổi chương trình đào tạo cũng như tổ chức hệ thống quản lý. Ở các nước, ngoài các môn thi còn phải có trắc nghiệm tâm lý, phỏng vấn trực tiếp... để xem năng khiếu, động cơ. Từ xưa người ta vẫn coi nghề y là một thiên hướng (vocation). Chương trình giảng dạy cũng phải luôn thay đổi, đáp ứng nhu cầu xã hội. Sinh viên năm đầu ở Đại học Y khoa Harvard chẳng hạn buộc phải học một số tiểu thuyết mang tính nhân bản cao của Joyce, Tolstoi, Camus, Kafka, Williams... qua thuyết trình, thảo luận, bên cạnh các môn cơ sở y học khác..

Các thầy luôn là những tấm gương sáng cho sinh viên noi theo. Bởi vì học y là học trực tiếp, học nghề, “cầm tay chỉ việc” (apprentissage) với những kỹ năng nhiều khi là “bí truyền” chứ không phải học trên sách vở, lý thuyết suông nên tình thầy trò rất gắn bó, tình đồng nghiệp rất sâu sắc.

Các môn tâm lý, xã hội, y đức được dạy rất sớm, riêng môn nghĩa vụ luận - mối quan hệ thầy thuốc với bệnh nhân, với đồng nghiệp, với cộng đồng xã hội - được dạy vào những năm cuối trước khi ra trường. Rồi khi đã trở thành thầy thuốc thì hành nghề dưới sự giám sát của một hội nghề nghiệp (trước kia gọi là y sĩ đoàn), nghe nói sắp tới ở ta sẽ có hội đồng y khoa quốc gia. Rất tiếc môn nghĩa vụ luận y khoa đã không còn được dạy ở các trường y nước ta từ nhiều năm qua!

Sinh viên y khoa hiện nay có nhiều điều kiện tốt để học tập hơn thời chúng tôi. Kỹ thuật y khoa ngày càng tiến bộ. Công nghệ thông tin phát triển. Chương trình đào tạo bác sĩ chắc chắn sẽ thay đổi, đó là không chỉ thiên về kỹ thuật mà phải chú trọng thêm tính nhân văn cho phù hợp với thời đại trong xu thế hội nhập.